Zamki krzyżackie

Krzyżacy pozostawili w naszym kraju wiele trwałych śladów, sprowadzili do ówczesnej Polski nowe technologie, obyczaje i prawa, które na początku XIII wieku nie były jeszcze znane i stosowane w krajach Europy, które uważały się za wysoko rozwinięte, takie jak na przykład Francja, Włochy i część krajów niemieckich. Już sam sposób zarządzania państwem był bardzo nowatorski jak na tamte czasy, chociaż nie mogłem się jakoś doszukać wyraźnie opisanych zależności między komturią, prokuratorstwem i wójtostwem, chociaż oglądając same zamki – siedziby tych organów widać, że funkcje tych instytucji (organów?) istotnie się różniły.

W każdym razie podczas gdy w Polsce trwało rozbicie dzielnicowe, a w całej Europie walki papiestwa z cesarstwem, teokratyczne państwo zakonne, w którym władzę świecką i kościelną sprawował Wielki Mistrz, dzięki scentralizowanej władzy przez 200 lat ciągle się rozrastało. Podczas gdy w zamkach w całej Europie były przeciągi, zimno i powszechny smród uryny i fekaliów, krzyżacy budowali na tyle szczelne pomieszczenia, że potrafili je ogrzać ciepłym powietrzem za pomocą przemyślnie zaprojektowanych przewodów. Smrodu pozbyli się z zamków budując swoiste ubikacje w daleko wysuniętych wieżach.

d8e0f0f63e5473e25ed1a720f45a5080.jpg

Podczas  gdy w naszej części Europy nikt nie był w stanie wyobrazić sobie  trwałego mostu oni je budowali, tak jak ten most krzyżacki w miejscowości Reszel, po którym nawet dzisiaj jeżdżą samochody.

f54edfac5b77bb277378bba233d0a5e8.jpg

13b3a3fcb6e3a5c3632f7875e96550c1.jpg

Krzyżacy zbudowali także pierwszy transportowy kanał śródlądowy na terenie Polski - Kanał Dobrzykowski pomiędzy jeziorem Jeziorak, a Jeziorem Ewingi. Najbardziej jednak niezwykły dowód ich kunsztu w budownictwie wodnym pozostał w Malborku. Nie mogli użyć do napełnienia fos zamkowych wody z Nogatu, którego poziom często się zmieniał zbudowali (w XIV wieku) kilkudziesięciokilometrowy kanał sprowadzający wodę z Jeziora Dąbrówka. W jednym miejscu płynie on ziemnym akweduktem nad doliną, której dnem płynie strumyk. Kanał ten miał przynajmniej 6 stopni  wodnych, bo funkcjonowało na nim podobno 6 młynów.

9595a08f0c8adf50a34b2be92d688cfa.jpg

Oczywiście osiągnięcia Krzyżaków nie wynikały z ich szczególnej mądrości ich wiedza brała się raczej z podróży, wielu z nich jeszcze na terenie Włoch widziało budowle Rzymian. Niektórzy potrafili te rzymskie osiągnięcia zastosować przy budowie swojego Państwa Zakonnego. Krzyżackie zamki są jednak bardzo charakterystyczne i wyróżniają się spośród innych. Typowy jest zamek komturski w Świeciu nad Wisłą, Doskonale widoczne są pierwotne założenia jego budowy, bo nie ma w nim żadnych późniejszych przeróbek i pominąwszy zniszczenia wygląda tak jakby Krzyżacy go wczoraj opuścili, a takich zamków jest już w naszym kraju niewiele. Widać, że wszystko w tym zamku podporządkowane było funkcjonalności, żadnych ozdób i żadnych wygód.

efe2f8b94c5846d35550b29806d7fd2a.jpg

da964da3689b15a7ec3be5376c218c7a.jpg

ed6db27e970ed11b12a64a245dc599ba.jpg

Równie surowy i funkcjonalny zamek wójtowski w Sztumie.

da0ce434639bd577fb24668c80d0037e.jpg

f4680f1279698d771e2b36d0774be0be.jpg

Zamek prokuratorski w Nidzicy trochę oszpecony betonem, ale bez śladów późniejszej, pośredniowiecznej przebudowy.

80d43b4e0ededc1dffb459a81b4c1ebc.jpg

d90a795889dbd409edba6e4fe57ad0ae.jpg

Stolica państwa, wyjątkowy zamek w Malborku  nie jest skromny ani surowy. Świadczą o tym liczne rzeźbione detale, a także liczne zbytkowne sale biesiadne z marmurowymi kolumnami, które do dziś przypominają o przepychu odbywających się w nich uczt. Sprytni Krzyżacy Chętnie pokazywali wysoko urodzonym rycerzom, zwłaszcza potencjalnym kandydatom na członków zakonu swoją stolicę przyćmiewającą bogactwem i wspaniałością ich rodzinne siedziby.  Gdyby taki młody kandydat na członka Zakonu obejrzał przed złożeniem ślubów taką warownię na przykład w Świeciu nie wiadomo czy chciałby później złożyć śluby. 

2c642943efcc03d2123a7348dfb85cba.jpg

a3b1251ad016f342f82a2b7c736301b9.jpg

23661f26b4f0743245d3a70ca0f40cbc.jpg

93febe8dccc6dd16c995befa4d7edc77.jpg

Zamek komturski w Gniewie, zachowała się bryła chociaż wewnątrz nosi ślady licznych przeróbek.

8219e3b95d0ccb5eba17221c2a1a62b6.jpg

d094a8bbce6baa06168c601f33583ed0.jpg

Zamek prokuratorski w Bytowie, później był siedzibą książąt pomorskich, więc jego zabudowa jest o wiele bogatsza niż była pierwotnie.

70ec7a224295e0856d748921e1716094.jpg

5a412a9858ec5b934d0e9256cdac41ae.jpg

3475de2316153e61018c69534d4859c1.jpg

Niewiele pozostało z zamku komturskim w Pokrzywnie.

64edb3038ab0562cfb46e6dbc3d7cc04.jpg

7355b2180db65c8d39fe1183e1e59d21.jpg

a85c51da67c6d455606608cf22ff324c.jpg

49ed936701bc48278b4764783a6517a4.jpg

Pozostałości zamku komturskiego w Grudziądzu.

70a83809457cc1a7215ea33f852521b4.jpg

be08a7575510910c7f7d801bb814bbfe.jpg

Ruiny zamku komturskiego w Radzyniu Chełmińskim.

f191e83a2b89d1958b15bd061dae0bf7.jpg

W Morągu był kiedyś zamek wójtowski ale dzisiaj trudno jego pozostałości rozpoznać.

0785ba66e2109f7578e977e0620e7b71.jpg

Zamek w Rynie budowano dość późno, u schyłku XIV wieku, był krótko siedzibą komtura, a później wójta. W późniejszym okresie spalony i przebudowany. Dzisiaj mało już w nim krzyżackości.

83be1e988ec5b100f65fb80ec52ef96e.jpg

 

Ruiny zamku komturskiego w Szczytnie, w którym podobno razem z komturem rezydował prokurator.

775f408a71728c698a2f72cd01b13178.jpg

853c3edfe9c9127f6485b37b56044bea.jpg

Zamek w Przezmarku położony na półwyspie miał burzliwe dzieje, początkowo był niedużą siedzibą wójta. Na początku XV wieku został zdobyty i częściowo zburzony przez wojska polskie, później jednak przeniósł do niego siedzibę komtur dzierzgoński i solidnie go rozbudował. Gdyby wierzyć makiecie zajmował cały półwysep. Do dzisiejszych czasów zachowała się tylko jedna baszta i budynek dawnej kuchni, który zaadaptował na mieszkanie obecny właściciel.

0bc2cae66e45dacd949e882379ac9153.jpg

6e08614cd5a8f7842f809a619911f78f.jpg

Po zamku komturskim w Toruniu pozostały tylko podziemia i wieża z ubikacją, czyli gdanisko.

bba81282840a283131e263f8335f397f.jpg

136c0ed521c11299dbab5f31657a3154.jpg

Zamek w Pasłęku był siedzibą prokuratora podlegającego komturowi elbląskiemu, który przeniósł się do niego w drugiej połowie XV wieku po wygnaniu z Elbląga i trochę go rozbudował.

1f57cfbd03fa1dcba9bb60fdf7f177b6.jpg

9791036820d43110342e44ce0a198617.jpg

Zamek w Węgorzewie był siedzibą prokuratora podlegającego komturowi w Królewcu. Został jednak zniszczony w XVII wieku i odbudowany jako barokowa rezydencja, która z zamkiem nie ma już nic wspólnego.

09214b8e21175204d849ed12659ffb69.jpg

84fff544b7e47991fa09557a3e3d9b38.jpg

Bardziej reprezentacyjne  i oferujące więcej wygód od siedzib władz świeckich były zamki będące siedzibami władz kościelnych, wyjątkiem jest oczywiście Malbork.

Zamek Kapituły Pomezańskiej w Kwidzynie.

81e3eb6a5625bfc8c71b373eba1f5b1a.jpg

f9d73255383cacb427b500aa93e9c9f7.jpg

9797c529ee146741edbb6aaece19d34f.jpg

Zamek biskupów kwidzyńskich w Prabutach, z którego zachowała się tylko część podziemi i kaplica przyzamkowa ale budowana jest jego makieta.

e8575395e172f87b3986c1b644998f3f.jpg

a56f8ff5e30fcf2589baa6afab1a8bbe.jpg

bfc6197055725122d7edc8c0583354b9.jpg

Po zamku biskupów chełmińskich w Lubawie została tylko część przyziemia, która jednak wskazuje, że był on okazały.

17a182e707a271c93eea12a498296a4e.jpg

Wiele wskazuje na to, że zamek w Szymbarku zniszczony doszczętnie przez czerwonoarmistów należał do Kapituły Pomezańskiej.

36e2eeb15adc9c29b0e12b2d3be9483a.jpg

96d4ddb6a72c84e4d1b26408dc1c079a.jpg

f34378c8f5ac2b312d16883d58351192.jpg

Zamek biskupi w Reszlu.

d60f5be20bc4402bbe4f1baaa50fbb14.jpg

857a162871fb77220bac047eb4ff4ff1.jpg

Zamek biskupi w Lidzbarku Warmińskim.  

1259a1efd9e68a6b03e25504226343c8.jpg

ad98fe1f0b664c2b0b92dd48d606dec2.jpg

553f58a96d8afefc823bb31b9d7e2094.jpg

76c4d9ce90ca33ea3ccb37cb1e6e0087.jpg