Власцялин Сяла. Глава I
Леапольд КароуникауРАСПАЛАЖЭНИЕ АСНАУНЫХ
САЦЫЯЛЬНА-ЭКАНАМИЧЭСКИХ АБЪЕКТАУ
У трохста киламетрах пад Баранавичами быу аднажды небальшы аграгарадок. Ну, как, гарадок. Можна сказаць, и каухоз, и пасёлак гарадскова ципа, и райцэнтар. Адним словам ― сельсавет. Как и паложана, у цэнтрэ этава гарадка распалагалась адзяление меснай уласци, для эканомии гасударсцтвенных срэдствау аднаурыменна выпауняюшчае функцыи дзярэкции близляжашчава на каленях сельскахазяйсцтвеннава прэдпрыяция. Высокае трохэтажнае здание, пакрашанае не то у розавы, не то у канарэечны, не то у какой-та други цвет жылишчна-камунальнава хазяйства, ва многам благадара сваяурэменным мерам мадэрнизацыи (на мадэрнизацыю кроули срэдств никагда не жалели) прыцягивала узгляды са усех краёу Канцлагеравичау (так называуся гарадок). На адном из таких краёу, радам с кирпичнай заброшкай з годам пастройки «1972», вылажаным белым кирпичом, нахадзиуся магазин, работаюшчый с перэрывам на абед, як минимум с часу да двух, выхадной васкрасенье. На працивапаложным крае начынауся забор вядушчава у раёне аграпрэдпрыяция с абсурдным названиям «Красны Крэпкахазяйсцтвенник» и прадаужауся, з точки зрэния срэднестацисцичэскава прэдставицяля гасударсцтвеннава насяления, аж да гарызонта.
Цэнтральная улица, як и паложана, имяни зачэм-та пагибшага и цем самым савяршыушага подвиг Канцлагеравичскава механизатара, саедзиняла эци края: идучы с каухоза ― будзем называць яво так ― у магазин, нельзя была не прайци мима величэственнава Сельсавета, памятника какому-та лысаму мужыку без усоу ― эта усигда выспрынималась странна, но нихто не рэшауся аб этым сказаць ― и, канешна, Дома Культуры Упрауления Культурнава Хазяйства и Развлячэния па Канцлагеравичскаму Раёну, вакруг каторава дзяйствицяльна, (ат слова цяляты, не иначэ) круцилась культурная жызнь усяво Канцлагеравичскава сельсавета. Срэдзи прочых значымых страенияу были замечаны также амбулаторыя с адним закалочаным акном, апорны пункт правапарадку, радам с ним мусарка, бальшая лужа перад магазинам -- ей будзет пасвяшчана адна а то и две главы ― дамы ляхтарата, закрытая школа, функцыи каторай узяу на сябе тот самы Дом культуры. Хватала ничэйных (усе, канешна, и так знали чыи ани) агародау, гарэлых дамоу, каторыя нихто не спяшыу разбираць у ажыдании помашчы ат гасударства и прочых, менее значымых абъектау. Да, ишчо была кафэ “Кафэ №2 Канцлагеравичскага Райпишчэсельхозпраектторга 4-й нацэначнай кацегорыи”. Но у няво нихто не хадзиу, хоць там и работала аж пяць чалавек: дзярэктар, замясцицяль дзярэктара па хазяйсцнай рабоце, начальник атдзела кадрау, рукавадзицяль участка па идзеалогии, начальник ахраны а такжэ на полстауки падрабатывала цёця Люба ― поварам, касирам, грушчыкам, уборшчыцай без атрыва ат даения гасударсцтвеннай рагатай скацины у каухозе ― што была не столька аснауным яё родам дзеяцяльнасци, сколька прызванием. Па этай прычыне, што кафэ была непапулярным, сильна часта яно упаминацца ня будзець.
Па перыферыи, на самай лучшай зямле, распалагауся рад дамоу некагда быушых прэдсядациляу каухоза, у том чысле и ныняшняга, катораму самаачэвидна прэдстаяла стаць быушым или хаця бы цекушчым: аднака, не раньшэ чэм страицяльства катэджа будзець завершано; там жа Сельсаветам были выдзяляны мяста для перспякциунай застройки прыдсядацильских дамоу, как минимум на следуюшчыя дваццаць гадоу. Адним словам, сельсавет дзинамична развивауся аперажаюшчыми тэмпами и с увераннасцью сматрэу у будушчае. С этава, вярнее, с уладзельцау аднаво из таких дамоу и начынаецца наша исторыя.
КРАТКАЯ ХАРАКЦЕРЫСЦИКА АСНАУНЫХ ДЗЕЙСТВУЮШЧЫХ ЛИЦ С ПРЭДЫДУШЧАВА МЕСТА РАБОТЫ
Цекушчый прэдсядациль каухоза «Красны Крэпкахазяйсцтвенник» ― Палыч ― быу самым што ни на есць абычным прэдставицялям запасау гасударсцтвеннава насяления, уражэнцам Канцлагеравичау ― нимнога хитрым, ня сильна пьюшчым, прастым и нятрэбавацяльным. Сильна на фоне астальнова ляхтарата яво выдзяляла лиш та цэпочка сабыций, благадара каторым ён аказауся на доужнасци прэдсядациля каухоза. Там быу задзействаваны весь арсенал палицичэских трукау, каторым бы пазавидавау любы видны карыдорны палицик, скажэм, Белава Дома у Вашынгтоне и патрэбавала эта, без самнения, немала урэмени, сил, и, как водзицца у бальшой палицяке, разных срэдств: угроз, подкупау, абяшчаний. Можна сказаць, глауны герой шоу к гэтаму усю сваю жызнь. Адним словам, он быу роцтвянникам прошлава прэдсядациля.
Нужна ваабшчэ панимаць, што такое Канцлагеравичы и хто у их жывёць. Па названию панятна, што кагда-та тут быу канцлагер; насяление помнит и гардзицца эцим фактам, ахотна расказываючы кажны раз новую версию исторыи названия. Старажыл сельсавета, каторава часта можна атыскаць на скамейке возле Дома культуры, на просьбу расказаць исторыю Канцлагеравичау, усигда бьёць сибя кулаком у грудзь и чуть не хрыпя, с гордасцью гаварыт:
― Мой дзед работау у этым канцлагеры!
Инагда, прауда, ён путаецца у паказаниях и утвярждает, што дзед ни то работау, ни то служыу, ни то строиу а патом атбывау, ни то ваабшчэ прадзед. Мы жа дапускаем, што ён и радам не стаяу, а стары толька и хочэт прымазацца к яркай страницэ исторыи.
Канцлагеравичцы любят свой радной край ― эцим абъясняецца то, што жыць у горадзе з их нихто не хоча, и за паследние дзесяць лет урад ли хто з их быу у сталицэ. У саседняй Каравильне, каторая, слава Богу, не прынадлежыт к нашаму сельсавету (так гаварат сами жыцяли), канцлагеравичцау за эци нравы прэзираюць и не шчытаюць настаяшчыми каухозниками. Была урэмя, кагда их прэдсядациль, падобна Марку Порцыю Катону, заканчывау усе сваи распаражэния славами «Канцлагеравичы не настаяшчы сельсавет». Эта, впрочэм, мала влияла на насяление — если праизносиш такия грозныя рэчы — буць добр дзелай эта па цялявизару.
Памима прэдсядациля Палыча и старажыла у Дома культуры, у Канцлагеравичах ешчо была прадаушчыца у магазине, разныя работники каухоза и амбулаторыи, нескалька сабак (бегали между агародау), прочая жыунасць и сатрудник праваахраницяльных органау. Усе яны умесце как-та ужывались и прыунасили сваю часцичку у тое, што мы знаем як Канцлагеравичы.
НЕАЖЫДАННАЕ РАСПАРАЖЭНИЕ ТРЭБУЮШЧАЕ САГЛАСАВАНИЯ
С самага утра Палыч был чэм-та узвалнован па дароге ат дома да Сельсавета. Усе це двесце метрау, пака новы чорны унядарожник прабирауся памиж ям и каравяком, той раздумывау и инагда барматау сибе пад нос: «... прыняць саатветствуюшчае рашэние.... сагласаваць дапауницяльна... » Пускай вазьмут абратна сваи слава це, хто думают што прыдсядацили каухоза ничаво ня дзелают. Труд прэдсядациля атвецтвенный, а доужнасць - «расстрэльная». У любой мамент могут награнуць с обласци и устроиць праверку и тагда перавод у други каухоз с кароткай астаноукай у цюрме неизбежан. Апяць жа, пагибнець агарот, да и новы дом строиць нямношка утамицельна - праверки Палычу были нянужны. Упрочэм, Канцлагеравичы были даляко ат праверак; некатарыя гаварат, што пра их наличые дауно забыли, паэтаму на карце их атыскаць невазможна, как бы хто не пытауся. За эцим барматанием Палыч и падъехау да Сельсавета.
Уварваушысь у кабинет (Палыч яуна спяшыу) и кинуушы рэзкае «Атмяни усе маи устрэчы» секратаршы, ён заперся и начау писаць дакумент, над каторым думау ужэ дауно. Устрэч на сягодня назначана не была, как в обшчэм-та и на весь месяц да этава и после, но на усякий случай секрэтарша, па саумясцицяльству дочка сатрудника праваахраницяльных органау, адмяняла их аж пяци часоу. Чытацяль навернае будзет удзиулён, но ситуация у Канцлагеравичским каухозе и сельсавеце была не самай лучшай и яуна трэбавала прывядзения у жызнь комплекса мер па аперациунаму рэагираванию на складываюшчуюся сацыяльна-эканамичэскую ситуацыю. Каухоз имеу дауно прасрочанныя плацяжы, не спрауляуся с атгрузками и сацыяльными абязацяльствами; насяление часта не палучала зарплату и хадзила на работу штобы скрасци муки ды салярки. Усё эта трэбавала апцимизацыи, над каторай Палыч трудзиуся у сваим кабинеце. Израдна прапацеушы и мыслянна прэдвкушаючы перамены и працвитание, ён палажыу дакумент на стол сибе жа на подпись: прыближауся абед, дакумент, апрэдзеляюшчый будушчае усяво раёна можэт нимнога падаждаць.
АБЕД
Абедаюшчая, наиболее абяспечанная часць насяления Канцлагеравичау абычна хадзила у магазин, штобы успець да яво закрыция на абед. Но пачаму-та имянна у эты дзень прэдабедзеннае функцыаниравание магазина была парализована. Палыч падаспеу хдзе-та к сярэдзине разварачываюшчэгася канфликта и вынуждзян быу стаць свидзецялям разгавора сатрудника праваахраницяльнава органа с магазиншчыцай.
Дзела у том, што сатрудник эцих органау пастаянна састауляу пратаколы, чэм и атличыуся у раёне. Перашоу хто-та дарогу у паложаным месце? Рыскавау палучыць у руки копию пратакола «аб администрациуным павинавении». Магазиншчыцэ даставалася асобенна часта. Пакупая вино улучшэннава качэства, сатрудник рэгулярна трэбавау падписаць пратакол аб том, што яна прадала яму вино. К службе ён падхадзиу аснавацяльна и дажэ изгатовиу бланки, значыцяльна ускараушые падобнае правапрымянение. Вось адзин из самых хадавых:
«Я, ___________ _________ Пятрович, _____ года раждзения, ___ лет, са сваей сажыцяльницай, _____ года раждзения, 5_ лет, распивау спиртныя напитки у яё доме па адрасу: Канцлагеравичы, вул. ______________ д. 14 . Выпитава спиртнова нам аказалась (мала, недастатачна, крайне недастатачна ― нужнае падчэркнуць) у связи с чэм мы рэшыли раздабыць дапауницяльнае спиртное, савяршыушы узлом с (кражай, паджогам, карысными намераниями ― нужнае падчаркнуць) магазина па ул. Краснава Ленина д. 1_ в 2_.00. У рэзультаце эцих процивапрауных дзействияу нами была пахишчэна (тры, чатыры, шэсць ― нужнае падчэркнуць) бутылак спиртнова и __________ закуска. Ва урэмя прадалжэния празненства меня и маю сажыцяльницу пасяциу яё (быушы, нынешни, граждански ― нужнае падчэркнуць) муж, после чаго мы прадолжыли распиваць (гарачыцяльныя, спиртныя) напитки утраём. У ходзе праизашэдшай славеснай перапалки _______________________ ___________________________________________ у связи с чэм я _______________________________________________________. _______________________ запрыгнуу на маю сажыцяльницу и ________________________ мною была нанесяно паследняму (42, 43, 52 ― нужнае падчэркнуць) нажавых ранения у рэзультаце чаго той сканчауся ат (алкагольнава апьянения, удушэния, пацеры крови). Прашу не прыулекаць мяня к атвецтвеннасци у связи с цем, што канфликт между нами быу исчэрпан и пастрадаушы ня имеет мацерыяльных прэтэнзий. Абяшчаю спауна вазмясциць убытки магазина у размеры (пяци, сями, дзевяци ― нужнае падчэркнуць) бутылак спяртнова.»
Насяление абычна не сапрациулялась падписанию эцих пратаколау, но у этат дзень прадаушчыца па какой-та прычыне рэшыла нарушыць слажыушыся парадак и атказалась. Навернае, эта вызвала негадавание сатрудника с паследаваушым трэбаваниям падписаць яшчэ адзин пратакол аб атказе падписания (па крайняй меры, так понял Палыч) но магазиншчыца была непрымирыма:
― Ня падпишу и усё!
Сказаць што эци дакументаабаротныя прыключэния дастали Палыча с самага утра ― ничаво не сказаць. На стале яго дажыдауся, кали так можно сказаць, свой пратакол, а абед ужо паджымау. Выдзяржаушы паузу, Палыч набрау воздуха и выдау:
― У саатветствии с рашэниями Канцлагеравичскага Сельскага Савета прынятыми на ачэрэдным сабрании насялению абслужываюшчымуся у пунктах абшчэственнага абслужывания и питания необхадзима сдаць мазок для палучэния права аплаты банкаускай картай чэраз электронныя плацёжныя церминалы устаноуленныя у пунктах абшчэственнай таргоули не пазднее месяца да прэдпалажыцяльнава факта асушчэствления финансава-крэдзитных аперацый!
Лож, паутаронная мнагакратна, становицца праудай; брэд, сказанный прэдсядацилям каухоза, становицца распаражэнием: падмагазиннае насяление замярло после чаго срочна начало рэциравацца ― Палычу ваисцину прэгадзилась абучэние на курсах прэдсядациляу, а у глазах магазиншчыцы чыталась благадарнасць и Палыч чууствавал, што наканецта паабедает.
― Аткроюсь у два часа, абед! ― благадарна заявила магазиншчыца, праважаемая недауменнай ухмылкай пасрамлённава сатрудника какова-та органа, не забывая прыхвациць цятрадку з даугами Канцлагеравичцау перад магазинам.
Палыч мог бы вазмуцицца. Мог бы прыгразиць паслецтвиями. Непрадлением кантракта. Праверкай магазина. Пажарниками. Санстанцыяй. Сельхозрыбпромспортнадзорам. Упраулениям па дзялам пчол. Но у этат раз он быу дзяйствицяльна растроен. Растроен и голадзен.
А кагда Палыч быу растроен и голадзен, он быу спасобен на то, на што мала хто у Канцлагеравичах быу спасобен.
КАФЭ №2 КАНЦЛАГЕРАВИЧСКАВА РАЙПИШЧЭСЕЛЬХОЗПРАЕКТТОРГА
Няпрывычна аглядываясь, Палыч спешыу у кафэ, падганяемый афицыальна наступиушым абедам, и, как ему казалась, незавяршонными рабочыми вапросами, ждаушыми атлагацельства ну самае бальшое на два дня.
За касай Палыча прывычна ждала цёця Люба - повар-грузчыца у красным курыным чэпчыке, аторванная ат аснаунова даения скацины у каухозе. Аблакациушыся на прылавак аналагична цёце Любе, Палыч начау изучаць мяню Кафэ №2.
― Дзярэктар на савяшчании! ― бодра заявила касирша, вызваушы некатарае унутранае смушчэние.
Но Палыч либа не поняу праблемы, либа не падау вида -- яму яуна прыглянулась навинка -- салат Баранавичски из падземных авашчэй.
― У нас толька дзярэктар заключаець дагаворы на пишчэвое абслужывание и арэнду пасадачнава места! - не унимаясь рапартавала грузчыца.
― Так пазавиця зам.дзярэктара па хазяйсцнай рабоце, Любачка, уж ён-та точна падпишэць за начальника…
― Замясцицяль у вотпуске, будзет чэрэз два месяца у панядзельник, выхадной.
― Глаунага бугалцира тагда прыгласиця пажалуйста, вапрос-та дзеняжны!
― Бугалцир на курсах павышэния квалификацыи сичас, бывает па чатвяргах, сяйчас панядзельник жа, Палыч.
Палыч начау прыпаминаць: глауны бугалцир Кафэ тожа работау у яво каухозе - раскидывау навоз справа налева и именна Палыч атправиу яго на павышэние квалификацыи, с цем рашчотам, што там научат кидаць слева направа.
Изниаткуда вазник начальник ахраны, хрыплы круглы мужык (яуна быушы ваенны) и прэждзе чэм он успеу паинцерысавацца, што тут праисходзит, Палыч спрасиу:
― Можат вы паручыцесь за адзин бяляш и адзин салат “Баранавичски”?
Удзиулённы цем, што к няму абрацились первей за яго, начальник суха выдау:
― Сагласна уставу караульнай службы Кафэ №2 начальник ахраны не упалнамочэн заключаць дагаворы и прынимаць дзеняжные срэцтва у размеры да двух базавых величын -- и ушоу на ачэрэдны абход.
Цяжолае чувства накацила на Палыча. Адзин бяляш и салат “Баранавичски” ускальзали ад яго и паследним шансам была абшчэние с рукавадзицелям сектара па идзеалогии и культурнай палицяке Кафэ №2. На удзиуление идзяолаг была на месце с самава утра и занималась сваёй аснауной идзеалагичэскай работай - упатрэбляла чай с пячэньем и чытала ачэрэдную гасударсцтвенную газету, каторай, стоит замециць, астальное насяление нахадзила куда более пракцичэскае прымянение.
― Вот вы-та мне и паможаце! ― абрадавауся Палыч
― Так я не магу пракамянцираваць этат вапрос. У Сельсавеце лучшэ знаюць. Мы толька даводзим то, што нам гаварат у Сельсавеце. Абрацицесь кагда будзет афицыальная инфармацыя…
― Так мне б бяляш и салацик, можна дажэ без салацика…
― Я ж вам гавару, эта не к адзелу идзеалогии, мы таким не занямаимся. Этат вапрос неабхадзима сагласаваць на урауне прэдсядациля сельсавета - он сичас ушоу на абед.
― А я гаварыла! ― с чууствам пабеданоснасци варвалась цёця Люба.
Палычу ничаво не аставалась как буркнуць што-та недавольнае идзяолагу и касиршы и вярнуцца на места аснаунова трудаустройства па месту праписки - абед падхадзиу к канцу.
― Вы жа уси рауно к нам прыдзёця! ― безразлична у дагонку кинула цёця Люба.
САГЛАСОВАННАЕ МАССАВАЕ МЕРАПРЫЯЦИЕ У КАЛИЧЭСТВЕ ДВУХ ПАСЯЦИЦЯЛЯУ
С самава утра Старажыл сельсавета курыу папироску на едзинствяннай у сельсавеце абшчэственнай скаймейке, некагда у таржэственнай абстаноуке адкрытай быушым прэсядацилям, аб чом написала дажа раённая газета - не исключэно, што папироска была завёрнута прама у няё. Зацягиваясь, ён на мамент задумывауся и патом глубакамысленна выдавау:
― Да, вот раньшэ - канешна да, а сичас што?
Так бы ён и сядзеу да аканчания рабочых часоу, если бы прывычнае урэмепрэправаждзение не была нарушэна видам прабягаюшчава прэдсядациля. Устрэциушысь глазами з Палычам, Старажыл поняу што тот измяниу маршрут следавания и двигауся прамиком к няму. Следуюшчыя две минуты разварачывалась нямая карцина: Палыч глядзеу на Старажыла, и, барась з агаладанием, силиуся што-та спрасиць; Старажыл яуна нервничау и даже устау з лауки - на тот случай если прыдзёцца выслушаць дзякрэт рукавадзицеля.
Наканец, Палыч начау разгавор.
― Ёсць у цябя курыць?
― Есць таварышначальник, канешна есць, вот, так сказаць, самую лучшую папироску ― рапартавау Старажыл будучы яуна удзиулённым такому бытавому исходу сталкнавения с меснай уласцью ― Чаво ишчо жылаиця?
З жэланиями у Палыча не задалось с самава утра - но то ли усталасць и агаладание, то ли прэдсядацильская гордасць не пазваляли яму спрасиць у ляхтарата яшчо какую корку хлеба или на худой канец ледзянец. Ситуация палучыла неажыданны паварот кагда стары сам дастау батон и с чууствам выпауненава доуга перад начальствам начау яво упатрэбляць, абильна сыпаушы крошками перад лаукай. Хдзе-та на серадзине, ён как бы устрэпенууся и пачцицяльна спрасиу у Палыча:
― Хлебабулачнава издзелия завода №1 не хациця?
Палыч очэнь хацеу - вазможна - эта была ядзинственным чаво он хацеу па-настаяшчаму. Но ядва он пазволиу сибе унутрэнне сагласицца на такое шчэдрае прэдлажэние, глаза яво акруглились, а па спине прашоу халадок. Дзела у том, што год назад, кагда тот заступау у должнасць Прэдсядациля Сельсавета, яво первым распаражэнием быу запрэт несанкцыянираваннава массавага упатрэбления пишчэвых прадуктау у абшчэственных местах. Весь прэдыдушчы год эты дзякрэт неукасницяльна испалняуся: сатрудник аднаво там органа састауляу пратаколы, насяление их падписывала, сабаки бегали между агародау с удвояннай силай. Палычу не аставалась сказаць ничэво инова как:
― Да, давай, канешна.
Следуюшчыя полчаса Палыч сильна падружыуся са Старажылам, с каторым да этава не успеу перакинуцца и двумя славами за год - жалавауся на цяложую жызнь прыдсядациля, невазможнасць паабедаць у том чысле, выслушывау аняхдоты и жалабы ляхтарата, абяшчау жэстачайша разабрацца з абидчыками старога. Разварачываюшчуюся идзилию нарушыу ведзясушчы сатрудник некатарых органау (якия не хочацца называць), у глазах каторава чыталась намерание саставиць пратакол, ядва тот парауняуся з Домам культуры; аднака, фигура прэдсядациля заставила яво измяниць сваё мнение и затаицца. Пасля аканчания упатрэбления батона Палыч чууствавал сибя сытым и израдна прыблизиушымся к прастому народу; Старажыл атдавау сибе атчот што яво важнасць у сельсавеце вазрасла.
Как толька Палыч распрашчауся са старым, той дастау папиросу, закурыу и глубакамысленна, с сильнейшнай эмпацияй праизнёс:
― Цьфу вы блядзии вы ёп вашу маць! Мяшаюць рукавадзицелю работаць!
НЕСАНКЦЫЯНИРАВАННАЕ ПРЭБЫВАНИЕ НЕСКАЛЬКИХ ЗАЛЁТНЫХ У АБШЧЭСТВЕННЫМ МЕСЦЕ
Затаиушыйся сатрудник кое-какова органа затаиуся не проста так. Выжыдая, пака Старажыл пакинет места дзислакацыи перад Домам Культуры штобы выдвинуцца у сторану магазина с ачэвидными алкагольными намераниями, сатрудник мыслянна разрабатывау план аперацыи и аднаурыменна цекст пратакола.
Прыближалась пяць часоу, кагда стары наканец-та саизволиу пакинуць абшчэственную, между прочым, лавачку и бодра направиуся па ранееабазначанаму адрасу. Развицие ситуацыи не заставила сибя долга ждаць - крошки пад лавачкай прыглянулись нескальким галубям неизвестнава праисхаждзения, каторых яуна завязли инастранные спецслужбы для скарэйшай дзестабилизацыи абстаноуки ва усём Канцлагеравичскам Сельсавеце; пры успехе даннай падрыуной аперацыи ани магли выйци сразу на обласць, чэво сатрудник не мог бы дапусциць дажэ цэной сваёй крайне цэннай жызни.
Скарэйшым образам прыкинуушы растаноуку сил, тот поняу што для вызава падкрэпления у видзе усиляннава нарада урэмени ужэ нет (как мы помним, прыближаласць пяць часоу - усилянны нарад такжэ выдвинуся у сторану магазина с намераниями ня сильна атличаюшчымися ат замыслау астальнова ляхтарата), паэтаму вазлажыу рукавоцтва и испаунение аперацыи на себя. Голуби прадалжали прэбываць и лакамицца крошками, абильна насыпанными Палычам и Старажылам. Цираць урэмя была няльзя.
― Граждане голуби, ваша мерапрыяцие па упатрэблению втарычных пишчэвых прадуктау яуляецца незаконным, падпишыце пратакол и разайдзицясь па дамам!
Голуби, упрочэм, не падавали вида и дажэ зацеяли нескалька патасовак, што была квалифицыравана сатрудникам как злоснае хулиганства и падгатоука к сапрациулению таму самаму органу - це яуна дземанстрыравали уравень рукапашнай падгатоуки прывитый им инастранными спецслужбами.
С нескалькими пратаколами наперавес он бросиуся у сторану галубей и начау усилянна саваць их на падписание. У какой-та мамент начау жалець, што усё-таки не вызвау атрад - голуби брасались у рассыпную раз за разам вазврашчаясь за крошками, как будта эцим паскудам там было хлебам намазана. Чэрэз полчаса такова працивастаяния, сатрудник вынуждзян быу атступиць и перэгрупиравацца. Атступая задам, он савяршыу ракавую ашыбку и, спаткнуушысь аб край Цэнтральнай Лужы Сельсавета, поунасцю аказауся у ней. Аперацыя па разгону и дземарализацыи галубей была на валаске.
Между дзелам, голуби ужэ даедали падскамеечныя крошки и разлятались. Сатрудник жадна слядзиу за эцим, и, седзячы прама у лужэ, мокры, гразны и пасрамлённый ужэ трэций раз за дзень, састауляу рапарт:
"Канцлагеравичскаму Сельсавету,
Дзярэкцыи Каухоза 'Красны Крэпкахазяйстцвенник',
Упраулению Идзеалогии Кафэ №2,
Дому Культуры Канцлагеравичскава с/с
Сатрудника праваахраницяльнава органа
ДАКЛАДНАЯ ЗАПИСКА
Дакладываю, што мною праизведзяно недапушчэние массавава мерапрыяция лиц 'Голуби' с паследуюшчым разгонам этава массавава мерапрыяция, у рэзультаце чэво указанныя лица разашлись самастаяцельна.
Сатрудник"
Сядзеушы у лужэ и чуустваваушы што дзень наканец-та прашоу не зра, ён не замециу как к нему уплатную прыблизилась дзикая сабака - адна из цех што бегала между агародау. Падняушы нагу, сабака пусцила смачную и цёплую струю у лицо сатрудника, пратаколы и свежанаписанны рапарт. Аташоушы на нескалька метрау у сторану агародау, сабака астанавилась, задумалась, павярнулась к сатруднику и сказала:
― Памагли цибе тваи пратаколы?
Груснае лицо сатрудника праважала сабаку да агародау. Грусным была яво лицо, кагда он вазврашчауся дамой. Дома яво, груснава, устрэчала жонка, яуляушаяся на тры чэтверци стауки такжэ секрэтаршай у Сельсавеце. Увидзяушы следы лужы и запах сабаки, ана, закацила глаза и с пасиунай агрэссияй спрасила:
― Што, апяць сабаки у лужэ абассали?! Да сколька ужэ можна, трэци раз за нядзелю...
Сатруднику нечава была сказаць.
Дзень у яго яуна не задауся.
К ВАПРОСУ А ПРЫАБРЭЦЕНИИ ВИНА
Канцлагеравичскае вино выгадна атличалась ат усех астальных вин, каторыя можна была найци у едзинственным магазине хаця бы цем, што ано абычна была у наличыи. Ауталаука з некатарым асарциментам усевазможных алкагольных издзелияу паяулялась у гарадке дастатачна рэдка - чашчэ к важным празникам, што абязацельна асвяшчалась паследним работаюшчым фанаром а такжэ у раённай газеце - паэтаму насяление усигда была гатова паучастваваць у соцапросе на цему "Какое вино вы любице" у пользу "Канцлагеравичскава". Хаця соцапрос так никагда и не случауся.
Чытацяль вазможна будзет удзиулён, но вино пользавалась ажыатажным спросам срэди насяления усех форм собственнасци. Вазможна па этай прычыне адним из прошлых Прэдсядациляу была издана распаражэние а прадажэ вина ва усех магазинах Канцлагеравичау. Кантроль за выпаунением этава распраражэния был вазложэн, само сабой, на магазин. На выдзяляный бюджэт с цэлью дасцижэния пастауленнай задачы магазинам была прыабрэцено два новых унедарожника, адзин новы микрааутобус у камплектацыи "Люкс", мадэрнизиравана кроуля старава пустова сарая, праизведзяно благаустройства церыторыи пасрэдствам устаноуки забора из зялёнай сварной сетки, устаноулена видзеанаблюдение и заказана два дапауницяльных абменных яшчыка на дваццаць бутылак "ноль-пяць". Выпаунение распаражэния была прызнана абразцовым, у рэзультаце чэво дзярэктар магазина быу арэстован, а позжэ заняу рукавадзяшчую должнасць у раёне.
Наиболее опытным жэ патрэбицелем вина у Канцлагеравичах быу Старажыл, хаця изрэдка эта звание аспарывалась Сатрудникам органа некатарых дел. Не была ишчо ни аднаво дня, штобы он не заняу дастойнае места у очэрэдзи за вином, и, кагда наканец падайдзёт яво урэмя, тот тшчацельна выбирау яво, узвешывая усе "за" и "проциу" с высаты сваяво опыта.
У этат раз Старажыл спяшыу за вином удвайне сильнее абычнава. Как и любому другу местнай уласци, яму скарэе хацелась васпользавацца сваим палажэнием, прыабрэцённым после устрэчы с Прыдсядацилям. Па меншай меры, он бы хацеу прэабрэсци вино вне очэрэдзи, жэлацельна штобы очэрэць разашлась и наградзила яво апладзисментами. "Вот зайду сичас, ани мяня увидзят, я на них пасматру, скажу, вы што, не видзеце хто прышоу? А ани атвецят..." - думау Старажыл. Аднака карцина, прэдстаушая у магазине яво нямношка расстроила, дажэ шакиравала: несматра на наступиушыя пяць часоу, магазин прыветствавал яво пустатой, разбауленнай наличыем магазиншчыцы - очэрэдзи не была. Старажыла эта испугала. Это магло значыць, што он не дасядзеу на лавачцы ишчо час. Эта магло значыць што он апаздау, и магазин вот-вот закроецца. Он этава крайне баяуся, но на секунду прэдставиу, што вино магло закончыцца - пачыму бы ишчо нихто не прышоу? На усякий случай он вышау из магазина и зашоу назад. Разганяць сваей значымасцью па-прэжнему была некава.
Пытаясь перабароць страх, он падашоу к магазиншчыцэ и начау разгавор.
— Какое вино есць?
— Ноль пяць — не более безразлична чэм абычна атвецила магазиншчыца
— Дайце пасматрэць — с васпраушым видам папрасиу Старажыл.
Рассматрывая бутылку с пакасиушайся прамасленнай эцикеткай, он удаставерыуся, што вино была улучшэннава качэства, спирт быу нармализованы, а вада испрауленная. Прадукт устраивал яво и он был гатоу атаварыцца.
— Да, я бяру — с видам знатака сказау Старажыл.
— Вы разве ня знаиця? — спрасила магазиншчыца — вышла новае распаражэние Сельсавета... — не успевала дагаварыць яна.
— Вы што, не видзеце хто прышоу? — вапрасицельна пасматрэу Старажыл.
Магазиншчыце на сиводня и так хвацила прыключэний, паэтаму ана рэшыла не шуциць с местнай уласцью и прадолжыла:
— Но вам усигда можна узяць у долг.
Такое прэдлажэние Старажыла абрадавала. Падобным он пользавался рэгулярна, аднака абычна эта не прыветствавалась магазиншчыцай и удавалась са скрыпам. У этат жэ раз запись у цетрадке была размешчана без праблем, а важдзеленны прадукт пишчэвой прамышленнасци раёна заняу места ва унутрэнним кармане пиджака Старажыла. Выйшаушы на крыльцо магазина и акинуушчы узглядам мадэрнизираванную крышу пустова сарая, он пачувствавал сибя маладым. Две сдобрэнныя вином слезы пракацились па синяках пад глазами. Но усё харашо, ципер усё харашо, барба за вино закончылась. Он адзяржау над магазинам пабеду.
Он любиу Прэдсядациля.
СОН ПРЭДСЯДАЦИЛЯ РАЖДАЕТ ПАРАДАЧАК
Вярнуушысь дамой срауницяльна сытым, Палыч удзиулённа атрахнуу каравяк з сапог ― и аткуда ваабшчэ у Канцлагеравичах, распалагаушых крупным жыватнаводчэским прэдпрыяциям, магла завясцись скацина? ― и начау размышляць пра сяводняшний дзень.
Ва-первых, он што-та смутна прыпаминау пра дакумент, каторы писау да абеда, и каторы быу прызван измяниць жызнь усяво Сельсавета, прынесшы працвитание или как минимум яво увеличэние к аналагичнаму паказацилю прошлава года на дзесяць працэнтау.
Ва-втарых, Палыча яуна неудавлетварыла сцэна у магазине, свидзецялям каторай стала ашчуцимая часць насяления нахадзиушэвася на балансе Сельсавета ― и ён зделау вывад, што ано катастрафичэски недазанята, раз можэт пазволиць сибе участваваць у разборках некатарава Органа и магазиннава хазяйства, занимая очэрэць пачом зра.
В-трэцьих, яму крайне не панравилась работа адзела идзеалогии Кафэ №2, каторый воурэмя не праинструкциравал радавую сатрудницу Цёцю Любу аб том, што "салат Баранавичски из падземных авашчэй" рэшэнием раённава начальства атныне стоила называць "салат овашчэсадзержашчый с карэньями па-Баранавичски". Такое праяуление беспарадка у вядушчым гасударсцтвенным прэдпрыяции абшчэпита Канцлагеравичау не магло аставацца безнаказанным, а вина аддзела идзеалогии у недастатачнай рабоце на мястах была ачэвидна ― и Палыч твёрда рэшыу лишыць Цёцю Любу прэмии как у Кафэ, так и у калхозе, хде ана работала на полстауки.
Наканец, вызывала некатарае недаумение каким образам нейки стары мужык, каторава Палыч устрэциу возле Дома Культуры и каторый вызывал ишчо большае раздражэние чэм раньше, смог раздабыць хлебабулачнае изделие Завода №1, кагда как никакова Завода №1 у Канцлагеравичах никагда не была. Эта была весьма азадачываюшчэ. За эцими размышлениями Палыч арганизованнай группай атправиуся ка сну...
***
― Палыч! Палыч! Да пасматрыця жа сами! Уставайця! ― крычала секрэтарша, пака сонны прэдсядациль пытауся ацаниць абстаноуку ― праисходзит расхишчэние гасударсцтвенна-сельскахазяйсцтвеннай собственнасци у масштабах большэ абычнава!
Палыч выглянуу у акно и карцина дзеяцельнасци сельхозпрэдпрыяция прэдстала яво глазам: насяление Канцлагеравичау пахишчала цялят, муку и салярку буквальна мяшками и асоба изашчронным спосабам ― савяршала падкоп пад заборам у наиболее близкам к дому прэдсядациля месце, хоць тот забор и цянууся аж да гарызонта. Нехаракцерна вясёлыя лица Канцлагеравичцау ишчо больше злили яво, в какой-та мамент дажэ паказалась что воры жанглиравали цялятами и канистрами с саляркай пад песню, пахожую на песню гномау, дабываюшчых золата. Эта бы прадалжалась неапрэдзелённае врэмя, если бы цяляты не начали лопацца как мыльныя пузыры, а мяшки з мукой не улятали у неба, атрасциушы белыя крылья.
Палыч праснууся и первай яво мыслью была - "Так жыць большэ няльзя".
У эту жэ секунду зазваниу цяляфон и знакомы строги голас из раёна заявиу:
― Палыч, саабшчаю вам, что вашы мысли садзержат ложныя измышления аб сацыяльна-эканамичэским развиции гасударства, носяць дискрэдицируюшчый органы гасударсцтвеннай уласци харакцер и наносят маральныя страдания некатараму кругу лиц. Ва избежание паслецтвий, трэбуем ат вас прэкрациць падобныя измышления нямедленна, дасвидания.
В этат раз прэдсядациль праснууся па-настаяшчэму. Испуганным, но поуным рэшымасци.
КАРЭКЦИРОУКА ПЛАНАУ ХАЗЯЙСТВЕННАЙ ДЗЕЯЦЕЛЬНАСЦИ
Аглядываясь, пачци крадучысь, Палыч зашоу у здание Сельсавета и, ня сказаушы секрэтаршы ни слова, закрыуся у кабинеце. Пажаушы плечами тая смекнула, што не мешала бы на усяки случай атмяниць усе встрэчы, после чаво устроилась пад яво кабинетам у надеждзе падслушаць што-нибуць очэнь инцярэснае.
Палыч скамкау прэдыдушчы дакумент пацираушы актуальнасць у складываюшчэйся эканамичэскай ситуацыи и прыняуся писаць новы. Чэрэз нескалька минут усё была гатова.
Прыдсядациля Канцлагеравичскава Сельскага Савета
Усем падраздялениям прэдпрыяция Красны Крэпкахазяйсцтвенник
РАСПАРАЖЭНИЕ
Прынимая ва унимание учасциушыися на фоне невыплаты зарабатных плат случаи кражы имушчэства прэдпрыяция пасрэдствам савяршэния падкопау, а такжэ успех мер па барбе з хишчэниями указаннава имушчэства спосабам перабрасывания чэрэз забор, КАЦЕГАРЫЧЭСКИ ПРЫКАЗЫВАЮ:
1. Углубиць забор прэдпрыяция на 3 метра у зямлю
2. Сакрациць высату забора да 1 метра
3. Праизвесци финансиравание данных мерапрыяций из фонда зарабатных плат.
А рэзультатах выпаунения распаражэния саабшчыць у месячны срок.
Дата Подпись
Палыч перачытау этат дакумент нескалька раз у поисках падвоха - но усё была идзеальна. Расхишчэние имушчэства далжно была стабилизиравацца у кратчайшыя сроки, штобы сиводняшний сон никагда не стау рэальнасцью. Прыхвациушы дакумент с сабой, он вышау из кабинета, едва не збиушы з ног атскачыушую секрэтаршу, и направиуся па прочым задуманным прэдсядацильским дзялам.
Дзень абяшчау быць харошым для адних и не очань харошым для других.
ПРЭТВАРЭНИЕ В ЖЫЗНЬ ПАСРЭДСТВАМ СААТВЕТСТВУЮШЫХ РАСПАРАЖЭНИЙ
Палыч стаяу на краю бескрайняй Цэнтральнай лужы Сельсавета, пинау у яе нагами асфальтавую крошку и раздумывау аб том, в каком парадке стоит начынаць разбирацца с праблемами хазяйственнава плана. Раз - камушак у лужэ. Для начала была неабхадзима разабрацца с низкай трудавой дисцыплинай. Два - ишчо адзин камушак тонет прама у цэнтры воднай гладзи. Зацем нужна была адрэсаваць вапросы бязделия срэдзи падмагазиннава насяления. Тры - здаровы кусок крошки пакациуся на други бераг как жук-плывунец. Самае вкусьненькае - публикацыю новага распаражэния па усем падраздзялениям прэдпрыяция «Красны Крэпкахазяйственник» - Палыч рэшыу прыбярэч на панядзельник - штоб была удобней атшчытываць новую жызнь. Бодра развярнуушысь у сторану гарызонта, Прыдсядациль пашоу прама у калхоз.
Чыво он дзяйствицяльна не мог ажыдаць, так эта таво, што сложанная у чатыры раза бумажка с Распаражэнием вераломна выпадзет у лужу. И так как Палыч не мог этава ажыдаць, то он и не замециу, паспяшыушы у калхоз с удвоеннай силай.
Калхоз встрэциу яво прывычнай рабочай абстаноукай - пустуюшчай прахадной, чэрэз каторую прэдставицяль насяления нёс канистру дажэ не абрашчая внимания на Палыча, хдзе-та двое таких жэ прэдставицяляу ахраняли падзаборнае прастранства у палажэнии лёжа. Из аткрытава хлява слышались звуки Цёци Любы, даярки - именна яё прэдсядациль и искау. Увашоушы у хлеу он не мог не замециць, што тая аткравенна атлынивала ат аснаунова заняция па даению рагатай скацины, прызнакау каторай вакруг не наблюдалась, и проста качалась на табурэце. Палыч рэшыу не зацягиваць и сразу прыступиу к разгавору:
— Любоу Пятроуна, я вынашу вам выгавар з лишэнием прэмии.
— Так я этай прэмии ужо года два ня видзела - не сильна-та и растроилась Цёця Люба, каторая пастанна агрэбала за усе грэхи што у калхозе, што у Кафэ №2 и дажэ не стала спрашываць за што.
— Вы ишчо и прэрыкаецесь? Так на ваша места пално жэлаюшчых! — пракцичэски у бешанстве заявиу Палыч
— Да хто ж за такую зарплату пайдзёт работаць, смяшно! Спичак не купиць, не гавара ужэ пра вино!
Такой тон ат падчынённых, каторыя сагласна рэшэнию абласнова начальства абязаны были молча выслушываць выгавары не падымая взгляда напрауленнава у пол, вывел Палыча из сябя и он, выбегая из хлева, громка крыкнуу:
— Раз так, я вам кантракт не прадлю! Штоб знали, кто вам зарплату плацит! Каму служыце!
Перавёушы дыхание ат падобнава стрэса, он прысеу на камень атдахнуць - разгаворы с асоба агалцелыми работниками сельхозпрэдпрыяция усигда давались яму нялягко. Но вот учасциушыися факты атказа баяцца начальства - как в исторыи з магазиншчыцай, так и з Цёцяй Любай — яво начали раздражаць. Ведзь стоила аднаму-двум таким самым умным нарушыць прывычны парадак вешчэй — как усё насяление Канцлагеравичау пераставала баяцца, буквальна падымала голаву и станавилась непрэдсказуемым. Стоила паспяшыць у Кафэ №2 и навясци парадак там, пака абстаноука не вышла из-пад кантроля.
Кафэ №2 встрэцила Палыча рабочай абстаноукай, ничэм сильна не атличаюшчэйся ат калхознай. Цёця Люба лянива апиралась на прылавак, начальник ахраны мирна ахраняу тапчан у закутке, начальник и зам. начальника па хазяйственнай часци были чорци где. Не абрашчая внимания на Цёцю Любу, прэдсядациль сразу двинууся у кабинет рукавадзицеля сектара па идзеалогии, каторая па абыкнавению усиленна упатрэбляла чай с пячэньем.
— Любоу Пятроуну вызавице сюда - спакойна праизнёс Палыч.
Идзеолаг стрэмицельна дапила чай, дажэвала пячэнье и безатлагацяльна выбежала у карыдор выпауняць паручэние исхадзиушае прамиком из Сельсавета. Палыч слышау за дверру какое-та барматание, инагда прахадзиушае на павышаных танах, и у скорым врэмени у кабинет с важным видам вашла идзеолаг, а за ней, молча сматра у пол, вашла Цёця Люба.
— Любоу Пятроуна, я вынашу вам выгавар з лишэнием прэмии.
Цёця Люба маучала.
— Чаво малчыця, сказаць нечава? - зларацтвавау Палыч.
Цёця Люба сматрэла у пол.
— Вам што, кантракт не прадлиць? - аткравенна издзевауся он.
У кабинеце наступила цишына. Цёця Люба малчала и сматрэла у пол, как и паложэна была насялению разгаварываюшчэму с вышэсташчым начальствам гасударсцтвеннава праисхаждзения, идзеолаг сматрэла у рот начальнику и записывала у блакнот каждае слова, гардзясь цем, как харашо правяла с ней прэдварыцяльную работу. Наканец, Цёця люба заржала як цяглавая лошаць (роль каторай ана факцичэски выпауняла) и сказала:
— Да мне чэрэз тры дня на пенсию!
Нужна была видзець перакасиушаеся лицо идзеолага и аткравенны шок на усех лицэпадобных часцях Палыча. Перад ними стаяла едзяница насяления, факцичэски не падвержэнная влиянию местнай уласци, каторая аткравенна насмихалась над уважаемыми людзьми. Впрочэм, курсы прэдсядациляу снова прэгадзились Палычу, патаму шта он знау как дзействаваць в падобнай ситуацыи.
— У таким случае мы прадляем вам кантракт ишчо на год — без цени самнения сказау Палыч, пака идзеолаг не магла рэшыць как ей на эта рэагираваць, и вышау проч из Кафэ.
Ситуацыя с Цёцяй Любай наканец-та была узята пад личный кантроль.