Siyasi çıkarlar ve Şengalli göçmenlerinin yaraları-1
İBRAHİM ÊZIDÎ- ROJNEWS
DAİŞ’in zulmünden kaçarak Güney Kürdistan’daki kamplara yerleşen Şengalliler, topraklarına dönüş çabalarında birçok engelle karşılaşıyor. Yerlerinden edilen Êzidîler, Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı ile Güney Kürdistan Bölgesi yetkilileri arasındaki siyasi anlaşmazlıkların kurbanı oluyor.
DAİŞ saldırıları nedeniyle Güney Kürdistan’a kaçan Şengalli göçmenler, hala ülkelerine dönemezken, Irak ve Kürdistan Bölgesi Göç ve Göçmenler Bakanlığı arasında yaşanan anlaşmazlıkların kurbanı oluyor. Her iki bakanlık da birbirini suçluyor ancak sonuç olarak geri dönmek isteyen Êzidî toplumu her türlü engel ve zorlukla karşı karşıya kalıyor.
Êzidî toplumuna yönelik gerçekleştirilen 74’üncü fermanın yıl dönümü yaklaşıyor ancak DAİŞ vahşeti sonucu yerlerinden edilen Êzidî halkı hala tam olarak topraklarına dönebilmiş değil. Êzidîlerin büyük bir çoğunluğu bugün hala Güney Kürdistan’da KDP yönetimi altında bulunan kamp ve harabelerde yaşıyor.
Şengal halkı kamplarda yaşamaktan memnun olmasa da topraklarına geri dönememesinin birkaç temel nedeni bulunuyor. Bu raporda göçmenlerin geri dönüşünü engelleyen başlıca nedenlerine dikkat çekeceğiz.
DAİŞ çetelerinin Şengal’e saldırması ve KDP peşmergelerinin kaçmasının ardından halk Güney Kürdistan kentlerine göç etmek zorunda kaldı. O dönemde sadece Duhok’taki 15 kampa 26 bin 411 aile ile toplam 123 bin 846 kişi yerleştirilmişti. Ayrıca kamplarda yer darlığı nedeniyle 8 bin 881 aile, toplam 28 bin 632 kişi harabe yapılara yerleştirildi.
İnsani yardım kuruluşları, ilgili kurumlar ve Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı ve Kürdistan Bölgesi Göç ve Göçmenler Bakanlığı’ndan edindiğimiz bilgilere göre Duhok’taki kamplarda ve kamp dışında kalan kişi sayısı şöyle:
Grafik: Kamplarda Kalan Kişi ve Aile Sayıları (Çoktan Aza Sıralı) Bu grafik, Kürdistan Bölgesi’nde yer alan göçmen kamplarında kalan kişilerin sayısını çoktan aza doğru sıralı biçimde göstermektedir.
Süleymaniye’deki Aşitî Kampı’nda bin 836 aileden oluşan toplam 8 bin 745 kişi yaşıyordu. Bu kamp kapatıldı ve tüm aileler Şengal’e geri döndü.
Uluslararası örgütler göçmenlere yardımı durdurdu
O dönemde 22 yurt içi insani yardım kuruluşu ve 44 uluslararası insani yardım kuruluşu göçmenlerle ilgili çalışmalarda resmi olarak yer alıyordu. Ancak Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı, 2024 yılında Irak ve Güney Kürdistan genelindeki mülteci kamplarının kapılarının o yılın 30 Temmuz’una kadar kapatılması gerektiğini duyurdu. Bakanlık, hükümet aracılığıyla yerinden edilmiş kişilerin evlerine dönmelerini sağlama gerekçesiyle tüm uluslararası yardım kuruluşlarının göçmenlere yönelik çalışmalarını durdurdu. Şu anda sadece birkaç yerel kuruluş kamplardaki yerinden edilmiş insanlara yardım ediyor.
USAID’in çalışmalarının askıya alınması ve geri dönüş üzerindeki etkisi
Donald Trump’ın ikinci kez ABD başkanı olmasının ardından ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’na (USAID) yapılan yardımlar durduruldu. Uluslararası Göç Örgütü’nün yardımları da aynı örgütten geldiği için, USAID’in çalışmalarını durdurmasının ardından IOM de Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı ile ortak yürüttüğü göçmenlerin geri dönüşüne yönelik programını askıya aldı. Aynı zamanda, daha önce ve Şengal’e geri dönen ailelere ödenen 3000 dolar yardım, Göç ve Mülteciler Bakanlığı’ndan bütçe yetersizliği nedeniyle askıya alındı.
Halkın dönüşü ve Şengal Özerk Yönetimi’nin çağrısı
Şengal Özerk Yönetimi, 2019 yılında yerinden edilmiş kişilerin geri dönüşü için halkın su, elektrik ve evlerin inşası gibi ihtiyaçlarını karşılamak üzere bir komite kurdu, Şengal halkına geri dönmeleri çağrısında bulundu. Bu çağrının ardından 2019 yılından bugüne kadar Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı’ndan edindiğimiz verilere göre Şengal’e resmi olarak geri dönen ve bakanlığa kayıt yaptıran aile sayısı 25 bin 664 olup, bu da toplam 128 bin 320 kişiye tekabül ediyor. Bu ailelerin çoğu Xanesor, Sinûn, Şengal merkez, Til Ezêr, Sîba Şêx Xidir’e döndü. Ayrıca Girzerik, Rembûsi, Tilbenat, Til Qeseb ve Digur gibi yerler de son üç yılda önemli geri dönüş merkezleri haline geldi. En az ailenin geri döndüğü üç yer ise Herdan, Koço ve Hatimî.
Yine kendi isteği ile Şengal’e geri dönen çok sayıda kişinin de ismi kayıt altına alınmamıştır. Öte yandan 2019 yılından önce Şengal’e dönenlerin isimleri ise henüz kayıt altına alınmadı. Çünkü o tarihte Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı Ofisi Şengal’de yoktu.
Göçmenlerin geri dönüşü için Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı, Uluslararası Göç Örgütü (IOM) ile iş birliği yaparak bir program oluşturdu. Programa göre örgüt, geri dönen ailelerin dönüş belgelerinin düzenlenmesi konusunda Irak Göç ve Göçmenler Bakanlığı ile Güney Kürdistan yetkilileri arasında arabuluculuk görevini üstlenecek. Bunun için evlerine dönen her aileye IOM aracılığıyla yaklaşık 1300 dolar yardım yapılacak. Bu ailelere ayrıca Göç ve Göçmenler Bakanlığı’ndan temel ihtiyaçları için 4 milyon Irak dinarı tutarında 3000 dolar değerinde yardım yapılacak.
Bu program çerçevesinde son yıllarda binlerce aile Şengal’e geri döndü. Yine birçok ailede hiçbir yerden yardım almadan kendi istekleriyle topraklarına geri dönüş yaptı.
Geri dönen ailelerle ilgili veriler şöyle:
2019 yılında 258 aile
2020 yılında 9 bin 128 aile
2021 yılında 5 bin 664 aile
2022’de bin 1 aile
2023 yılında 3 bin 278 aile
2024 yılında 4 bin 235 aile
2025 yılında 2 bin 80 aile geri dönmüş olup, ailelerin dönüşü devam etmektedir.
Grafik: 2019–2025 Arası Geri Dönen Aile Sayısı Bu grafik, 2019 ile 2025 yılları arasında Kürdistan Bölgesi’ne geri dönen göçmen ailelerin sayısını yıllara göre göstermektedir.
Fm