Các dấu hiệu của tình trạng rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là nôn trớ, tiêu chảy, táo bón, đau quặn bụng,... Có nhiều nguyên do gây rối loạn tiêu hóa ở bé và việc khắc phục đúng lúc sẽ hỗ trợ trẻ có hệ tiêu hóa khỏe mạnh, bắt kịp đà tăng trưởng.
1. Rối loạn tiêu hóa trẻ em là gì?
Trẻ sơ sinh rất dễ bị rối loạn tiêu hóa bởi vì hệ tiêu hóa còn chưa hoàn thiện
Rối loạn tiêu hóa là tình trạng cơ vòng trong hệ tiêu hóa bị co thắt khác thường, gây ra đau bụng và những biến đổi trong chuyện tiêu hóa thực phẩm.
Bệnh rối loạn tiêu hóa ở trẻ nhỏ có thể gây ra nhiều tác động không tốt đến quá trình tăng trưởng của bé về sau, bởi vì đây là khoảng thời gian cơ thể bé cần một nguồn dưỡng chất ổn định. Khi chứng rối loạn tiêu hóa xảy ra, lượng dưỡng chất dung nạp cho cơ thể bị thiếu hụt nghiêm trọng. Hậu quả là làm cho bé bị suy dinh dưỡng, kém phát triển về thể chất và trí não, hệ miễn dịch yếu. Về sau, bé dễ dàng tái phát rối loạn tiêu hóa khi có những yếu tố từ môi trường tấn công vào hệ thống tiêu hóa.
Tìm hiểu thêm: Những thực phẩm dành riêng cho trẻ rối loạn tiêu hóa
2. Biểu hiện rối loạn tiêu hóa trẻ nhỏ và biện pháp khắc phục
2.1 Nôn trớ
Nôn trớ là tình trạng đẩy ngược những chất trong dạ dày qua miệng dưới tác động gắng sức của cơ thể. Nguyên nhân dẫn tới nôn trớ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ gồm: bú quá no, các cữ bú không đủ xa, mới đổi loại sữa mới, lỗ núm vú cao su quá to hoặc quá nhỏ, nằm bú sai tư thế.
Khoảng 75% nôn trớ ở bé hết sau khi trẻ được 1 tuổi nên còn được gọi là nôn trớ sinh lý. Để hạn chế nôn trớ sinh lý, phụ huynh cần lưu ý cho con bú nhiều lần trong ngày, không cần bú no quá trong mỗi cữ bú, cho bé bú đúng tư thế; để bé nằm nghỉ sau khi nôn xong, không nên cho bú sữa ngay lập tức. Nếu việc điều chỉnh chế độ ăn và tư thế bú không có hiệu quả thì phụ huynh có thể cho trẻ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Ngoài nôn trớ sinh lý, các dị dạng đường tiêu hóa như teo tắc ruột, teo thực quản, phình đại tràng bẩm sinh,... cũng là nguồn gốc gây ra nôn trớ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Nếu không điều trị kịp lúc, trẻ có thể bị tử vong. Các bậc cha mẹ nên đưa bé đến bệnh viện nếu mẹ có tiền sử bị đa ối khi mang thai hoặc trẻ bị sùi bọt cua ngay sau sinh, trớ ra dịch màu xanh rêu, bụng trướng, không đi tiêu phân su trong 48 giờ sau sinh.
Trẻ nhỏ bị nôn trớ nhiều cũng có khả năng bị mất nước, mất điện giải (mất natri, clo) và mệt mỏi. Phụ huynh cần chú ý theo dõi, đưa trẻ đến bệnh viện nếu trẻ có dấu hiệu nôn nhiều cùng với sốt, mệt mỏi, nôn ói kèm theo co giật hoặc ngủ li bì, nôn ói nhiều lần trong vòng 6 giờ,... Nếu nôn ói cấp tính kèm sốt thì có thể là do các bệnh về đường tiêu hóa như nhiễm trùng dạ dày, ruột, ngộ độc thức ăn, viêm mũi, tai, viêm màng não,...
Lý do dẫn đến nôn trớ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể do bú quá no
2.2 Tiêu chảy
Tiêu chảy cũng là một biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở trẻ nhỏ. Biểu hiện của tình trạng này là trẻ đi ngoài phân lỏng trên 3 lần/ngày, liên tục không quá 14 ngày, bé mệt mỏi, kém ăn, đột ngột nôn trớ. Không những vậy, trẻ có thể bị trướng bụng, sốt, phân có chất nhầy, có máu,...
Các nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là: do người mẹ uống thuốc hoặc sử dụng thực phẩm nhuận tràng, nhiễm khuẩn đường ruột, dị ứng sữa, kém hấp thụ chất dinh dưỡng,... Chứng bệnh này gây ra suy dinh dưỡng, thậm chí gây tử vong bởi vì tình trạng mất nước, điện giải, nếu không được điều trị đúng lúc.
Tiêu chảy cũng là một biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh
Cách khắc phục khi bé bị tiêu chảy:
Điều trị sớm, chú trọng việc bù nước, điện giải và đảm bảo chế độ dinh dưỡng cho bé.
Cho bé uống nhiều nước oresol. Nếu trẻ nôn thì nên đợi khoảng 10 phút rồi tiếp tục cho bé uống. Khi uống nước oresol cần cho bé uống từ từ, từng muỗng cách nhau 2 - 3 phút;
Nếu tình trạng mất nước nghiêm trọng, phụ huynh nên đưa bé đến bệnh viện chữa trị;
Cho bé ăn các thức ăn như khoai tây, gạo, thịt gà, thịt lợn, sữa đậu nành, dầu thực vật, cà rốt, chuối, táo, hồng xiêm;
Bé dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy, đang bú mẹ thì người mẹ nên tiếp tục cho con bú và tăng số lần bú. Đối với trẻ trên 6 tháng tuổi, ngoài sữa mẹ và sữa công thức, phụ huynh nên cho bé ăn thêm nhiều lần và từng chút một những thực phẩm giàu dinh dưỡng, cho thêm một tí dầu mỡ để tăng năng lượng bổ sung vào cơ thể trẻ.
2.3 Táo bón
Dấu hiệu của táo bón là bé đi ngoài không thường xuyên, 2 - 3 ngày mới đi một lần, phân khô rắn, đóng khuôn, cứng như sỏi hoặc to, rắn, bụng bị cứng, có cảm giác đau, mót đi cầu nhưng không đi được,... Hậu quả của táo bón là làm cho bé biếng ăn, chậm lớn, đau bụng, hay nôn trớ và quấy khóc.
Lý do của tình trạng táo bón ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là bởi vì trẻ ăn chưa đủ lượng, pha sữa quá đặc, người mẹ đang cho con bú cũng mắc táo bón, bé ăn ít chất xơ, không ăn rau quả,... Thêm vào đó, yếu tố tâm lý cũng là nguyên nhân gây táo bón ở trẻ nhỏ. Không ít trẻ mới đi học hay nhịn đại tiện vì nhiều lý do, làm cho đại tràng to dần, phân tích trữ nhiều ngày mới đủ kích thước đại tràng để gây phản xạ đi tiêu.
Hơn nữa, hiện tượng táo bón còn hay gặp ở trẻ sinh non, sinh ngạt, suy giáp, bị nứt hậu môn, có mẹ bị sản giật kèm hạ magie máu, bé bị phình đại tràng bẩm sinh, dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc ho có codein, bị còi xương, suy dinh dưỡng,...
Chữa trị táo bón cho trẻ cần phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, trong đó cân bằng chế độ ăn chính là bước thiết yếu nhất:
Cho trẻ uống nhiều nước;
Ăn nhiều rau xanh và quả chín: Chọn những loại rau quả có tác dụng nhuận tràng như rau hoặc củ khoai lang, đu đủ, mồng tơi, chuối tiêu, cam, bưởi,...;
Cho trẻ sử dụng sữa không gây táo bón, có thể bổ sung thêm chất xơ, pha sữa với nước cháo loãng hoặc nước bột khoai lang nghiền với những bé đã có thể ăn dặm;
Không cho những trẻ lớn ăn những loại hoa quả có vị chát như ổi, hồng xiêm hay bánh kẹo, nước uống có ga, cà phê,...;
Người mẹ bị táo bón khi cho con bú phải cân bằng kịp thời chế độ ăn;
Phụ huynh cần tăng cường vận động cho bé (đối với trẻ lớn) hoặc massage bụng cho trẻ nhỏ;
Tập cho trẻ thói quen đi đại tiện đúng giờ.
Nếu bé bị táo bón kéo dài nhiều hơn 1 tuần, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng không đem lại hiệu quả, bé bị táo bón ngay sau khi sinh, có biểu hiện kém ăn, gầy sút cân,... thì phụ huynh cần đưa trẻ đi khám để được điều trị kịp thời.
2.4 Biểu hiện rối loạn tiêu hóa khác
Bú kém: Trong một thời gian dài, trẻ bú không đủ lượng cần thiết bởi vì nôn trớ, tiêu chảy, bệnh lý thần kinh trung ương, suy giáp, nhiễm trùng đường ruột,... Cha mẹ nên tham vấn ý kiến bác sĩ nhằm lựa chọn biện pháp chữa trị phù hợp cho con;
Đau bụng: Bé khóc nhiều, mặt đỏ hoặc tái, trướng bụng, chân co lên bụng, bàn tay nắm chặt,... Hiện tượng đau bụng ở bé có khả năng bởi vì đói, bú quá no hoặc bị lồng ruột, thoát vị bẹn,... Phụ thuộc từng nguyên do sẽ có cách xử trí tương ứng.
Có thể bạn chưa biết: Những thực phẩm tăng cường dưỡng chất dễ tiêu hóa cho bé
3. Cách phòng ngừa rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn ở 6 tháng đầu đời để nâng cao hệ miễn dịch của cơ thể trẻ
Người mẹ cần ăn uống đầy đủ và đa dạng khi mang thai, tránh tiếp xúc với khói thuốc lá;
Cho bé bú sữa mẹ hoàn toàn ở 6 tháng đầu đời giúp nâng cao hệ miễn dịch của cơ thể trẻ. Nếu vì lý do nào đó mà không có sữa mẹ hoặc sữa mẹ bị thiếu hụt thì nên trao đổi với nhân viên y tế để tìm ra dòng sữa thay thế phù hợp nhất cho trẻ;
Duy trì chế độ ăn uống khoa học và hợp lý: Thực đơn dinh dưỡng của mẹ đang cho con bú và trẻ cần phong phú và dồi dào vitamin, đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm;
Không để con bú quá no, tập cho bé thói quen ăn uống và đi tiêu đúng giờ
Giữ gìn vệ sinh thân thể và môi trường xung quanh bé;
Tránh tự ý sử dụng thuốc cho bé mà cần hỏi ý kiến bác sĩ;
Thực hiện tiêm phòng đầy đủ cho bé để phòng tránh được những căn bệnh nguy hiểm và cả những vấn đề rối loạn tiêu hóa.
Khi thấy bé mắc rối loạn tiêu hóa kéo dài và có biểu hiện như nôn trớ, táo bón, tiêu chảy, đau bụng,... phụ huynh nên đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra, chẩn đoán chính xác lý do gây bệnh và tìm hiểu giải pháp chữa trị đúng đắn. Phụ huynh không nên tùy tiện cho trẻ sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc đau bụng hay thuốc tiêu chảy, táo bón mà không thông qua chỉ định của bác sĩ vì có thể làm cho bệnh nặng hơn, gây hại tới sức khỏe và sự phát triển của trẻ về sau.