SEÇİM
BİLDİRGESİ
2015
1SEÇİM
BİLDİRGESİ
2015İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 11
UMUTLU BİR GELECEK İÇİN
BÜYÜK DÖNÜŞÜM HEDEFLERİ 14
ÖZGÜRLÜK, HUKUK DEVLETİ VE
DEMOKRASİ
HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER CUMHURİYETİ
GÜÇLENDİRİLMİŞ PARLAMENTER SİSTEM
SİYASİ PARTİLER SİSTEMİ
GÜVENLİK HAKKI
ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ
İSTİHBARAT BİRİMLERİNİN HUKUKİ SORUMLULUĞU
ÖZGÜR İNSAN
HUKUK DEVLETİ VE YARGI REFORMU
TARAFSIZ CUMHURBAŞKANI
ÇOĞULCU MEDYA, ÖZGÜR İNTERNET
AYRIŞTIRMA VE KUTUPLAŞTIRMA DEĞİL, UZLAŞTIRMA VE BİRLEŞTİRME
ÖRGÜTLÜ TOPLUM, DEMOKRATİK SİYASET
KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ
İŞ DÜNYASINA YAPILAN SİYASİ BASKILAR
18
25
25
26
27
28
28
28
29
31
31
33
35
35
36
İSTİHDAM YARATAN, KAPSAYICI
EKONOMİ 37
REFAH SEVİYESİ YÜKSEK BİR TOPLUM 41
İNSAN ODAKLI KALKINMA
BİLGİ VE TEKNOLOJİYLE ÜRETEN VE BÜYÜYEN EKONOMİ
GELECEĞİN TÜRKİYE’Sİ: CHP EKONOMİ PROGRAMI İLE İLK 20 YILLIK HEDEFLER
GÜÇLÜ SOSYAL DEVLET İLE İSTİKRARLI VE KAPSAYICI BÜYÜME
EKONOMİK KALKINMAYI DESTEKLEYEN DEVLET ANLAYIŞI
EKONOMİ YÖNETİMİNDE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ VE ÖNGÖRÜLEBİLİRLİK
ETKİN MALİYE POLİTİKASI
HAYAT PAHALILIĞINA SON VEREN PARA POLİTİKASI
FİNANSAL İSTİKRAR
41
41
41
42
42
43
43
44
44İSTİHDAM YARATAN VE YATIRIMLARI
KOLAYLAŞTIRAN BÜYÜME MODELİ
45
İSTİHDAMA DÖNÜK ETKİN POLİTİKALAR
45
YATIRIMLAR İÇİN ELVERİŞLİ BİR İKLİM
45
ŞİRKETLER VE KOBİ’LER
46
SANAYİYİ DESTEKLEYEN KAMU POLİTİKALARI
47
ŞİRKETLERİN VE İŞLETMELERİN KÜRESEL REKABET GÜCÜNÜN ARTIRILMASI
47
ŞİRKETLERİN DEĞER ZİNCİRİNDE KATMA DEĞERİ YÜKSEK ÜRETİM AŞAMALARINA
GEÇİŞİ 48
İSTİHDAMA YÖNELİK DOĞRUDAN POLİTİKALAR
GELİRLERİN ARTMASINA YÖNELİK DOĞRUDAN DÜZENLEMELER
İŞ GÜCÜ VE İSTİHDAM
BİLGİ EKONOMİSİ ATILIMI
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
EĞİTİMİN EKONOMİYLE BAĞLANTILARININ GÜÇLENDİRİLMESİ
AR-GE VE YENİLİKÇİLİK ÇALIŞMALARI
KOBİ’LERDE BİLİŞİM DÖNÜŞÜMÜ
BİLİŞİMDE ATILIM
GİRİŞİMCİLİK EKOSİSTEMİ
TARIM
YENİ BİR KIRSAL KALKINMA ANLAYIŞI
ÇİFTÇİLERE EKONOMİK DESTEK
TOPRAK REJİMİ
TARIMSAL VE HAYVANSAL ÜRETİM MERKEZLERİ
GIDA GÜVENLİĞİ
BİO-ÇEŞİTLİLİĞİN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİ
ÇAĞDAŞ BİR KOOPERATİFÇİLİK MODELİ
PAZARA ERİŞİM
ESNAF VE SANATKaRLAR
DESTEK VE TEŞVİKLER
ADİL PİYASA KOŞULLARI
TAM SOSYAL GÜVENCE
KAMU ÖNCÜLÜĞÜ
YASAL DÜZENLEMELER
48
48
48
49
49
50
50
51
52
53
53
53
54
54
55
56
56
56
57
57
57
58
58
58
58TURİZM
SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM STRATEJİSİ
TURİZMDE ÇEŞİTLİLİK
NİTELİKLİ İŞ GÜCÜ
YASAL DÜZENLEMELER
ÇEVRE DOSTU TURİZM
ENERJİ
59
59
59
59
60
60
60
TEMEL İLKELER
60
ÇEVREYE VE TOPLUMA DUYARLI ENERJİ POLİTİKASI
61
ENERJİDE BAĞIMSIZLIK VE KAYNAK ÇEŞİTLİLİĞİ
61
ENERJİ VERİMLİLİĞİ
62
SEKTÖREL PLANLAMA
62
TÜKETİCİLER 63
YERLİ İMALAT SANAYİSİ
64
ALT SEKTÖRLER
64
TÜKETİCİLER
TÜKETİCİ HAKLARI
TÜKETİCİ SAĞLIĞI
KALİTE DENETİMLERİ
HAK ARAMA VE BİLGİLENDİRME SÜREÇLERİ
66
66
66
67
67
DAYANIŞMA VE SOSYAL ADALET 68
AİLE SİGORTASI 73
ETKİN SOSYAL DEVLET, ÖZGÜR YURTTAŞLAR
YOKSULLUKLA MÜCADELE
HAK TEMELLİ SOSYAL DESTEK
GÜÇLÜ KADIN, GÜÇLÜ ÇOCUK
SOSYAL UYUM
SAĞLIĞA ERİŞİM HAKKI
İSTİHDAM ODAKLI SOSYAL DESTEK
ADİL VE DEMOKRATİK BİR ÇALIŞMA DÜZENİ
YASAL GÜVENCE
AYRIMCILIKLA MÜCADELE
YÜKSEK YAŞAM STANDARTLARI
73
73
74
74
74
75
75
75
75
75
76İŞSİZLİKLE MÜCADELE
76
SOSYAL GÜVENCE
76
TAŞERONLAŞMA 77
İŞ GÜVENLİĞİ
77
VASIFLI İŞ GÜCÜ
79
SENDİKAL HAKLAR
80
GÜÇLÜ KADIN, GÜÇLÜ TOPLUM
EKONOMİK BAĞIMSIZLIK
EĞİTİMDE EŞİT FIRSAT
ŞİDDETE SIFIR TOLERANS
EŞİT TEMSİL, EŞİTLİKÇİ YASALAR
HER DÜZEYDE GENİŞ KATILIM
GENÇLİĞİNİ YAŞAYAN GENÇLER
GÖRÜLMEYEN GENÇLER
DAHA FAZLA EKONOMİK DESTEK
DAHA ÇOK İŞ, TAM GÜVENCE
ÖZGÜVEN SAHİBİ, ÖZGÜR VE HOŞGÖRÜLÜ BİR GENÇLİK
ETKİN VE KATILIMCI BİR GENÇLİK
GELECEĞE UMUTLA BAKAN ÇOCUKLAR
ÇOCUK YOKSULLUĞU
AİLE MERKEZLERİ
SAĞLIKLI ÇOCUK, SAĞLIKLI TOPLUM
EĞİTİMDE DÖNÜŞÜM
ÇOCUK İSTİSMARI
YAŞAM STANDARDI YÜKSEK EMEKLİLER
EMEKLİLER İÇİN KALİTELİ BİR YAŞAM
EMEKLİLER ARASINDAKİ EŞİTSİZLİKLER
EMEKLİLERE DAHA FAZLA SÖZ
TOPLUMUN FAAL BİREYLERİ EMEKLİLER
HER ALANDA VAR OLAN ENGELLİLER
MUHTAÇ AYLIĞI DEĞİL, “YAŞAM AYLIĞI”
ENGELLİLER İÇİN ÜCRETSİZ SAĞLIK HİZMETLERİ
EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ
ÇALIŞMAK İSTEYEN ENGELLİLERE İŞ OLANAĞI
82
82
84
84
85
85
86
86
86
87
88
88
89
89
89
90
90
91
91
91
92
92
92
92
92
93
93
94ENGELLİ DOSTU İŞYERLERİ
TOPLUMUN HER ALANINDA ERİŞİLEBİLİRLİK
KİMSEYE MUHTAÇ OLMAYAN YAŞLILAR
KALİTELİ VE ÇAĞDAŞ BAKIM ANLAYIŞI
YAŞLILARA ÖZEL SAĞLIK HİZMETLERİ
ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK
DAHA BAĞIMSIZ VE DAHA SOSYAL YAŞLILAR
YURTTAŞ İÇİN NİTELİKLİ KAMU HİZMETİ
KAMU YÖNETİMİ REFORMU
YURTTAŞTAN YANA KAMU YÖNETİMİ
KAMU VE KURUMLARIYLA BARIŞIK, GÜVENCELİ KAMU ÇALIŞANLARI
BÜROKRASİDE LİYAKAT
ŞEFFAFLIK VE ETKİN DENETİM
YEREL YÖNETİMLER
SÜREKLİ REFORM
EĞİTİM
94
94
95
95
95
95
95
97
102
102
103
104
106
108
109
109
EĞİTİMDE YENİ BİR ANLAYIŞ
109
ÇOCUKLARIN ÇOK YÖNLÜ GELİŞİMİNİ SAĞLAYAN OKULLAR
111
EĞİTİMİN İÇERİĞİ
112
TOPLUM LİDERİ ÖĞRETMENLER
114
OKULLAŞMA 115
OKUL ÖNCESİ EĞİTİM
116
İLKÖĞRETİM 116
ORTAÖĞRETİM 116
LİSANS PROGRAMLARINA GEÇİŞ
119
YÜKSEKÖĞRETİM REFORMU
119
ÜSTÜN YETENEKLİLERİN EĞİTİMİ
122
YAŞAM BOYU EĞİTİM
122
HER YURTTAŞ İÇİN KALİTELİ VE
ÜCRETSİZ SAĞLIK HİZMETLERİ 123
HALK SAĞLIĞI VE KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ
ÜCRETSİZ TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ
AİLE PLANLAMASI 123
123
124SAĞLIĞA EŞİT ERİŞİM
ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ
AİLE HEKİMLİĞİ
AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI HİZMETLERİ
HASTA VE YAKINLARININ HAKLARI
SAĞLIK ÇALIŞANLARI
TAM DONANIMLI TIP FAKÜLTELERİ
KURUMSAL DÜZENLEMELER
SAĞLIK ALTYAPISI
GÜVENİLİR SAĞLIK HİZMETLERİ
SAĞLIK ENDÜSTRİSİ
KÜLTÜR VE SANAT
YASAL DÜZENLEMELER
KURUMSAL DÖNÜŞÜM
SANATÇILARA SOSYO-EKONOMİK GÜVENCE
GÜÇLÜ KÜLTÜR VE SANAT ENDÜSTRİSİ
KENT VE SANAT
ÇAĞDAŞ MÜZECİLİK
KÜLTÜR VE SANAT EĞİTİMİ
SPOR
124
126
126
127
127
128
128
129
129
129
130
130
130
131
131
132
132
132
133
133
YASAL DÜZENLEMELER
KURUMSAL DÜZENLEMELER
SPOR OLANAKLARINA ERİŞİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ
KİTLESEL SPOR İÇİN DAHA FAZLA TESİS
PROFESYONEL SPORLARA TAM DESTEK
SPORCU SAĞLIĞI VE SOSYAL GÜVENCE
SPOR GELİRLERİNDE ŞEFFAFLIK VE ADALET
ULUSLARARASI TURNUVALAR VE TANITIM 133
134
135
135
135
136
136
137
GÜÇLÜ ULAŞTIRMA ALTYAPISI 137
BÜTÜNCÜL PLANLAMA
DEMİR YOLU ULAŞIMI
KARA YOLU ULAŞIMI
DENİZCİLİK VE DENİZ YOLLARI ULAŞIMI
HAVA YOLU ULAŞIMI
GÜVENLİK
GÜVENLİ VE HUZURLU TÜRKİYE
DEMOKRASİ VE TOPLUMSAL UZLAŞIYA DAYALI YENİ YAKLAŞIM
GÜVENLİK GÜÇLERİ
137
137
139
141
142
143
143
143
144DOĞA VE KENT HAKKI 145
DOĞA DOSTU BİR TOPLUMSAL YAŞAM 151
EKOLOJİK ANAYASA VE MEVZUAT
SÜRDÜRÜLEBİLİR BİR YAŞAM
DOĞAYA DAHA YAKIN BİR TOPLUM
HAYVAN HAKLARI
ATIK YÖNETİMİ
DOĞAL KAYNAKLARIN YÖNETİMİ
ÇEVREYE VE SOSYAL DOKUYA DUYARLI YAKLAŞIM
DOĞA DOSTU ÜRETİM
YAŞAM KALİTESİ YÜKSEK KENTLER
151
152
152
153
153
154
154
155
155
AKILLI KENTLER
155
ÇAĞDAŞ KENTLER
155
KONUT 158
KENTSEL DÖNÜŞÜM
159
RİSK AZALTMA VE AFET PLANLAMASI
160
İSTANBUL 161
ANKARA 162
İZMİR 163
YEREL YÖNETİMLER
164
YERİNDEN YÖNETİM ANLAYIŞI
164
KAYNAK YÖNETİMİ
165
YEREL YÖNETİMDE ŞEFFAFLIK
166
YEREL YÖNETİMDE KATILIMCILIK
166
MUHTARLAR 167
BÖLGESEL GELİŞME
BÖLGESEL KALKINMA
KENT AĞLARI
KALKINMA AJANSLARI
DOĞU VE GÜNEYDOĞU ANADOLU’NUN EKONOMİK KALKINMASI
167
167
168
168
169YURTTAŞ VE DEĞER TEMELLİ
DIŞ POLİTİKA
171
AVRUPA BİRLİĞİ
178
YURT DIŞINDAKİ İNSANLARIMIZ
178
ULUSLARARASI KURULUŞLARLA İLİŞKİLER
180
ORTA DOĞU
181
SURİYE 182
IRAK 183
İRAN 184
MISIR 184
ABD 185
YUNANİSTAN 185
KIBRIS 186
KAFKASYA 187
RUSYA 188
ORTA ASYA CUMHURİYETLERİ
189
BALKANLAR 189
AFRİKA 190
GÜNEY AMERİKA
191
UZAK DOĞU
191
GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER
192
BİLGİ TOPLUMUNA DOĞRU
193ÖNSÖZ
Cumhuriyet Halk Partisi, 2015 Genel Seçimi için kamuoyuna sunacağı
seçim bildirgesini yeni bir anlayışla
hazırlamıştır. CHP, bir ilke imza atarak seçim bildirgesi için tüm toplumun
katkısını almıştır.
Aylarca süren çalışmalarda örgütlerimiz ve farklı toplum kesimlerini
dinlenmiş, akademisyenler ve uzmanların görüşleri alınmıştır. Bu açıdan
seçim bildirgemiz, yalnızca partimizin değil, tüm toplumun düşüncelerini,
beklentilerini ve önerilerini yansıtmaktadır.
CHP’nin bugünkü hedeflerinin temelinde Cumhuriyetin kazanımları ve
sosyal demokrasinin evrensel değerleri olan eşitlik, özgürlük, dayanışma
ve barış vardır. CHP’nin gerçekleştireceği büyük dönüşüm, “özgür insan” ve
“güçlü yurttaş” ideali üzerinden yükselecektir.
“Özgürlük, adalet, refah ve barış” içinde ortak bir geleceği hep birlikte
kuracağız. CHP iktidarında ülkemiz muasır medeniyetler seviyesine
çıkacak; demokrasi, ekonomik kalkınma ve insani gelişmişlik açısından ön
sıralarda yer alacağız.
“Yaşanacak Bir Türkiye İçin” yola çıktık; bunu hep birlikte başaracağız.
Cumhuriyet Halk Partililer olarak, bu bildirgede ortaya konan büyük
dönüşüm hedeflerini gerçekleştirmek için kararlılıkla çalışacağımıza tüm
halkımıza söz veriyoruz.
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı
Kemal KılıçdaroğluCumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyet’in kurucu ilke ve değerlerine bağlı,
çağdaş bir sosyal demokrat partidir.
CHP değişimin partisidir. CHP büyük dönüşümlerin partisidir. Türkiye’nin
özgürleşme ve demokratikleşme yolunda gerçekleştirdiği üç büyük
dönüşümün de altında CHP’nin imzası vardır. CHP, Cumhuriyet’i
kurmuş ve egemenliği halka vermiştir. CHP, çok partili yaşama geçişi ve
iktidarın demokratik yollardan el değiştirmesini sağlamıştır. CHP, sosyal
demokrasinin ilkelerini ve siyasetini Türkiye’nin gündemine taşımıştır.
Siyasi özgürlüklerin temelini oluşturacak bir sosyal devletin kurulması
çalışmalarını başlatmıştır. Bu zengin birikimin mirasçısı olarak CHP,
ülkemizi demokrasiye, refaha ve bilgi toplumuna taşıma kararlılığındadır.
ATATÜRK DEVRİMLERİ VE ALTI OK İLKESİ
Bağımsızlık tutkumuzun,
Halkın iradesine, yurttaşın özgürlüğüne ve modernleşmeye dayalı çağdaş
bir toplum olma iddiamızın,
Cumhuriyet-Laiklik-Demokrasi ideallerini koruma ve geliştirmeye yönelik
kararlılığımızın kaynaklarıdır.
CHP ÖZGÜRLÜKÇÜDÜR:
CHP’nin anlayışına göre özgürlük, İnsan kişiliği ve düşüncesinin, insan
yetenekleri ve yaratıcılığının gelişebilmesi için temel koşuldur. İnsanın
toplumda kendini gerçekleştirebilmesinin, yurttaş haline gelebilmesinin
gereğidir.
CHP EŞİTLİKÇİDİR:
Ülkemizde farklı sosyal katmanlar arasında sosyal adaleti sağlamak,
refahın paylaşımında adaleti gözetmek, gelir dağılımındaki eşitsizlikleri,
bölgesel kalkınmadaki dengesizlikleri azaltmak, CHP’nin öncelikli
hedefleridir.
12CHP DAYANIŞMACIDIR:
Sosyal demokrasinin toplum ve insan anlayışında, sorumluluk ortaktır;
dayanışma bu sorumluluk anlayışının gereğidir. CHP’nin dayanışma
anlayışında, dengeli ve hakça gelir dağılımı, herkese sosyal güvenlik, tüm
sahipsizleri koruma, tüm korunmaya muhtaç olanlara destek öncelikli
hedeflerdir.
CHP ÇOĞULCUDUR:
Farklı sosyal sınıfların, inançların, kültürlerin ve etnik kimliklerin yaşadığı
ülkemizde demokrasiyi derinleştirmek, iç barışın ve gelişmenin ön
koşuludur.
13UMUTLU BİR GELECEK İÇİN BÜYÜK
DÖNÜŞÜM HEDEFLERİ
Türkiye’de yurttaşların yaşam koşullarını iyileştiren, Türkiye’yi dünyanın
saygın ülkeleri arasına sokan her büyük dönüşümde Cumhuriyet
Halk Partisi’nin imzası vardır. Halkımızdan aldığı büyük güçle ulusal
bağımsızlığımızı sağlayan ve Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran, Mustafa Kemal
Atatürk’ün öncülüğündeki CHP’dir.
CHP’nin önderliğini yaptığı çağdaşlaşma ve kalkınma atılımı, dünya
tarihinde eşine az rastlanır başarılarla doludur. Milli egemenliğin
tesis edilmesi, eşit oy hakkının kabul edilmesi, kadın-erkek eşitliğinin
sağlanması, CHP sayesinde atılan adımlardır. CHP, Türkiye’nin ilk büyük
sanayileşme hamlesini gerçekleştirmiş, ilk büyük eğitim reformunu hayata
geçirmiş ve çağdaş bir sosyal devlet inşasının ilk adımlarını atmıştır.
Çok partili yaşama geçilmesi, CHP’nin ortaya koyduğu güçlü iradenin
sonucudur. Hepsinden önemlisi, CHP ülkemizi, dünyada altmış milyon
insanının yaşamını yitirdiği, tarihin en büyük acılarının yaşandığı, sekiz
yıl süren büyük bir savaşın dışında tutmuş ve tek bir yurttaşımızın dahi
burnunun kanamasına izin vermemiştir. “Yurtta barış, dünyada barış”
ilkesini benimseyen CHP, yurttaşlarımızın geleceğe yönelik umutlarının
azaldığı her dönemde, umutlu geleceğin kapısını aralayan parti olmuştur.
Ülkemizdeki en büyük dönüşümleri gerçekleştiren CHP, Türkiye’nin
bugün içinde bulunduğu ortamda da tarihi sorumluluğunun farkındadır.
Türkiye hep “kalkınmakta olan ülke” olarak kalmaya, kalkınmanın ikinci
ligine sıkışmaya mahkûm değildir. Türkiye zengin insan kaynakları ve
tarihi birikimi ile kalkınmış ülkeler arasına girebilecek donanıma sahiptir.
Türkiye’nin kalkınmış ülkeler arasına girebilmesi için yeni ve kapsamlı bir
dönüşüme ihtiyaç vardır.
İnsani kalkınmışlık çağdaş dünyada başarının ana ölçütüdür. İnsani
kalkınmışlık için doğa ile uyum içinde gelişen bir ekonominin yanı sıra
güçlü kurum ve kurallara sahip bir demokrasi, temel hak ve özgürlüklerin
14korunduğu bir hukuk düzeni gereklidir. Yaratıcı ve yenilikçi sektörlerin
önünün açıldığı bir yatırım ortamı ve eğitim, sağlık, barınma gibi sosyal
hizmetlerin kaliteli ve ulaşılabilir olduğu bir sosyal devlet gereklidir. CHP
sosyal devleti güçlendirecektir. CHP iktidarında, hak temelli bölüşüm
politikaları ve ücretsiz, kaliteli sosyal hizmetler ile desteklenen tüm
emekçiler ekonominin temel dayanağı olacaktır.
İnsan merkezli ekonomi politikaları, üretimi destekleyecek ve küresel
bilgi ekonomisinde rekabet gücümüzü artıracaktır. İşçi hakları güvence
altına alınacaktır. İşçi sağlığını ve güvenliğini gözeten kuralların
eksiksiz uygulanması sağlanacaktır. Türkiye ekonomisinin, işçilerin canı
pahasına büyüyen bir ekonomiye dönüşmesine izin verilmeyecektir. İyi
eğitimli ve dünyayı takip eden yaratıcı gençler, ekonominin itici gücü
olacaktır. Ekonomi politikaları girişimciliği destekleyecektir. CHP ülkenin
sanayicilerini ekonominin kamu görevlisi gibi görecek, Türkiye’nin en kısa
sürede bilgi toplumu olma hedefine ulaşmasını sağlayacak bir yatırım
ortamı yaratacaktır. CHP iktidarında Türkiye, layık olduğu yere taşınacak,
kalkınmış ülkeler arasına girecektir.
CHP, özgürlükçü ve çoğulcu demokrasiyi tesis edecek, Türkiye’de
kurulmaya çalışılan tek adam yönetimine son verecektir. CHP iktidarında
parlamenter sistem korunacak ve güçlendirilecektir. Meclis’in onay
makamına çevrilmesine son verilecektir. Yargının bağımsız ve tarafsız
olması sağlanacak, insan haklarını korumak yargının ana amacı olacaktır.
Hukukun üstünlüğü, hayatın her alanında yeniden tesis edilecektir.
Sivilleşme her alanda genişletilecek, tüm güvenlik kurumları sivil
otoritenin ve hukukun tam kontrolü altında olacaktır. Siyasi partilerde
üyelerin hakları güçlendirilecek ve siyasetin finansmanı şeffaflaştırılacaktır.
Seçimlerde kamu kurumlarının tarafsız kalması sağlanacaktır.
Kamu yönetimi şeffaf ve hesap verebilir olacak, kamu idaresinde uzmanlık
kurumlarının özerklikleri korunacaktır. Yolsuzlukla mücadele, kamu
yönetiminin öncelikli hedefleri arasında yer alacaktır. Kadın haklarını
korumak ve geliştirmek tüm kamu politikalarının ana hedeflerinden biri
olacaktır. CHP iktidarında gençlerimiz işsiz kalmayacaktır. Özgürlükçü,
sorgulayıcı ve Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu vasıflı insan gücünü
15yetiştirebilen bir eğitim sistemi ve üniversite yapısı oluşturulacaktır. Yaşam
boyu eğitim olanakları genişletilecektir.
Baskıcı politikalar ve kitlesel insan hakları ihlalleri ile mağduriyetlere
yol açan tüm sorumlulardan hukuk sistemi içinde hesap sorulacaktır.
Kalıcı toplumsal barış ve uzlaşmanın temeli, gerçekler ortaya çıkarılarak
atılacaktır. Cezasızlık anlayışına ve uygulamalarına son verilecektir.
Laiklik ve inanç özgürlüğü korunacak ve geliştirilecektir. Laiklik, demokrasi
ve toplumsal barış için bir zorunluluktur. Devlet, tüm inançlara eşit
mesafede duracak, tüm inançlara saygı gösterecektir. Din ve vicdan
özgürlüğü tam güvence altına alınacaktır. Din ve siyaset işleri ayrı
tutulacak, dinin siyasete alet edilmesine izin verilmeyecektir.
Örgütlülük desteklenecektir. Güçlü sivil toplumun sesini duyuracağı
katılımcı kurum ve kurallar tesis edilecektir. Yerel yönetimlerin yetkileri ve
olanakları artırılacaktır. Mümkün olan en fazla sayıda kararın yerelde, o
karardan doğrudan etkilenecek yurttaşlara en yakın kademede alınması
sağlanacaktır.
Kürt sorunu, birinci sınıf demokrasiyle, daha fazla özgürlükle ve siyaset
yoluyla çözülecektir. Çözüm, TBMM’de tüm siyasi partilerin katılımıyla,
geniş bir uzlaşı ve mutabakatla sağlanacaktır. Atılacak adımlarda hukuk
kurallarının bağlayıcılığı gözetilecek ve kamu vicdanının yaralanmasına
izin verilmeyecektir.
Kentlerimiz, yüksek yaşam kalitesi sunan, güvenli, özgürlükçü,
yaratıcı sınıfları destekleyen, üretken ve doğa dostu mekânlar haline
getirilecektir. Kalkınma politikaları, doğaya rağmen değil; doğayla
barışık ve sürdürülebilir olacaktır. Kültüre ve sanata yatırım devletin asli
görevlerinden biri olarak kabul edilecektir. Hem kamu sektöründeki hem
de özel sektördeki kültür ve sanat girişimlerine destek sağlanacaktır.
Kültür, siyaset, ekonomi, dış politika başta olmak üzere tüm alanlarda
başarılı adımlar atmak isteyen her devlet dünya ile barışık olmalıdır.
İnsana, yurttaşlarına değer veren, insani kalkınmada dünyanın birinci
ligine çıkmayı amaçlayan her devlet, bu alanların tümünde gelişme
16kaydetmelidir. CHP iktidarında dış politika barışçı, laik, uluslararası hukuka
saygılı ve gerçekçi olacaktır. Dış politikamızın Avrupa yönelimi kesinlikle
devam ettirilecektir. Dış politikanın ana amacı, Türkiye Cumhuriyeti
yurttaşlarının güvenlik ve refahını artırmak olacaktır.
Büyük dönüşüm hedeflerine ulaşmak için, yapılacak siyasette uzlaşmacı ve
birleştirici bir dil kullanılacaktır. CHP bölen değil birleştiren; kavga çıkaran
değil barıştıran; yurttaşını azarlayan, yurttaşına tokat atan, yere düşene
tekme atan değil yurttaşlarına hesap veren; herkese demokratik hoşgörü
ile yaklaşan, yurttaşının önünde hizmet için eğilen bir iktidar anlayışıyla
hareket edecektir.
Biz, yüreğinde Cumhuriyet değerlerini taşıyanların, Mustafa Kemal
Atatürk’ün açtığı çağdaşlaşma yolundan ilerleyenlerin partisiyiz. Biz
geçmişinden güç alan, ama yüzü her zaman geleceğe dönük olanların
partisiyiz. Biz, kalkınma için, kalkınmış Türkiye için, “özgür insan” için
mücadele edenlerin partisiyiz. Biz “ne ezen, ne ezilen; insanca, hakça bir
düzen” diyenlerin partisiyiz. Biz “hiç umut yok mu?” diye soranlara, “umut
insanda” diye yanıt verenlerin partisiyiz. Biz korkunun yerine umudun
ülkesini kurmak için çalışanların partisiyiz.
Biz, Cumhuriyet Halk Partisiyiz.
17ÖZGÜRLÜK, HUKUK DEVLETİ VE
DEMOKRASİ
CHP ülkemizde özgürlüklerin, demokrasinin ve hukuk devletinin sağlam
temellere oturtulmasını, sosyal adaleti gerçekleştirmenin, ekonomik
gelişmeyi sağlamanın ve bilgi toplumuna ulaşmanın temel koşulu olarak
görmektedir. Bu hedeflere ulaşmak ancak demokratik değerlerin ve hukuk
devleti ilkelerinin kurumsal ve ahlaki düzeyde tam olarak yerleştirilmesi ile
mümkündür.
Türkiye’de demokrasinin ve hukuk devletinin karşısındaki en büyük
tehdit, milli irade adına hareket etme iddiasıyla siyaseti ve devleti tekeline
almaya çalışan AKP iktidarıdır. İktidarın tekelleşmesi, denge ve denetleme
yetkilerinin gasp edilmesine yol açmıştır. AKP iktidarı, yasallık görüntüsü
altında hukuksuzluğu, devleti yönetme görüntüsü altında keyfiliği,
kalkınma görüntüsü altında rant paylaşımını topluma dayatan bir düzen
kurmuştur. CHP, tüm bu hukuksuzluklara, ihlallere ve baskılara karşı, bir
yandan anayasal ilkeleri ve kurumları, diğer yandan insan haklarını ve
özgürlükleri büyük bir inanç ve cesaretle savunmuştur.
Türkiye’de otoriterleşen bir rejime karşı hukukun üstünlüğüne, yurttaşların
haklarını ve kurumsal özerkliği güvence altına alacak yeni bir demokrasi
anlayışına ihtiyaç vardır. Türkiye’de baskıcı bir rejime karşı güçler ayrılığını,
çoğulculuğu ve barış içinde bir arada yaşama kültürünü savunacak yeni
bir siyaset anlayışına ihtiyaç vardır. Türkiye, bireyleri, toplumu ve anayasal
kurumları baskı altına alan bir iktidara karşı, özgürlüğü ve demokrasiyi
kararlılıkla sahiplenme noktasına gelmiştir.
Kuvvetler Ayrılığı ve Hukuk Devleti
Yürütmenin denetlenmesi, demokrasinin ve hukuk devletinin
vazgeçilmez ilkelerinden biridir. Bu ilkenin korunması için, Türkiye
Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) yürütme üzerindeki denetimi eksiksiz
ve kusursuz olarak işletilmelidir. TBMM, millet iradesinin devredilemez
18ve indirgenemez bir yansımasıdır. CHP, yürütme karşısında Meclis’in
yetkilerini güçlendirerek, denge ve denetleme işlevlerinin tam olarak
yerine getirilmesini sağlayacaktır. CHP, milli iradenin; bir zümrenin, bir
menfaat çevresinin, bir liderin ya da bir ailenin özel çıkarları için kurban
edilmesine izin vermeyecektir. Türkiye’nin geleceğini ilgilendiren iç ve
dış politika kararlarının, TBMM’den kaçırılarak kapalı kapılar ardında
ve gizli pazarlıklarla alınmasına son verecektir. CHP, Cumhuriyetimizin
ve demokrasimizin en önemli kurumu olan TBMM’yi kuvvetler ayrılığı
ilkesinin özüne sahip çıkarak güçlendirecektir.
CHP, TBMM İçtüzüğü ve Siyasi Partiler Yasası’nda yapacağı değişikliklerle
Meclis’in tek parti meclisine, iktidarın tek adam iktidarına ve devletin
tek parti devletine dönüşmesine engel olacaktır. Askeri darbe kalıntısı
seçim barajı düşürülerek Meclis’te siyasal çoğulculuğun önü açılacaktır.
TBMM’nin, tekçi iktidar tehlikesine karşı en temel güvence olması
sağlanacaktır. CHP, dengelenmiş ve denetlenmiş bir demokrasinin, ancak
siyasal çoğulculuk ve kurumsal özerklik sayesinde mümkün olabileceğine
inanmaktadır.
CHP, seçimlerin meşruiyetine gölge düşürülmesine son verecektir.
Türkiye’de seçimlerin serbest ve adil biçimde yapılmasını sağlayacak,
sandık sayımlarının şaibeli hale gelmesini önleyecektir. Kamu
kaynaklarının ve personelinin, seçim sonuçlarına etki edecek biçimde
partizanca kullanılmasının önüne geçecektir. CHP, tüm yurttaşlarımıza tüm
seçimlerin özgür ve adil biçimde yapılacağının güvencesini vermektedir.
Mutlak ve keyfi iktidar eğilimlerine karşı en önemli güç, hukukun
üstünlüğü ilkesidir. Hukukun üstünlüğü, adil yargılanma hakkı ile birlikte
yasaların yurttaşlara karşı bir silah olarak kullanılmasının önüne geçer.
CHP, yargıyı özerklikten uzaklaştıran, Anayasa Mahkemesi’ni ve Hâkimler
ve Savcılar Yüksek Kurulu’nu siyasi müdahalelerle yönlendiren bir iktidarın,
hukuk devletini ortadan kaldırdığına inanmaktadır. CHP iktidarında yargı
erki üzerindeki tüm siyasi baskılar ortadan kaldırılacak, yargının tam
bağımsızlığı sağlanacaktır.
Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı makamı her düzeyde yetki ihlallerine ve
yetki aşımına sebep olmaktadır. Cumhurbaşkanlığı makamı, bilinçli olarak
19siyasallaştırılmış ve Anayasa’da çizilen görev tanımının ötesine geçmiştir.
Cumhurbaşkanlığı makamının anayasal yeminden kaynaklanan konumu
ve yetkileri kasıtlı olarak ihlal edilmiş ve Cumhurbaşkanı’nın sorumsuzluğu
kötüye kullanılmıştır. Yürütme organı, görev tanımının sınırlarını
aşmış, hukuku ihlal eden bir konuma sürüklenmiştir. Tarafsız olması
gereken kurumlar partizanlığın sembolü haline gelmiştir. CHP, gerekli
yasal düzenlemeleri yaparak ve yasaların tam olarak uygulanmasını
sağlayarak parlamenter sistemi güçlendirecektir. Cumhurbaşkanlığı’nın
yürütme, yasama ve yargı üzerinde kurduğu hukuk dışı baskıları ortadan
kaldıracaktır.
Özgürlükler ve İnsan Hakları
CHP’nin önceliği, hukukun üstünlüğünü ve temel hakları yeniden tesis
etmek, korkuya son vererek “Özgürlükler Cumhuriyetini” kurmaktır.
Ülkemizin genç, kadın, emekçi ve kırılgan tüm kesimlerinin her türlü
baskıcı ve ataerkil güç odaklarına karşı savunulması gerekmektedir.
Haklarına sahip çıkan özgür bireyler, demokratik ve kalkınmış bir
toplumun temel taşıdır. CHP, haklar ve özgürlükler siyasetini hayata
geçirerek yurttaşlarımızı güçlendirecek ve özgürlüklerini teminat altına
alacaktır.
CHP’nin “haklar ve özgürlükler siyaseti”, demokratik yurttaşlık anlayışının
temelini oluşturmaktadır. Haklar ve özgürlükler siyaseti, ayrım
yapmaksızın tüm yurttaşları etnik, dinsel, sınıfsal ve cinsel tahakküm
biçimlerine karşı koruyan, dezavantajlı gruplarla dayanışmayı öngören tek
siyaset biçimidir. CHP, yurttaşlığı sembolik bir hukuki statü olarak değil,
bireyleri demokratik dönüşüm ve dayanışma gücüne kavuşturan bir siyasi
fırsat olarak tanımlamaktadır. Yurttaşlığı, barışçı ve demokratik bir gelecek
için dayanışmayı seçen insanların demokratik yönetim iradesine sahip
olması olarak tanımlamaktadır.
20CHP, yurttaşların geçmişten gelen kimliklerini ötekileştirmeyecek,
yurttaşlık haklarının en ileri düzeye taşınmasını sağlayacaktır. Yurttaşların
yaşam hakkına, bedensel bütünlüğüne, maddi ve manevi varlığına
yönelik keyfi şiddete ve işkenceye izin vermeyecektir. Muhalif grupların
sindirilmesine son verecek; bireylerin haysiyetini ve özel hayatını
zedeleyen tüm uygulamaları ortadan kaldıracaktır. MİT, Telekomünikasyon
İletişim Başkanlığı (TİB) ve emniyet güçleri tarafından yürütülen hukuksuz
gözetleme ve fişleme faaliyetlerinin durdurulmasını sağlayacaktır.
Gazeteciler, katılımcılar ve öğrenciler üzerinde uygulanan korku ve
yıldırma siyasetine son verecektir. CHP, insan hakları karnesi gittikçe
kötüleşen Türkiye’nin, yeniden AB ilkeleriyle ve AİHM Sözleşmesi’yle
uyumlu bir demokrasi haline gelmesini sağlayacaktır.
Cezasızlık, Türkiye’de bir yönetim ilkesi haline gelmiştir. Hak ihlallerinden
yolsuzluklara kadar pek çok alanda yargı önünde hesap vermeyen bir
yönetim anlayışı egemen olmaktadır. Hak ihlalinde bulunan güvenlik
görevlilerinin cezasız kalmasına göz yumulmamalıdır. CHP, tüm kamu
uygulamalarının yasal sınırlar içerisine çekilmesini ve ihlallerin cezasız
kalmamasını sağlayacaktır. Cezasızlığın önüne geçilmesi, Türkiye’de
hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmenin vazgeçilmez ön koşuludur.
Sosyal demokrat dünya görüşünü benimseyen CHP, bireyin tam
özgürlüğünü sağlamak için siyasi özgürlüğün ekonomik özgürlükle
tamamlanması gerektiğini savunmaktadır. Demokratik yurttaşlık
anlayışının, sosyal yurttaşlık anlayışla desteklenmesi gerektiğini
savunmaktadır. CHP mevcut siyasi iktidarın yoksulluğa son verme yerine
yoksulluğu yönetme politikalarına, bireyi güvence altına alan güçlü bir
sosyal devletin kurulmasıyla son vermeye kararlıdır.
CHP tüm yurttaşlarımız için, başta Aile Sigortası olmak üzere, adil
asgari ücret hakkı, sosyal güvenlik hakkı, sağlık hakkı ve eğitim hakkını
ayrım gözetmeksizin kararlılıkla gözetecektir. Çocukların, kadınların,
yaşlıların, emeklilerin ve engellilerin sosyal haklardan kapsamlı biçimde
yararlanabilmesi için gerekli tüm adımları atacaktır. CHP, Türkiye’de yeni
bir “sosyal demokratik bir uygarlığın” oluşturulması projesini adım adım
hayata geçirecektir.
21Laiklik
Laiklik anlayışımız, demokrasi anlayışımızın ışığında şekillenecektir.
İçinde bulunduğumuz coğrafya ve ülkemizde yaşanan gelişmeler laiklik
olmadan demokrasinin, demokrasi yaşatılmadan laikliğin güvence altına
alınmayacağını açıkça ortaya koymuştur. CHP iktidarında din ve vicdan
özgürlüğü güvence altına alınacaktır. Siyaset ve din ayrı tutulacak, dinin
siyasete alet edilmesine karşı çıkılacaktır. Devlet tüm inançlara ve bireysel
tercihlere eşit mesafede duracak, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bu ilke
çerçevesinde hareket etmesi sağlanacaktır. Kurum, çoğulcu ve kapsayıcı
bir yapıya kavuşturulacak, gündelik siyasetin dışında tutulacaktır.
EŞİT YURTTAŞLIK VE ÇOĞULCULUK
CHP iktidarında, yurttaşların inanç, etnik köken ve yaşam tarzları
yüzünden ayrımcılığa uğramalarının önüne geçilecek, bireysel düzeyde
demokratik haklardan yararlanmalarının önü açılacaktır. Kimlikler hiçbir
biçimde baskılanmayacak; ancak suistimal konusu olmaktan çıkarılacaktır.
CHP, toplumu psikolojik olarak kamplaştıran ve diyalog kanallarını
kapatan siyasi gettolaşmaya karşı mücadele edecektir. CHP, demokratik
yurttaşlık anlayışına ve “bir arada yaşama etiğine” uygun olarak, tüm inanç
gruplarına, etnik kimliklere ve bireysel yaşam tarzlarına saygı duyacaktır.
CHP iktidarında önyargıların ve şüphelerin geride bırakılması için barışçı
bir diyalog dili benimsenecektir.
CHP, Kürt sorununa da kapsayıcı demokratik yurttaşlık anlayışından
hareketle yaklaşacaktır. Sorunun Meclis’te kurulacak komisyonca
ve Meclis’teki tüm partileri kapsayarak milli bir siyasal mutabakat
ile çözülmesi sağlanacaktır. Türkiye’ye demokrasi ve barış getirecek
bu sürecin şeffaflıkla yürütülmesi ve sorunun çözümünün hukuki
çerçevenin dışına çıkmadan aranması hedeflenecektir. CHP, haklar ve
özgürlüklerin otoriter bir başkanlık sistemi için pazarlık konusu edilmesine
izin vermeyecektir. Bu amaçla öncelikle seçim barajının düşürülmesi
sağlanacaktır. Bölgenin ekonomik olarak kalkınması, işsizliğin azaltılması
ve yoksullukla mücadele için gerekli iddialı adımlar atılacaktır.
22Toplantı ve Gösteri Özgürlüğü
Türkiye’de özellikle Gezi hareketi sonrasında toplantı ve gösteri haklarının
kısıtlanmasına yönelik uygulamalar yoğunluk kazanmıştır. Yurttaşlarımız
“makul şüpheli” durumuna düşürülmüş, her türlü sosyal paylaşım
potansiyel suç kanıtı konumuna getirilmiştir. Çalışanlar, öğrenciler
ve sanatçılar üzerinde çok yönlü baskı kurulmuştur. Türkiye, polis ve
istihbarat görevlilerinin yetkilerini keyfi ve aşırı biçimde kullandığı bir
baskı ve fişleme devletine dönüşmüştür. Kitlesel gözaltılar olağanlaşmış,
usulsüz tutuklamalar cezalandırma halini almıştır. Aşırı güç kullanımı,
kötü muamele ve hakaret sıradan uygulamalar haline gelmiştir. CHP
gerekli tüm yasal ve idari önlemleri alarak yurttaşlarımızın toplantı ve
gösteri özgürlüğünün gelişmiş demokrasilerdeki düzeye eriştirilmesini
sağlayacaktır.
Özgür ve Çok Sesli Medya
İfade özgürlüğü, en çok medya ve İnternet alanında geriletilmiştir.
Uygar dünyadaki gelişmelerin aksine Türkiye, medyayı ve İnternet’i
sansürleyen, gazetecileri tutuklayan ve muhalif görüşleri sindiren bir ülke
konumuna sürüklenmiştir. İnternet yasakları iktidarın, ifade özgürlüğüne
ve özgür kamusal alana inanmadığının önemli bir göstergesidir. CHP
öncelikle basın mensuplarının özgürce haber yapma ve yurttaşların farklı
kaynaklardan bilgilenme hakkını gözetecektir. Medya ve İnternet alanı,
içinde bulunduğu büyük karartmadan kurtarılacak; her türlü bilginin gün
ışığına çıkarılması sağlanacaktır.
RTÜK, TRT ve TMSF’ye devredilen medya kuruluşları taraflı propagandanın
birer aracına dönüşmüştür. Genç ve eğitimli nüfusuyla bilgi toplumunun
ve bilgi ekonomisinin önde gelen ülkelerinden biri olması gereken
Türkiye, mevcut iktidar döneminde sansürün ve soruşturmaların ülkesi
haline dönüştürülmüştür. CHP, bağımsız, özgür ve çoğulcu bir medyanın
oluşturulması için tüm yasal ve mali tedbirleri alacak, yurttaşların farklı
kaynaklardan bilgilenme hakkını koruyacaktır.
23Örgütlü Toplum
Ülkemizde sivil toplum, siyasi iktidarın baskısı altındadır. Örgütlü
çoğulculuğun alanı olması gereken sivil toplum, hızla iktidarın güdümüne
sokulmakta ve tek sesli hale getirilmeye çalışılmaktadır. Demokratik
çoğulculuk ilkesi, iktidar tarafından bir tehdit olarak görülmektedir.
Sendikalar, meslek odaları ve işveren dernekleri iktidara yakın davranmaya
zorlanmaktadır. Akademisyenler, yazarlar ve sanatçılar her fırsatta
günah keçisine çevrilmektedir. İktidar tekelci ve kayırmacı bir biçimde
kendi sivil toplumunu yaratmaya çalışmakta, kendisiyle birlikte hareket
etmeyen kuruluşları marjinalleştirmekte ve yok olmaya zorlamaktadır.
Oysa bir ülkede demokrasinin kökleşebilmesi için, siyasi iktidarın güçlü
bir sivil toplum tarafından denetlenmesi ve dengelenmesi gerekir. CHP,
demokratik bir toplumun temeli ve zenginlik kaynağı olan örgütlü
toplumu ve çoğulculuğu geliştirmek için gereken tüm düzenlemeleri
yapacaktır.
Bilgi Toplumu ve Demokrasi
CHP, bilgi toplumuna geçişte güçlü bir demokrasinin yapacağı katkı
kadar, teknoloji ve bilgi temelinde dönüşümün de demokrasimizi
güçlendireceğine inanmaktadır. Bilgi çağının sağladığı olanakların üst
düzeyde kullanılması ile yurttaşlarımız, karar alma süreçlerine daha
etkin şekilde katılabilecektir. CHP iktidarında, bilgi toplumuna geçişi
sağlamak için insana daha çok yatırım yapılacak, yurttaşlarımızın kendini
gerçekleştirebilmesi için daha fazla olanak sunulacaktır. Devlet ve yurttaş
ilişkisinin bu çerçevede yeniden düzenlemesi ile tüm yurttaşlarımız
demokratik haklarından sonuna kadar yararlanabilecektir. Bilgiye erişimin
artması, hem kamu hizmetlerinin daha geniş kitlelere ulaşmasını mümkün
kılacak hem de siyasal süreçlerin giderek şeffaflaşmasını sağlayacaktır.
Özgürlükçü Demokrasi için Özgürlükçü Anayasa
CHP, özgürlükçü demokrasinin gelişmesi ve toplumsal barışın sağlanması
için tüm yurttaşlarımızın özgürlüklerini genişleten ve koruyan yeni bir
24anayasaya ihtiyaç olduğunu savunmaktadır. Yapılacak yeni anayasa,
demokrasi, hukuk devleti, sosyal adalet ve insan haklarına saygı üzerinde
yükselmeli ve tüm toplumumuzu kucaklayıcı nitelikle olmalıdır. CHP’nin
hedefi, toplumsal uzlaşıya ve siyasi partiler arasında geniş bir mutabakata
dayalı süreç temelli bir anayasa hazırlamaktır.
HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER CUMHURİYETİ
• Yurttaşların yaşam hakkının güvence altına alınmasına öncelik
vereceğiz.
• Keyfi şiddete, eziyete ve işkenceye, yurttaşların onurunun
zedelenmesine izin veren tüm yasa ve uygulamaları kaldıracağız.
• Barışçıl toplantı ve gösteri hakkının özgürce kullanılmasını yasal
güvence altına alacağız.
• Bu hakkı kullanan yurttaşların devlet tarafından “makul şüpheli”
olarak görülmesini önleyeceğiz.
• Özgürlükçü demokrasinin ve denge denetleme mekanizmalarının
vazgeçilmez bir unsuru olan örgütlü toplumu güçlendireceğiz.
• Tüm siyasal, sosyal ve kültürel hakları çoğulcu bir anlayışla ve
toplumla birlikte geliştireceğiz.
GÜÇLENDİRİLMİŞ PARLAMENTER SİSTEM
TBMM’ye Etkinlik Kazandıracağız
• Yasa tasarı ve tekliflerinin yasama organında ve ulusal kamuoyunda
yeterince tartışıldıktan sonra kabul edilmesine özen göstereceğiz.
• TBMM’nin iradesini gasp eden Kanun Hükmünde Kararname
uygulamalarını istisnai hale getireceğiz.
• Yasama sürecinin işleyişini bozan, şeffaflıktan uzak “torba kanun”
uygulamasına son vereceğiz.
• Yasamayı yürütmeye tabi kılan ve milletvekillerinin iradesine ipotek
koyan anlayışla mücadele edeceğiz.
• Meclis komisyonlarının sayısı ve etkisini artırarak farklı toplum
kesimlerinin sorunlarını doğrudan TBMM’ye taşıyacağız.
25TBMM’nin Yürütmeyi Denetleme Yetkisi
• Araştırma komisyonlarını çeşitlendirerek TBMM’nin denetleme işlevini
güçlendireceğiz.
• TBMM’de başkanlığını ana muhalefetin yapacağı “Kesin Hesap
Komisyonunu” kuracağız.
• Sayıştay’ın özerkliğini yeniden sağlayacak, Sayıştay raporlarının
TBMM’ye eksiksiz ve düzenli olarak sunulmasını sağlayacağız.
• TBMM’nin bütçe hakkını güvence altına alacak, mali denetim
işlevlerini güçlendireceğiz.
SİYASİ PARTİLER SİSTEMİ
Temsilde Adaleti Sağlayacağız
• Seçim kanunları ve siyasi partiler kanunu başta olmak üzere, 12 Eylül
rejiminden kalma antidemokratik kanunları değiştireceğiz.
• Genel seçimlerde barajın % 5’i geçmemesini sağlayacağız.
• Seçimlerin, özgür ve adil biçimde gerçekleşmesi için gerekli evrensel
kuralları, özerk kurulları ve saydam işleyiş biçimlerini tesis edeceğiz.
• Yurt dışındaki yurttaşlarımızın, her 300 bin seçmene bir milletvekili
düşecek şekilde, 10 milletvekili ile temsil edilmesini sağlayacağız.
• Memurların siyasi partilere üye olma yasağını kaldıracağız.
Partiler Arası Adil Rekabeti Güvence Altına Alacağız
• Seçimlerin adil bir ortamda yapılması için gereken tüm kurumsal ve
yasal düzenlemeleri yapacağız.
• Seçim yolsuzluklarının etkin şekilde cezalandırılmasını sağlayacağız.
• Siyasetin finansmanını şeffaflaştırarak, adil rekabeti engelleyen
harcamalara kısıtlamalar getireceğiz.
• Seçimlerde, kamu kaynaklarının iktidar partisi lehine sonuç
doğuracak biçimde kullanılmasını önleyeceğiz.
• Seçimlerde sandıkların ve verilerin güvenliğini sağlayacak tarafsız ve
bağımsız mekanizmaları kuracağız. Kamu görevlilerinin etki altında
bırakılmasını engelleyeceğiz.
26Dürüst ve Katılımcı Siyaset
• Siyasi Ahlak Yasası çıkaracağız.
• Siyasi Partiler Yasası’nı parti içi demokrasiyi güçlendirecek şekilde
değiştireceğiz.
• Siyasi partilerde üyelerin haklarını güçlendirileceğiz.
• Maddi gücü olmayan yurttaşların demokrasi yarışının dışında
kalmasını engelleyeceğiz.
GÜVENLİK HAKKI
Yurttaşları Koruyan Yasal Düzenlemeler Yapacağız
• Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu'nu demokratikleştireceğiz.
• Kolluk güçlerinin keyfi uygulamalarına, orantısız şiddete ve biber gazı
kullanımına son verecek yasal düzenlenmeleri yapacağız.
• Kolluk kuvvetlerinin, yurttaşların temel insan haklarını hiçe sayacak
şekilde silah kullanmasını engelleyeceğiz.
• Kamu görevlisine direnme ve hakaret suçunun, yurttaşların haklarını
ihlal edecek şekilde kötüye kullanılmasına izin vermeyeceğiz.
Cezasızlığa Son Vereceğiz
• Cezasızlığı devletin resmi politikası olmaktan çıkaracağız.
• Kamu görevlilerinin yargı denetiminden kaçırılmasına izin
vermeyeceğiz.
• Görevlerini kötüye kullanan kolluk kuvvetlerinin, vali iznine bağlı
olmaksızın yargılanmasını sağlayacağız.
• Orantısız güç kullanma izni veren üst düzey görevlilere karşı dava
yolunu açacağız.
• AİHM’in hükmettiği tazminatları kötü muameleyi yapan kamu
görevlilerine rücû ettireceğiz.
• Nefret suçlarının tanımını genişletecek, zaman aşımına uğraması ve
para cezasına çevrilmesini engelleyeceğiz.
27ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ
• Yurttaşların hayatlarını değil, devleti şeffaflaştıracağız.
• Polis ve istihbarat birimlerinin kamusal ve özel hayata haksız
müdahalelerine son vereceğiz.
• Kişisel verilere hâkim kararı olmaksızın erişilmesini engelleyecek, bu
yolla elde edilen kişisel verileri yargı kararı ile imha edeceğiz.
• Kamu görevlilerinin nefret suçu kapsamındaki uygulamalarına yasal
yaptırım getireceğiz.
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nu demokratik ilkeler
çerçevesinde, “unutulma hakkını” da kapsayacak şekilde en kısa
zamanda kabul edeceğiz.
• TİB’i özel hayatın korunması ilkesine göre yeniden yapılandıracak ve
saydamlaştıracağız.
İSTİHBARAT BİRİMLERİNİN HUKUKİ SORUMLULUĞU
• MİT Yasası’nın kamu görevlilerine mutlak dokunulmazlık
kazandırmasına son vereceğiz.
• MİT’in şahsileşmiş bir iktidarın istihbarat ve komplo aracına
dönüşmesinin önüne geçeceğiz.
• MİT müsteşarının yargılanması için gerekli olan idari izni,
Cumhurbaşkanı’ndan alarak, yetkiyi Başbakan’a vereceğiz.
• “Devlet sırrı” kavramının kapsamını daraltacak ve kötüye
kullanılmasının önüne geçeceğiz.
ÖZGÜR İNSAN
• Toplumu korku, baskı ve hedef gösterme yoluyla sindirmeye çalışan
anlayışa son vereceğiz.
• Yurttaşları özel ve kamusal yaşamlarında keyfi, hukuk dışı ve despotik
uygulamalarla karşı karşıya bırakan tüm mekanizmaları ortadan
kaldıracağız.
• Yurttaşların yaşam tarzını, bireysel tercih ve eğilimlerini boğmaya
çalışan siyasal müdahalelerin önüne geçeceğiz.
28• Eleştirel ve muhalif görüşleri susturmaya çalışan hukuksuz baskı ve
yıldırma çabalarına izin vermeyeceğiz.
KeyFİ Tutuklama ve Gözaltılara Son Vereceğiz
• Bir cezalandırma ve yıldırma pratiğine dönüşmüş olan tutukluluğun
hukuksuz kullanılmasına son vereceğiz.
• Farklı toplum kesimlerinin demokratik haklarını kullanmasını
engellemek ve sindirmek amacıyla uygulanan keyfi gözaltılara son
vereceğiz.
• Tutukluluk ve gözaltı süreleri ve süreçleriyle ilgili yasal kısıtlamaları
en kısa zamanda AB standartlarıyla uyumlu hale getireceğiz.
HUKUK DEVLETİ VE YARGI REFORMU
Kurumsal Düzenlemeler
• Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay üyelerini yüksek yargının
önerdiği adaylar arasından ve TBMM’de nitelikli çoğunluk ve geniş bir
uzlaşı ile seçeceğiz.
• Adalet Bakanlığı’na bağlı Adli Kolluk kuracağız.
• Devlet Güvenlik Mahkemeleri’ne (DGM) dönüşmüş olan Sulh Ceza
Hakimliklerini kaldıracağız.
• Adli Tıp Kurumu'nun siyasi baskıdan uzak bir biçimde özerk, hızlı ve
nitelikli çalışmasını sağlayacağız.
• BM standartlarına uygun, insan hakları STK’lerinin de temsil edildiği
bir İnsan Hakları Ulusal Denetim Kurumu kuracağız.
Yasal Düzenlemeler ve Adil Yargılanma
• Tüm kanunları gündelik yaşamın gereklilikleri ile uyumlu hale
getireceğiz.
• Keyfi suçlamaları önlemek için terör suçunun yasalarda
demokratik ilkeler çerçevesinde ve yoruma yer bırakmayacak şekilde
tanımlanmasını sağlayacağız.
• Cezaevlerinde soyut ve yoruma açık düzenlemelere dayanarak
mahkûmların haklarının ihlal edilmesini önleyeceğiz.
29• Gizli tanık uygulamasına son vereceğiz.
• Davaların keyfi gerekçelerle başka kentlere taşınmasını önleyeceğiz.
Mahkeme Kararlarının Uygulanması
• Adil yargılanma hakkı çerçevesinde, kanunları ve mahkeme
kararlarını istisnasız ve herkes için eşit bir şekilde uygulayacağız.
• Gerekçesiz yargı kararlarıyla yurttaşların temel hak ve hürriyetlerinin
kısıtlanmasını engelleyeceğiz.
• Yargı kararlarının saydam ve elektronik ortamda erişilebilir olmasını
sağlayacağız.
• Tüm yargı kararlarının adil yargı ilkesine uygun denetimini yeniden
tesis edeceğiz.
• Sulh Ceza Hakimliklerinin geçmiş kararlarının, adil yargı ilkesine
uygun denetimini sağlayacağız.
HSYK’nın Yeniden Yapılandırılması
• HSYK’yi, Hâkimler Yüksek Kurulu ve Savcılar Yüksek Kurulu olarak ikiye
ayıracağız.
• Adalet Bakanı’nı ve Bakanlık Müsteşarı’nı bu kurulların dışına
çıkaracak, siyasal iktidarın hakimler ve savcılar üzerindeki
vesayet ve patronajını sona erdireceğiz.
• Hâkimler Yüksek Kurulu ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun özellikle
hâkimlerin ve savcıların özlük hakları ile ilgili kararlarını yargı
denetimine açacağız.
• Hâkimler Yüksek Kurulu ve Savcılar Yüksek Kurulu seçimlerinde
kadınların temsilini artırmak için cinsiyet kotası getireceğiz.
• Temsilci seçimlerinde, Adalet Bakanlığı bürokratlarının ayrıcalıklı
konumlarını kötüye kullanmalarının önüne geçeceğiz.
HAkimlerin ve Savcıların Bağımsızlığı
• Yargıç ve savcıların mesleğe girişinde nesnel ölçütler getirerek,
liyakati esas alacağız.
30• Yargıç ve savcıları idari olarak Adalet Bakanlığı'na bağlı olmaktan
çıkaracağız.
• Yargıçların bağımsızlığını ve tarafsızlığını güvence altına alacak bir
atama ve nakil sistemi oluşturacağız.
• Sürgün uygulamalarına son vereceğiz.
TARAFSIZ CUMHURBAŞKANI
• Partiler üstü, sembolik yetkilerle donatılmış, yürütme ve yasama
üzerindeki etkisi sınırlandırılmış bir Cumhurbaşkanlığı modelini
yeniden tesis edeceğiz.
• Cumhurbaşkanı’nın yargı ve diğer üst düzey bürokrasi atamalarındaki
yetkilerini kısıtlayacağız.
• Cumhurbaşkanlığı’nın bütçesini anayasal tanımlara uygun olarak
mütevazı ve hesap verebilir hale getireceğiz.
• Örtülü ödeneğin keyfi biçimde ve siyasi amaçlarla kullanılmasını
engelleyecek yasal düzenlemeleri yapacağız.
• Cumhurbaşkanı’na hakaret suçunun, yurttaşları sindirme amacıyla
kullanılmasını mümkün kılan yasaları kaldıracağız.
ÇOĞULCU MEDYA, ÖZGÜR İNTERNET
Medyayı Siyasetin Vesayetinden Kurtaracağız
• TMSF’ye devredilmiş medya kuruluşlarının iktidarın güdümüne
girmesine ve propaganda aracına dönüşmesine engel olacağız.
• Kamu kaynaklarının, TMSF yoluyla iktidara yakın gazete ve
televizyonlara aktarılmasına son vereceğiz.
• TRT'yi iktidarın siyasi aracı olmaktan çıkaracak, idari ve mali açıdan
özerkleştireceğiz.
• RTÜK’ü kurumsal çerçeve, üye bileşimi ve yasal mevzuat açısından
demokratik ilkelere göre yeniden yapılandıracağız.
• RTÜK’ün, program durdurma ve ceza uygulamalarını, medya üzerinde
baskı ve sansür aracı olarak kullanmasını önleyeceğiz.
31Medya Kuruluşları ve Emekçileri Üzerindeki Baskıları Kaldıracağız
• Medya kuruluşları ve mensuplarına karşı partizanca saldırılara ve keyfi
cezalandırmalara son vereceğiz.
• Yazar ve gazetecilerin maruz bırakıldığı işten attırma, polis baskınları,
hukuksuz yargılama, sansür ve hakaret davaları gibi uygulamalara
son vereceğiz.
• Medya emekçilerinin sendikalaşmasının önündeki yasal engelleri
kaldıracağız.
• Medya çalışanlarına iş güvencesi sağlayacağız.
• Yerel medya kuruluşlarını destekleyeceğiz. Yerel medya üzerindeki
siyasi baskılara son vereceğiz.
Bilgiye Erişim Hakkını Güvence Altına Alacağız
• Yurttaşların bilgilenme hakkını yasal güvence altına alacağız.
• Ulusal ve yerel tekelleşmeyi engelleyecek önlemlerle bilgi
kaynaklarının çeşitliliğini güvence altına alacağız.
• Mahkeme kararıyla alınan yayın yasaklarını, yurttaşların bilgiye erişim
haklarını gözetecek şekilde kısıtlayacağız.
İnternet ve Sosyal Medya Kullanımını Özgürleştireceğiz
• İnternete ilişkin tüm kanunları, taraf olduğumuz uluslararası
sözleşmeler ile uyumlu hale getireceğiz.
• Mahkemeler dışındaki mercilerin erişim engelleme yetkisini
kaldıracağız.
• Yasaklara zemin oluşturan katalog suçları yoruma açıklık
bırakmayacak şekilde tanımlayacak ve bu suçların kapsamını
daraltacağız.
• İçişleri Bakanlığı kararnamesi ve polis eliyle yapılan sosyal medya
izlemeleri ve fişlemelerine son vereceğiz.
• Siyasilerin, İnternet paylaşımlarını hedef alan keyfi tazminat
davalarıyla yurttaşların eleştiri hakkını gasp etmesine izin
vermeyeceğiz.
32AYRIŞTIRMA VE KUTUPLAŞTIRMA DEĞİL, UZLAŞTIRMA VE
BİRLEŞTİRME
• Devlet yönetiminde, dil, kültür, inanç ve yaşam tarzları arasında
ayrım yapmaksızın Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlığı ortak paydasını
esas alacağız.
• Kamu hizmetlerinde eşitlikçi bir anlayışla hareket edecek ve
farklılıklara saygılı davranacağız.
• Farklı etnik kökene sahip olan yurttaşların dilini ve kültürünü
öğrenmesini ve yaşatmasını kolaylaştıracak önlemler geliştireceğiz.
• Korku ve şüphe üzerine kurulu siyaset anlayışını ortadan kaldıracak,
güven, diyalog ve karşılıklı anlayış kültürünü yerleştireceğiz.
• Kutuplaştırıcı anlayışı ortadan kaldırarak, toplumsal barışı tesis
edeceğiz.
• Yasal düzenlemeler ve yaptırımlar yoluyla, cinsel yönelim ve cinsiyet
kimliğine dayalı tüm ayrımcılıklara karşı kararlı şekilde mücadele
edeceğiz.
• Yurttaşları, özellikle de gençleri “olağan şüpheliler” olarak gören
ve sindirmeye çalışan, yaşam tarzlarına müdahale eden anlayışa son
vereceğiz.
Bir Arada Yaşamı Laiklik İlkesiyle Güvence Altına Alacağız
• Din, mezhep ve inanç farkı gözetmeksizin tüm yurttaşlarımızın inanç
ve ibadet özgürlüğünü güvence altına alacağız.
• Din ve siyaset işlerinin birbirinden ayrı tutulmasına ve dinin siyasete
alet edilmemesine özen göstereceğiz.
• Diyanet İşleri Başkanlığı’nı, tüm inançlara eşit mesafede duracak
şekilde yeniden yapılandıracağız.
• Evrensel insan hakları ilkeleri çerçevesinde, farklı din ve inançlara
mensup tüm yurttaşların ibadethane açmalarının önündeki engelleri
kaldıracağız.
• Cemevlerini diğer ibadethaneler gibi yasal statüye kavuşturacağız.
33• Zorunlu din derslerini kaldıracağız. Bu dersleri çoğulcu bir içeriğe
kavuşturacak ve seçmeli hale getireceğiz.
• Din ve inanç temelli ayrımcılık ve nefret suçlarına karşı yasal yaptırım
uygulayacağız.
Kürt Sorunu
• Her türlü şiddet ve baskıyı sona erdirerek, sorunu müzakere ve siyaset
yoluyla çözeceğiz.
• Kürt sorununun çözüm yerinin TBMM olmasını sağlayacağız.
• TBMM’de temsil edilen tüm siyasi partileri çözüm için bir araya
getirerek süreci geniş bir toplumsal uzlaşma ile yürüteceğiz.
• Sorunu çözmeye yönelik tüm girişimlerin şeffaf ve hukuka uygun
olmasını temin edeceğiz.
• Diyarbakır Cezaevi’nde yaşananlar ve Uludere katliamı başta olmak
üzere tüm faili meçhuller, işkenceler ve hak ihlallerini araştıracak bir
Meclis Komisyonu kuracağız.
Yasaklara Son Vereceğiz
• Seçimlerde ve siyasette dil yasaklarını sona erdireceğiz.
• Türk Ceza Kanunu’nda ve Terörle Mücadele Kanunu’nda yer alan ifade
özgürlüğünü kısıtlayan hükümleri kaldıracağız.
• Talep eden tüm yurttaşlarımıza anadil öğrenimi olanağı sunacağız.
• Suriye sınırındaki mayınlı arazileri temizleyecek, tarım amaçlı kullanım
için yoksul köylülere dağıtacağız.
• Koruculuk sistemini kaldıracak, koruculara kamuda istihdam
sağlayacağız.
• Adları değiştirilen yerleşim yerlerinin eski adlarının, yeni adlarıyla
birlikte kullanılmasına olanak tanıyacağız.
Geçmişin Yaralarını Saracağız
• Faili meçhul cinayetlerde zaman aşımını kaldıracağız.
• Köyleri boşaltılan yurttaşların mağduriyetlerini giderecek ve köye
dönüşlerin önünü açacağız.
34• Dersim arşivlerini tarihçilerin erişimine açacağız.
• Madımak Oteli’ni Hoşgörü Müzesi yapacağız.
• Diyarbakır Cezaevi’ni, İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi’ne
dönüştüreceğiz.
ÖRGÜTLÜ TOPLUM, DEMOKRATİK SİYASET
Yasal Düzenlemeler
• Temel bir anayasal hak örgütlenme hakkını güvence altına
alacak, örgütlü toplumun önündeki tüm anti-demokratik engelleri
kaldıracağız.
• Dernekler Yasası'nı gözden geçirecek, örgütlenme özgürlüğünü
kısıtlayan ve zorlaştıran bürokratik engelleri ortadan kaldıracağız.
• Sendikal hakları genişletecek ve yasal güvence altına alacağız.
Sivil Toplum
• Sivil toplum üzerindeki siyasal baskılara son vereceğiz.
• Kamu yararı gözeten sivil toplum kuruluşlarını mali açıdan
güçlendirecek ve bu STK’lerin özerkliklerini güvence altına alacağız.
• Tüm toplum kesimlerini, meslek odalarını, çevre, gençlik ve kadın
örgütlerini ulusal ve yerel düzeylerde karar alma süreçlerine dâhil
edeceğiz.
• Meslek örgütleri üzerindeki baskılara son vereceğiz.
• Meslek örgütlerinin yasalarını, kurumların özerkliğini güçlendirecek
şekilde, paydaşların katılımıyla hazırlayacağız.
• Meslek örgütlerinin mali haklarını ve denetim yetkilerini koruyacağız.
KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ
• Kadın-erkek eşitliğini yaşamın tüm alanlarında sağlamak için gereken
yasal düzenlemeleri yapacağız.
• Baskıcı ataerkil anlayışla kararlılıkla mücadele edeceğiz.
35• Kadına yönelik şiddete karşı “sıfır tolerans” anlayışıyla hareket edecek,
bu konuda gereken yasal yaptırımları kararlılıkla uygulayacağız.
• Kız çocuklarının erken yaşta evlendirilmesine son vermek için
gereken tüm önlemleri alacağız.
İŞ DÜNYASINA YAPILAN SİYASİ BASKILAR
• Ekonomiyi demokrasi ve saydamlık ilkelerine uygun şekilde
yönetecek, hukukun üstünlüğünü esas alacağız.
• Ekonomi dünyasıyla ilgili tüm üst kurulları özerkleştirecek ve siyasal
iktidarın müdahalelerine karşı koruyacağız.
• Farklı sermaye gruplarının haksız vergi cezalarıyla sindirilmeye
çalışılmasına son vereceğiz.
• Vergi denetimlerinin, öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik ölçütleri
çerçevesinde yapılmasını sağlayacağız.
36İSTİHDAM YARATAN, KAPSAYICI
EKONOMİ
Devlet yurttaşlar içindir. CHP, her yurttaşın mutlu, huzurlu ve rahat
yaşayacağı bir Türkiye hedeflemektedir. Ülkemiz, çalışmak isteyen
herkesin iş bulduğu, her yurttaşın insanca yaşayabileceği düzeyde gelir
elde ettiği, herkesin temel ihtiyaçlarının sosyal devletin güvencesi altında
olduğu bir ekonomik düzene kavuşmalıdır. CHP ülkemizde hakça bir
düzen kurmak için ekonomide köklü bir atılım gerçekleştirme ve güçlü
bir ekonomik gelişme programını hayata geçirme kararlılığındadır. CHP,
yurttaşların güvenle yatırım yapabileceği, emeğinin karşılığını alabileceği,
her yurttaşın beceri, bilgi ve teknolojiye engelsiz erişebileceği ve yalnızca
siyasi değil, ekonomik olarak da özgür olacağı bir Türkiye inşa etme
kararlılığındadır.
İçinde bulunduğumuz zaman ve coğrafyada ülkemizin önünde aşması
gereken önemli sorunlar kadar büyük fırsatlar da bulunmaktadır. CHP’nin
temel ekonomik vizyonu bugün 69. sırada olduğumuz insani gelişmişlik
endeksinde, ülkemizi gelecek 20 yılda ilk 20 ülke arasına taşımaktır.
Ekonominin kötü yönetilmesi yüzünden yurttaşlarımız bugün mutsuz
ve karamsardır. Günü kurtarmayı hedefleyen, anlık tedbirlerden oluşan,
şeffaflıktan ve gerçeklikten uzak ekonomi politikalarıyla Türkiye çağımızın
gerisine hapsedilmiştir. CHP bu karamsarlığı ortadan kaldırmak, istihdam
yaratan, kapsayıcı büyüme ile zenginleşerek herkese umut veren bir
Türkiye tesis etmek için iktidara taliptir. CHP’nin ekonomi programı
Türkiye’yi 21. yüzyıla taşıyacak ve yurttaşlarımızın mutlu bir geleceğe
kavuşmasını sağlayacaktır.
CHP’nin ekonomi programı, ekonomi politikalarını bütünlükçü
bir yaklaşımla ele almaktadır. Ekonomi politikalarının birbirini
tamamlamasına öncelik vermekte ve göstermelik değil, gerçekçi ve kararlı
bir reform yapma iradesini barındırmaktadır. CHP ekonomiyi, merkezine
insana yatırımı alan bir kalkınma anlayışı ile yönetecektir. Bu kalkınma
37anlayışı yüksek katma değerli, yeniliğe (inovasyona) dayalı ve rekabetçi
üretimi hedeflemektedir. Bu hedef küresel ısınma ve çevre kirliliğine karşı
yeşil ekonomiye dönüşümü ve sürdürülebilirliği sağlamayı kapsamaktadır.
Neoliberalizmden farklı olarak piyasanın iyi ve adil bir biçimde
düzenlendiği ve kamunun güçlü bir destekleyici role sahip olduğu bir
yaklaşımın ürünüdür.
Bu hedefler çerçevesinde CHP ekonomi politikaları dört ana eksen üzerine
inşa edilmektedir. İlk eksen ekonomik gelişme ve büyümenin toplumun
tüm kesimlerine yayılmasını, büyümenin herkesi kucaklamasını ve
kimsenin yaratılan refahtan dışlanmamasını sağlayacak politikalardan
oluşmaktadır. İkinci eksen ülkemizin dünya arenasında yarışma gücünü
artıran politikalardan oluşmaktadır. Rekabetçi bir ekonomi için ihtiyaç
duyulan üretken yatırımlara, nitelikli işgücüne ve verimlilik artışına katkıda
bulunacak politikalar bu eksenin temelidir. Üçüncü eksen demokrasiyi,
hukukun üstünlüğünü, devletin saydamlığını ve hesap verebilirliğini
güçlendiren politikalardan oluşmaktadır. Dünyaya açık, AB’ye üyelik
perspektifini güçlendiren, yurttaşına hesap veren bir hukuk devleti
anlayışını ve çağdaş demokrasiyi egemen kılarak ekonomide güven ve
iş yapma iklimi güçlendirilecektir. CHP ekonomi stratejisinin dördüncü
ekseninde ekonomik istikrarla beraber sosyal ve çevresel dengeyi
korumayı taahhüt eden politikalar bulunmaktadır.
CHP, bu çerçevede iki aşamalı bir ekonomik program sunmaktadır.
Bunlardan ilki hemen etkisini gösterecek politikaları, ikincisi orta ve uzun
vadede etki gösterecek politikaları içermektedir.
CHP, iktidarının ilk yüz gününde uygulamaya koyacağı politikalarla
yatırımları artıracak, Türkiye’de daha çok insanın iş bulmasını sağlayacak
ve tüm yurttaşların gelirini kayda değer bir düzeyde artıracaktır. Eş
zamanlı olarak uygulamaya konulacak olan eğitim ve teknoloji hamlesi ile
çocuklarımızın müreffeh bir ülkede yaşamalarını garanti altına alacak bir
büyüme gerçekleştirilecektir.
CHP iktidarının ilk yüz gününde, refahın halka yayılmasını sağlayacak
önlemler alınacak ve Türkiye yeniden yatırım yapılabilir bir ülke haline
gelecektir. Bu hedefe ulaşabilmenin gereği olan siyasi ve ekonomik
38istikrar en kısa zamanda yeniden tesis edilecektir. Etkili bir teşvik ve destek
programı ile özel sektöre dinamizm kazandırılacaktır. Devlet şeffaflaşacak,
kamunun denetleme ve düzenleme faaliyetleri siyasi etkiden arındırılarak
iş yapma ortamının güvenilirliği sağlanacaktır. Adil düzenlemeler
sayesinde piyasa mekanizması daha verimli ve dengeli bir işleyişe
kavuşacaktır.
CHP’nin ekonomi programı, iş yapma iklimindeki olumlu değişikliklerin
yaratacağı fiziksel sermaye yatırımlarını, mali sermayedeki artış ve
insan kaynaklarının zenginleştirilmesi ile destekleyecektir. Bu sayede
sanayimiz, küresel değer zincirinde hapsolduğu orta düzey aşamalardan
kurtarılacaktır. Üretim ve ihracatta yüksek teknolojiye dayanan, katma
değeri yüksek malların payı artacaktır. CHP’nin kalkınma planı, küresel
değer zincirinin üretim öncesi ve sonrası evrelerinde Türkiye’nin atılım
yapmasını sağlayarak ihracatın değerini ve niteliğini artıracaktır.
Üretimde sağlanacak bu dönüşüm, bütünlükçü politikalarla tarım, sanayi,
hizmetler ve inşaat sektörünün dengeli gelişimini mümkün kılacaktır.
İnşaat sektörünün sadece spekülatif rant kapısı olarak görülmemesi ve
sağlıklı bir zemine oturtulması ile sanayiden kaçış sona erdirilecektir.
Fiziksel yatırımların artması iş gücü piyasasındaki sorunların çözümü için
elzemdir. Ancak CHP Türkiye’nin istihdam sorununun salt yatırım ortamı
sorunu olmadığının bilincindedir. CHP ekonomi programı istihdamın
artırılması için yatırımın artırılmasının yanı sıra rekabetçiliğin geliştirilmesi
ve etkin bir eğitim reformunun gerçekleştirilmesinin gerekli olduğunu
savunmaktadır.
Fiziksel yatırımlardaki artış, iş gücünün verimliliğine olumlu katkıda
bulunarak ücretlerde doğal bir artışı beraberinde getirecektir. Çalışmak
isteyen ancak çalışma özgürlüğü kısıtlanmış olan gençlerin ve kadınların
önündeki engellerin kaldırılmasıyla iş gücüne katılım artacaktır.
İnsana yatırımın sağlayacağı verimlilik artışı ve gençlerle kadınların
iş gücüne katılımının yaratacağı istihdam, büyümenin niteliğini de
artıracaktır. Gerçekleştireceğimiz eğitim reformu iş gücünün beşeri
kaynaklarının güçlenmesini ve ülke genelinde ortalama ücretlerin
artmasını sağlayacaktır. CHP iktidarında etkin bir asgari ücret politikası
ile gelir adaletsizliği giderilecek, ücretlerin genelinde artış sağlanacak
39ve iş gücünün niteliği yükseltilerek asgari ücretle çalışanların toplam
istihdam içindeki payı hızla düşürülecektir. CHP’nin eğitim hamlesi, hem
mevcut teknolojilerin en üst düzeyde kullanılmasını, hem de gençlerin
yeni teknolojileri üretmesini mümkün kılacaktır. Böylece tarım, sanayi
ve hizmetler sektörlerinde yüksek katma değerli üretim artacaktır. CHP,
yenilikçi bir kalkınma hamlesi ile toplumsal sorunları çözecek, her alanda
küresel rekabet gücümüzü artırarak yurttaşlarımızın refah düzeyini
yükseltecektir.
21. yüzyılda üretimin temel kaynağı bilgidir. Bilginin kullanılması ve
üretime dönüşmesi için teknoloji ve bilişim altyapısına ihtiyaç vardır. Emek
ve girişim, bilgi ve teknolojiyi üretime dönüştürecek temel unsurlardır.
CHP’nin ekonomi programı bilgiye, bilginin altyapısına ve insana yatırım
yapmayı öncelemektedir. Bu alanlarda yapılacak yatırımlarla dinamik
insan gücüne dayanan bir ekonomik model sayesinde Türkiye dünya
liginde ön sıralarda yer alacaktır.
Bilgi, teknoloji ve bilişim altyapılarını tüm toplumun kullanmasını
önceleyen bu ekonomik yaklaşım Türkiye’nin sosyal bilgi ekonomisinde
dünyada öncü ülkeler arasına girmesini olanaklı kılacaktır. AKP
iktidarında vatandaşlarımız borçlandırılarak mülksüzleştirilmiştir. CHP’nin
ekonomi programı, yurttaşlarımızı, bilgi ve bilişime kavuştururken,
fiziksel sermayenin de paylaşımına ortak edecektir. Sermayenin tabana
yayılması ve halkımızın bilgi ile buluşturulması yeni bir sanayi devrimini
mümkün kılacaktır. CHP iktidarında, Türkiye’nin bilgi çağını yakalaması ve
sermayenin bilgi barındıran sermayeye dönüştürülmesi kamu eliyle teşvik
edilecektir. Yeni sermayenin eşit fırsatlar ilkesi ile dağıtılmasını prensip
edinen bu yaklaşımla CHP ekonomi programı, yoksulluğu yönetmeyi değil
yoksulluğa son vermeyi hedeflemektedir.
Türkiye, AKP’nin ekonomi politikaları ile yoksulluk, işsizlik ve mutsuzluk
sarmalına mahkûm edilmiştir. Bunun nedeni ekonomik kaynaklarımızın
sınırlı olması değil, ekonominin etkin şekilde yönetilmemesidir. CHP
için, ekonomi kısıtlı kaynakların yönetilmesinden ibaret değildir. Akılcı
ekonomi yönetimi, ekonomik potansiyelin keşfedilerek verimli ve
sürdürülebilir şekilde toplum yararına kullanılmasına dayanmaktadır.
Türkiye, bilgi ekonomisine hızla geçecek ve uluslararası düzeyde
40rekabet edebilecek potansiyele sahiptir. CHP’nin ekonomi programı, bu
potansiyeli hayata geçirecek ve geleceğin Türkiye’sinde kaynak sorununu
çözerek herkese daha iyi bir hayat olanağı sunacaktır.
REFAH SEVİYESİ YÜKSEK BİR TOPLUM
İNSAN ODAKLI KALKINMA
• İnsan odaklı bir kalkınma anlayışıyla hareket edeceğiz.
• Ekonomik kalkınmada yalnızca zenginleşmeyi değil, insani gelişmeyi
de hedefleyeceğiz.
• Gelir adaletsizliklerine son vereceğiz.
• İşsizlikle etkin şekilde mücadele edecek, tüm yurttaşlarımıza iş
olanağı yaratacağız.
• Nitelikli işler ve nitelikli bir iş gücü yaratacağız.
• Gençler ve kadınlar başta olmak üzere tüm yurttaşlarımızın,
ekonomik hayata ve üretime katılmasına fırsat sağlayacağız.
BİLGİ VE TEKNOLOJİYLE ÜRETEN VE BÜYÜYEN EKONOMİ
• Sadece tüketen değil, üreten bir ekonomi modelini esas alacağız.
• Türkiye’nin emek yoğun bir ekonomiden, üreten ve bilgi yoğun bir
ekonomiye geçmesini sağlayacağız.
• Türkiye’yi yalnızca bir üretim ve lojistik üssü olmaktan çıkaracak,
kendi markalarını yaratan bir ileri üretim ve kademeli olarak
teknolojik gelişme üssüne dönüştüreceğiz.
• Teknolojik gelişmenin toplumun tüm kesimlerinin yaşam kalitesini
artırmasını sağlayacağız.
GELECEĞİN TÜRKİYE’Sİ:
CHP EKONOMİ PROGRAMI İLE İLK 20 YILLIK HEDEFLER
• Üretim verimliliğimizin büyümesini arttırarak, yıllık ortalama büyüme
hızını % 6’ya çıkaracağız.
• İnsani gelişmişlik endeksinde Türkiye’yi ilk 20’ye taşıyacağız.
41• Üreten bir ekonomiyi ayağa kaldırarak yılda en az 1 milyon kişiye
istihdam imkanı sağlayacağız.
• İşsizliği % 5’in altına indireceğiz.
• Enflasyonu % 4’ün altına düşüreceğiz.
• Yurtiçi tasarruflar ve yatırımların GSYİH’daki oranlarını yüzde 30’a
ulaştıracak, kronikleşen cari açık sorununu ortadan kaldıracağız.
GÜÇLÜ SOSYAL DEVLET İLE İSTİKRARLI VE KAPSAYICI BÜYÜME
• Yoksulluğa, işsizliğe, kayıt dışılığa, iş gücünün niteliğine ve
ücretlerin düşüklüğüne dair sorunların çözümünü sadece
piyasaya bırakmayacağız. Bu sorunların çözümünde devlete düşen
sorumlulukların yerine getirilmesini sağlayacağız.
• Büyüme stratejisini; üretim, gelir dağılımı, sosyal kapsayıcılık ve
sürdürülebilirlik ilkeleri ışığında tasarlayacak ve uygulayacağız.
• Yeni teknoloji alanlarının yanı sıra, geleneksel üretim sektörlerinde
katma değeri yüksek ürün ve faaliyetleri geliştireceğiz.
• Yerel ve doğrudan yabancı yatırımlarla, üretim kapasitelerinin
artırılmasını sağlayacağız.
• Dışa açık, ama finansal dalgalanmalara karşı dayanıklı, yatırım odaklı
bir istihdam ve büyüme stratejisi izleyeceğiz.
EKONOMİK KALKINMAYI DESTEKLEYEN DEVLET ANLAYIŞI
• Kalkınmada kamunun rolünü, daha etkin, tutarlı ve yurttaş odaklı
hale getireceğiz.
• Devletin istihdam ve rekabet alanında kolaylaştırıcı ve destekleyici
olmasını sağlayacağız.
• Özel sektörün faaliyet göstermediği alanlarda, bölgesel gelişmişlik ve
gelir farklılıklarının giderilmesi için kamuyu öncü konuma getireceğiz.
• Kamu yatırımlarında etkinliği, saydamlığı ve kurumlar arasında
eşgüdümü sağlayacak reformları gerçekleştireceğiz.
42EKONOMİ YÖNETİMİNDE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ VE
ÖNGÖRÜLEBİLİRLİK
Yasal Düzenlemeler
• Vergi denetimini iktidarın siyasi aracı olmaktan çıkaracak
düzenlemeleri yapacağız.
• Kamu İhale Kanunu’nu AB standartlarına uygun hale getirecek, tüm
kamu kurumlarını Kanun kapsamına dâhil edeceğiz.
• Mevzuat değişiklikleriyle, kamusal ekonomik faaliyetlerin
denetlenmesini kurumsallaştıracak, şeffaflığı ve hesap verebilirliği
güvence altına alacağız.
• TBMM’nin Bütçe Hakkı’nı güvence altına alarak yürütme üzerindeki
denetimini etkinleştireceğiz.
Kurumsal Düzenlemeler
• Ekonomik ve Sosyal Konsey’i, “Ekonomi, Toplum ve Çevre Konseyi”
haline getirerek işlevsellik kazandıracak ve düzenli toplanmasını
sağlayacağız.
• Gelir İdaresi Başkanlığı’nı bağımsız hale getirecek ve Kurum’un tüm
mükelleflere eşit mesafede durmasını sağlayacağız.
• Bütçenin etkin denetimi için başkanlığını ana muhalefet partisinin
yürüteceği Kesin Hesap Komisyonu’nu kuracağız.
• Kamu idaresi tarafından tespit edilecek olan stratejik plan ve
performans göstergelerinin kuruluşların bütçelerinde yer almasını
zorunlu hale getireceğiz.
• Sayıştay’ın, başta TOKİ ve kamu bankaları olmak üzere bütçe dışı
kurumların finansal durumlarını tespit etmesini sağlayacağız.
• Sayıştay raporları doğrultusunda finansal açığı gerçekçi bir şekilde
belirleyeceğiz.
ETKİN MALİYE POLİTİKASI
• Kamu borcunun sürdürülebilirliğine dikkat edecek, kurallı maliye
politikası uygulayacağız.
43• Vergilerin nereye harcandığının hesabını yurttaşa vereceğiz.
• Kayıt dışılıkla mücadele edecek, vergi kayıp ve kaçaklarını en alt
seviyeye indireceğiz.
• Gelir vergisi tarife ve oranlarını farklılaştıracak, herkesten gücüne
göre vergi alacağız.
• Orta vadeli bir strateji planı ile dolaysız vergileri esas alan bir yapı
kuracağız.
• Vergi sistemini daha adil ve ekonominin rekabet gücünü artıran bir
yapıya kavuşturacağız.
HAYAT PAHALILIĞINA SON VEREN PARA POLİTİKASI
• Merkez Bankası’nı keyfi müdahalelerden bağımsız hale getirecek,
Kurum’un itibarını iade edeceğiz.
• Para politikasının temel ilkesini fiyat istikrarını sağlamak ve
enflasyonu düşürmek olarak yeniden tesis edeceğiz.
• Enflasyon hedeflemesi uygulamasını etkinleştirecek, para
politikasında şeffaflığı artıracağız.
• Enflasyonla mücadelede iyi yönetişim sağlanması amacıyla Para
Politikası Kurulu’nun (PPK) yeterli sıklıkta toplanmasını sağlayacağız.
FİNANSAL İSTİKRAR
• Finansal İstikrar Komitesi’nin etkin bir şekilde çalışmasını
sağlayacağız. Reel sektörün bu Komitede temsiline imkan tanıyacağız.
• Finansal istikrarın sağlanması görevini BDDK ve TMSF’ye vereceğiz.
• Bu kurumların Merkez Bankası ile eşgüdümlü çalışmasını
sağlayacağız.
• Finansal sistemi düzenleyen ve denetleyen kamu kuruluşlarının
bağımsızlıklarını tesis ederek siyasetin finansal istikrarın önünde
engel olmasını önleyeceğiz.
• Reel ekonomiyi, finans sisteminin makro ve tekil finansal kurum
risklerinden koruyacağız.
44İSTİHDAM YARATAN VE YATIRIMLARI
KOLAYLAŞTIRAN BÜYÜME MODELİ
İSTİHDAMA DÖNÜK ETKİN POLİTİKALAR
• İstihdamda kalıcı artışlar sağlayacak yatırımlar yapılmasının iklimini
sağlayacağız.
• Pasif ve aktif iş gücü politikalarını etkin şekilde kullanarak istihdam
yaratacağız.
• İstihdam üzerindeki kamusal yükleri azaltacağız.
• Kamu hizmetlerinde kadın, genç ve engelli yurttaşlarımızın istihdam
edilme olanaklarını artıracağız.
• Kamuda istihdamı kapsayıcı büyümenin öncüsü haline getireceğiz.
• İş gücünün donanımının artırılmasına öncelik vereceğiz.
• Tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinde, üretimdeki dönüşümün
istihdam kayıplarına yol açmasına engel olacağız.
• İş arayanlar ve iş olanakları arasındaki eşleşmelerin hızlı ve etkin
şekilde gerçekleştirilmesini sağlayacağız.
YATIRIMLAR İÇİN ELVERİŞLİ BİR İKLİM
Kurumsal Düzenlemeler
• İş yapma ortamını iyileştirerek yatırımların hızla artmasını
sağlayacağız.
• Bağımsız denetleme ve düzenleme kurumlarının kurumsal itibarlarını
yeniden tesis ederek yatırımları güvence altına alacağız.
• Yatırım yeri tahsisini kolaylaştırıcı adımlar atacak, bürokratik engelleri
kaldıracağız.
• Yatırım ortamının iyileştirilmesi amacıyla “piyasaya giriş ve çıkış”
yüklerini azaltacağız, işlemleri basitleştirerek hızlandıracağız.
Yatırımlar İçin Akılcı Teşvik Sistemleri
• Akılcı bir teşvik sistemiyle, bilgi yoğun sektörleri destekleyecek, kadın
ve gençlerin iş gücüne katılımını artıracağız.
45• Doğa duyarlılığını ve enerji verimliliğini artıracak yüksek katma
değerli bir üretim stratejisini hayata geçireceğiz.
• Hedef odaklı, KOBİ’leri önceleyen, sadeleştirilmiş bir teşvik programı
uygulayacağız.
• Yeni teşvik ve destek programının İnternet üzerinden tek noktadan
erişilebilir olmasını sağlayacağız.
• Kalkınma Ajansları bünyesinde kurulacak olan KOBİ Destek Ofisleri
uzmanlarının KOBİ’leri kuruluşlarından itibaren teşvik sistemi
konusunda bilgilendirmelerini sağlayarak teşvik sisteminin etkinliğini
artıracağız.
• Performans ve proje odaklı bir teşvik dağıtım anlayışı
benimseyeceğiz.
• İlk yüz günde yapılacak teknik çalışmalarla ölçek artırma potansiyeli
olan işletmeleri belirleyecek, bu işletmelere yönelik özel teşvik
programları tasarlayacağız.
ŞİRKETLER VE KOBİ’LER
Finansmana Erişimin Kolaylaştırılması
• KOBİ’lere, ödedikleri vergi ve sigorta primi tutarında faizsiz işletme
kredisi vereceğiz.
• KOBİ’lerin sermaye piyasalarına erişimini etkinleştirecek, finansman
yöntemlerinin çeşitlenmesini ve daha sağlıklı bir yapıya kavuşmasını
sağlayacağız.
• Kredi Garanti Fonu’nun kullanımını etkinleştirerek, sermaye artırımı
sağlayacağız.
• KOBİ’lere sağlanacak kredi desteklerinin üretimde dönüşüm
stratejileri ile uyumlu olmasını gözeteceğiz.
• Yüksek teknolojiye odaklı yatırımlara, yeşil projelere, kadın
girişimcilere ve genç girişimcilere verilen şirket kredilerine özel
teşvikler sağlayacağız.
• Gerekli yasal düzenlemeleri yaparak risk (girişim) sermayesi
şirketlerinin kurulması ve yaygınlaştırılmasını destekleyeceğiz.
46• Girişim finansmanı sağlamak için kamunun katılımı ve öncülüğünde
‘’fonların fonunu’’ geliştireceğiz.
KOBİ’ler ve Şirketler Kamunun Birikiminden Yararlanacak
• Halkbank’ı özelleştirmeyecek, KOBİ’lerin ve esnafın ihtisas bankasına
dönüştüreceğiz.
• Kalkınma Bankası’nı Devlet Yatırım Bankası’na dönüştürerek özellikle
yerel gereksinimleri ve KOBİ ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yeniden
yapılandıracağız.
• Devlet Yatırım Bankası’nın, finansmanın yanı sıra proje finansman
danışmanlığı hizmetleri de vermesini sağlayacağız.
• Türk Eximbank’ın işlev ve etkinliğini ihracat yoğunluklu KOBİ’lere
yönelik olarak artıracak, kullandıkları araçları çeşitlendireceğiz.
• Kuracağımız “Teknobank” ile teknoloji gelişme bölgelerinin etkinliğini
artıracak; yenilikçiliği, teknoloji yatırımlarını ve adaptasyonunu, yeni
teknoloji tabanlı ürünleri ve e-ticaret faaliyetlerini destekleyeceğiz.
SANAYİYİ DESTEKLEYEN KAMU POLİTİKALARI
• Enerji, ulaşım ve iletişim maliyetleri üzerindeki vergi yükünü azaltarak
imalat sanayisinin rekabet gücünü artıracağız.
• Kamu alımlarında, uluslararası hukuk çerçevesinde, yerli ara mallarla
üretime öncelik tanıyacağız.
• Kamu alımlarında, kamu ihale mevzuatını gözeterek, tedarik
bütçelerinin %15’ini kadın girişimciler ve genç girişimcilerin kurduğu
firmalardan yapılacak alımlar için kullanılması yönünde düzenlemeler
yapacağız.
ŞİRKETLERİN VE İŞLETMELERİN KÜRESEL REKABET GÜCÜNÜN
ARTIRILMASI
• KOBİ’lerin yeni teknoloji temelli dönüşümlerini hızlandırarak,
teknoloji yoğun ürün ve üretim süreci geliştirmelerini sağlayacağız.
• Kayıt dışılığı önleyeceğiz, rekabet gücünü artırıcı vergi reformunu
gerçekleştireceğiz.
47• Katma değeri düşük ve yenilenmesi güç sektörlere teşvikleri
kaldıracağız.
• Şirket birleşme ve alımlarını özendireceğiz. Bu sayede ölçek ve
kapsam fırsatlarından faydalanılmasını ve teknolojik olanakların
paylaşımını sağlayacağız.
• Gümrük Birliği’nin derinleştirilmesini ve ülkemiz için refah arttırıcı
şekilde yeniden müzakere edilmesini sağlayacağız.
• Transatlantik Ticaret ve Yatırım Anlaşması (TTIP) görüşmelerinde aktif
rol alabilmek için AB ile müzakereleri hızlandıracağız.
ŞİRKETLERİN DEĞER ZİNCİRİNDE KATMA DEĞERİ YÜKSEK ÜRETİM
AŞAMALARINA GEÇİŞİ
• Ar-Ge faaliyetlerinin üretim odaklı ve tasarım sürecini kapsayacak
şekilde yürütülmesini sağlayacağız.
• Ürün ve süreç tasarımını Ar-Ge faaliyetleri kapsamına dâhil edeceğiz.
• Türk Tasarım Danışma Konseyi’ni daha etkin hale getireceğiz.
• Tasarım Strateji Belgesi’ni titizlikle uygulayacağız.
• Bu strateji kapsamındaki tasarım politikalarının yürütülmesi için •
“Türkiye Tasarım Enstitüsünü” kuracağız.
İSTİHDAMA YÖNELİK DOĞRUDAN POLİTİKALAR
GELİRLERİN ARTMASINA YÖNELİK DOĞRUDAN DÜZENLEMELER
• Asgari ücret üzerindeki gelir vergisini kaldıracağız.
• Asgari ücreti 1500 TL düzeyine çıkaracağız.
• Asgari ücret artışının belirlenmesinde enflasyon ve refah artış payı
toplamının dikkate alınmasını sağlayacağız.
İŞ GÜCÜ VE İSTİHDAM
Pasif İş Gücü Politikaları
• İşsizlik Fonu’ndan yararlanma koşullarını yarı yarıya kolaylaştıracağız.
48• İşsizlik Sigorta Fonu’nun amacına uygun şekilde kullanılmasını
teminat altına alacağız.
• İşsizlik Fonu’nun yönetimini özerkleştirecek ve fon yönetiminde
sosyal tarafların temsilini artıracağız.
• İşsizlik Fonu’nun şeffaf ve etkin olarak denetlenmesini sağlayacağız.
Aktif İş Gücü Politikaları
• İş-Kur ile Mesleki Yeterlilik Kurumu iş birliği içerisinde vasıfsız
isçilere beceri kazandırmaya dönük uzun vadeli bir eğitim programı
uygulayacağız.
• Program kapsamında, 800 bin işsiz yurttaşımızı, asgari ücret
karşılığında ödeme alacakları 9-12 aylık eğitim programlarına
kademeli olarak yerleştireceğiz.
• Programı bitirdikten sonra yeni işe giren kadınlar ve 18-29 yaş
arasındaki erkekler için 4 yıl boyunca; 29 yaş üzeri erkekler için 3 yıl
boyunca sigorta işveren primlerinin kamu tarafından
desteklenmesini sağlayacağız.
• Uzmanlaşmış Meslek Edindirme Merkezleri (UMEM) sertifika
programlarının çeşitliliğini, işverenlerin ve iş piyasasının ihtiyaçlarının
yanı sıra yeni büyüme stratejimiz doğrultusunda şekillendireceğiz.
• Sektör öncüleri, STK’ler ve kamu ortaklığıyla başlatılacak teknoloji,
sayısal ve finansal okuryazarlık eğitim seferberliği ile iş gücünün
genel beşeri sermaye birikimlerini yeni büyüme stratejimizle uyumlu
hale getireceğiz.
BİLGİ EKONOMİSİ ATILIMI
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
• Yeni teknoloji atılımında kamunun sürükleyici bir güç olmasını
sağlayacağız.
• Bilgi teknolojilerinde sadece tüketen değil, aynı zamanda üreten ülke
olacağız.
49• Bilgi ekonomisine dönüşüm için yeni teknoloji ve Ar-Ge alanları ile
eğitim başta olmak üzere sosyal gelişmeyi kapsayan yapısal
reformları gerçekleştireceğiz.
EĞİTİMİN EKONOMİYLE BAĞLANTILARININ GÜÇLENDİRİLMESİ
• Bilgi ekonomisine geçmek için eğitimde eşit fırsatların ve koşulların
yaratılmasını sağlayacağız.
• İş gücümüzün yeni teknolojilere uyum sağlamasına dönük olarak,
tüm çalışanları mesleki eğitim ve hayat boyu öğrenme olanaklarına •
kavuşturacağız.
• Bilim, teknoloji ve eğitim alanlarında uzaktan eğitim olanaklarını
kullanarak yurt içi ve yurt dışındaki uzmanların deneyimlerinden •
yararlanacağız.
• Okul öncesi eğitimi bilgi ekonomisine geçiş için nitelikli ve kapsayıcı
bir hazırlık süreci olarak geliştireceğiz.
• Küresel rekabet gücünü artırmak için erken yaşlardan itibaren en az
bir yabancı dilin iyi düzeyde öğrenilebilmesini sağlayacağız.
• Zorunlu eğitimin tüm kademelerinde bilişimin yerini artıracağız.
AR-GE VE YENİLİKÇİLİK ÇALIŞMALARI
• Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payını, AB standardı olan %3
düzeyine çıkaracağız.
• Teşvikleri finansman aracı olmaktan çıkaracağız. Ar-Ge teşviklerini
etkinleştirecek ve üretim ve bölgesel ihtiyaçları gözeterek
düzenleyeceğiz.
• Ar-Ge desteklerine erişimi kolaylaştırmak ve desteklerin etkinliğini
artırmak için kurumlar arası form ve süreç farklılıklarını ortadan
kaldıracak, eşgüdümü sağlayacağız.
• AB ülkelerinin ‘’akıllı uzmanlaşma’’ stratejisini bölgesel ekonomilere
uyarlayacağız. Bölgesel Ar-Ge politikalarını bu stratejiye göre
oluşturacağız.
50• Kamu araştırma kurumlarının kapasite ve sayısını artıracağız ve etkin
kamu desteğiyle kamu araştırma kurumları – üniversite – sanayi
işbirliği modelini geliştireceğiz.
• Ar-Ge faaliyetlerini kurumsallaştıracak, yeni uluslararası Ar-Ge
ortaklıkları kuracağız.
• Bilişim ve teknoloji alanında kamu politikaları geliştirmek ve
harcamaların etki analizini yapmak üzere bir veri bankası
oluşturacağız.
Ar-Ge Merkezleri
• Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Teknoloji Geliştirme Merkezleri ve İş
Geliştirme Merkezleri’ni yeniden yapılandırarak “Bölgesel İş ve
Teknoloji Geliştirme Merkezleri” kuracağız.
• Merkezlerin işleyişini düzenleyen mevzuatı basitleştireceğiz.
• Merkezlerin bölgelerin özellikleri göz önüne alınarak belirlenecek
sektörel uzmanlıklar geliştirmelerini sağlayacağız.
• Bu merkezlerde üretim teknolojileri, iş ağı ve pazar geliştirme, ihracat
ve insan kaynakları alanlarında destek sağlayacağız.
Bilişim Reformu
• Yerli yazılım üretimini teşvik edecek, yazılım sektörünün büyümesi
için destek vereceğiz.
• Bilişim sektörüne yönelik güçlü bir talep oluşmasını kamu desteğiyle
sağlayacağız.
• Bilişim alanında ara elemanı eğitimine öncelik vereceğiz.
• UMEM kapsamında üniversite mezunu genç işsizlere bilişim eğitimi
vererek istihdam yaratacağız.
• Yazılım ihracatını engelleyen dolaylı vergileri kaldırarak bilişim
sektörünün uluslararası rekabet gücünü artıracağız.
KOBİ’LERDE BİLİŞİM DÖNÜŞÜMÜ
51
• Bilgi ekonomisine dönük yapısal reformlardan KOBİ’lerin
faydalanmasına öncelik vereceğiz.
• KOBİ’lerin İnternet temelli üretim ve satış yapmasına yönelik teşvikler
uygulayacağız.• E-ticareti kolaylaştırıcı alternatif ödeme sistemlerinin geliştirilmesini
ve elektronik fatura kullanımının yaygınlaştırılmasını sağlayacak
mevzuat değişikliklerini gerçekleştireceğiz.
• KOSGEB kanalıyla KOBİ’lerin e-dönüşümlerine yönelik destek ve
teşvik sağlayacağız.
• KOBİ’lerin bulut bilişimi, e-tedarik, e-stok yönetimi ve veri
merkezlerini kullanmalarını teşvik edeceğiz.
• Sayısal okuryazarlık eğitim seferberliğinde KOBİ çalışanlarına öncelik
vereceğiz.
BİLİŞİMDE ATILIM
Altyapıya Daha Fazla Yatırım
• Yeni teknoloji atılımında kamunun sürükleyici bir güç olmasını
sağlayacağız.
• Tüm yurttaşlarımızı ucuz ve hızlı geniş bant İnternet erişimine
kavuşturacağız.
• Evrensel Hizmet Fonu’nu amacına uygun kullanacağız.
• İnternet erişimini en düşük maliyetle sunmak için gereken fiber optik
ve yeni nesil şebeke altyapı yatırımlarını yapacağız.
• İnternet altyapısının sağlanmasında tüm eşitsizlikleri ortadan
kaldıracağız.
• Kamu altyapı yatırımlarının, bilişim hizmetlerinin eşgüdümü ve
finansmanın yanı sıra bilgi ve teknolojinin kullanımında da etkin bir
rol üstlenmesini sağlayacağız.
• E-devlet hizmetlerinin yaygınlaştıracak, daha etkin kullanılmasını
destekleyeceğiz.
Yasal Düzenlemeler
• Yeni teknolojilerin tüm sektörlere ve işletmelere yayılmasını
destekleyecek politikalar geliştirecek, bu alandaki yasal engelleri
kaldıracağız.
• Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına yönelik adımlar
atacağız.
• Patent sistemini temel araştırma çıktılarının teknolojiye aktarılması ve
52 ürüne dönüşmesi için yeniden tasarlayacağız.
• İnternet’e dair düzenlemeleri; kullanıcıların, içerik sağlayıcıların, özel
sektör ve STK’lerin görüşlerini alarak yapacağız.
• Kişisel verilerin korunmasında, kamuya tanınan her türlü istisnayı
kaldıracağız.
• Veri Koruması Kurulu’nun bağımsız olmasını sağlayacağız.
• Bulut bilişim ve veri merkezi hizmetlerinin genel güvenliğinin
sağlanması ve bu hizmetlerin özel güvenlik denetimlerine tabi
tutulmasına yönelik yasal düzenlemeleri yapacağız.
GİRİŞİMCİLİK EKOSİSTEMİ
• Yurt dışında girişimcilik konusunda deneyim kazanmış
yurttaşlarımızın Türkiye’deki girişimcileri desteklemesini sağlayarak
bu konudaki yetenek ve bilgi havuzunu genişleteceğiz.
• Üniversite, sanayi ve kamu ortaklığında verilecek ‘’tekno-girişim’’
eğitimleri ile ileri teknoloji alanına ilgi duyan üniversite mezunlarının
girişimci olmalarını destekleyeceğiz.
• Türkiye Girişimcilik Konseyi yerine Girişimcilik Bakanlığı kuracağız.
• Sadece yüksek lisans eğitimi ve Ar-Ge ile ilgilenecek olan ‘’Girişimcilik
• Üniversiteleri’’ kurulması yönünde yasal düzenlemeleri yapacağız.
• Eşgüdümünü girişimcilik üniversitelerinin sağlayacağı ve her
bölgenin sektörel farklılıklarının gözetileceği ‘’Girişimcilik Okulları
(Fabrikaları)’’ kuracağız.
• Bu okullarda, yaşam boyu eğitim merkezleri, kuluçka merkezleri,
profesyonel destek birimleri ve tam donanımlı atölyelerin
bulunmasını sağlayacağız.
• Tüm üniversitelerde girişimcilik ve yenilikçilik (inovasyon)
eğitimlerinin artıracağız.
TARIM
YENİ BİR KIRSAL KALKINMA ANLAYIŞI
• Tarım üretiminin, başta turizm olmak üzere alternatif sektörlerle
desteklendiği yeni bir modele geçişi sağlayacağız.
53• Ekolojik turizm, kırsal spor, sağlık ve sosyal etkinliklere yönelik
yatırımları vergi indirimleri ve yarı yarıya hibelerle destekleyeceğiz.
• Doğal tarım alanlarını ve organik tarım üretimi yapan çiftlikleri, kent
yaşamından uzaklaşmak isteyen yurttaşlarımız için alternatif yaşam
alanları olarak geliştireceğiz.
• Aile çiftçiliğini başta sağlık turizmi olmak üzere yeni sektörlerle
entegre ederek, çağdaş kırsal kalkınma alanları yaratacağız.
• Büyük kentlere yakın kırsal bölgelerde, tarım ve ekolojik çeşitlilik
siteleri ile botanik bahçeleri kurarak bu bölgeleri çekim alanları haline
getireceğiz.
ÇİFTÇİLERE EKONOMİK DESTEK
• Çiftçinin üretim amaçlı olarak kullanacağı mazotun litresini 1,5 TL’ye
düşüreceğiz.
• Tarım sektöründe çalışanların sosyal güvenlik primlerini 30 yaşına
kadar Hazine’den karşılayacağız.
• Teşvik edilecek tarım ürünlerini bir yıl önceden açıklayacağız.
• Başka geliri olmayan çiftçiye, hane başına, asgari ücret düzeyinde
gelir garantisi sağlayacağız.
• Aile işletmeleri ve küçük çiftçilerin, ürünlerini doğrudan tüketicilere
satmalarını sağlayacak kurumsal düzenlemeleri yapacağız.
• Geçici tarım işçilerinin sosyal güvenliğini devlet güvencesi altına
alacağız.
TOPRAK REJİMİ
• Hazine arazilerinin tarım üretimine kazandırılması ve toprak
toplulaştırma faaliyetlerini, kuracağımız Arazi Edindirme Ofisi eliyle
yürüteceğiz.
• Hazineye ait arazileri, tarım üretimi potansiyeli açısından yeniden
değerlendirecek, sınıflandıracak ve kademeli olarak üretime
kazandıracağız.
• Uygun hazine arazilerinin, belirlenen ilkeler doğrultusunda tarım
faaliyetlerinde kullanılmak üzere 49 yıllığına kiralanabilmesini
sağlayacağız.
54• Toprak toplulaştırma faaliyetlerinde tarımsal etkinliklerin
sürdürülebilir olmasını destekleyecek bir modeli uygulamaya
koyacağız.
• Toprak toplulaştırmadaki kıstasları bölgesel farklılıkları ve ürün
çeşitliliğini dikkate alarak belirleyeceğiz.
• Mera alanlarını ıslah edecek, meraların amacının dışında
kullanılmasına izin vermeyeceğiz.
• Mera yönetim birliklerini etkinleştirecek, yem bitkisi ekimlerini
tamamlayacak ve meraları kullanan çiftçilerin eğitimlerini
gerçekleştireceğiz.
TARIMSAL VE HAYVANSAL ÜRETİM MERKEZLERİ
Kurumsal Yapı
• Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde
faaliyet gösteren tüm merkezi ve bölgesel araştırma enstitülerini bir
çatı altında toplayarak eşgüdüm içerisinde çalıştıracağız.
Ar-Ge Çalışmaları
• Yeni üretim teknikleri ve yeni ürünler konusunda, çiftçilere görerek
öğrenme olanağı sağlamak amacıyla uygulama bahçeleri, ahırları vb.
alanlar kuracağız.
• Kurum bünyesinde bölgesel bazda araştırmalar yapılabilmesi için,
mevcut laboratuvarları çağın gerekliliklerine göre güncelleyecek, yeni
laboratuvarlar kuracağız.
• Çiftçi ve işletmelerin Ar-Ge süreçlerine ortak projeler geliştirerek dâhil
olmalarını sağlayacağız.
• Bölgesel araştırmaları bir veri tabanında toplayacağız. Araştırmaların
çıktılarını ekonomik değer üretme ve nihai ürün geliştirmeye katkı
sağlama potansiyelleri çerçevesinde ele alacağız.
• Teknik Destek ve Altyapı Desteği
• Kurum bünyesinde makine ve donanım parkları kurarak küçük
çiftçilerin ve işletmelerin teknolojik yatırımlara finans ayırmadan
büyümelerine olanak tanıyacağız.
55• Kurum çalışanları aracılığıyla çiftçilere ve küçük üreticilere, ziraat
ve gıda mühendisliği başta olmak üzere gereken uzmanlık desteğini
vereceğiz.
GIDA GÜVENLİĞİ
• Topraklarımızın kontrolsüz ve yasa dışı bir biçimde tarım araştırmaları
için bir laboratuvar gibi kullanılmasına izin vermeyeceğiz.
• GDO’lu ürünlerin piyasaya sürülmesi ve kullanılmasına ilişkin her
türlü yasal denetimi eksiksiz olarak gerçekleştireceğiz.
• Toprak yapımıza uygun yerel tohumların geliştirilmesi için gen
laboratuvarları kuracağız, bu konudaki kapasiteyi artıracağız.
• Tohum üretiminin sertifikasyon sürecini, tüketici haklarını gözetecek
ve uluslararası kalite standartları uyarınca hareket edecek özerk bir
yapıyla yürüteceğiz.
• Tarım desteklerinde ve hibelerde doğal ve organik tarıma dönük
üretim faaliyetlerine öncelik vereceğiz.
BİO-ÇEŞİTLİLİĞİN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİ
• Bio-çeşitliliğimizi, gelecek nesillere ve doğaya karşı yükümlülüğümüz
olduğu anlayışından hareketle koruyacağız.
• Bio-çeşitlilik alanında çalışan STK’leri destekleyecek ve karar
mekanizmalarına dâhil edeceğiz.
• Bio-çeşitliliği korumak amacıyla, gen bankası, gen laboratuvarı
ve uygulama merkezlerinden oluşan bir yerleşke oluşturacağız. Bu
yerleşkenin Tarımsal ve Hayvansal Araştırma Merkezleri ile eşgüdüm
içerisinde çalışmasını sağlayacağız.
ÇAĞDAŞ BİR KOOPERATİFÇİLİK MODELİ
• Kooperatif modelini bir bütün içerisinde ele alacak, kooperatif, birlik
ve merkez birliklerini uyumlu çalışabilecekleri ortak bir üretim modeli
çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla destekleyeceğiz.
• Birlikler ve merkez birliklerini, insan kaynağı, sermaye, üretim
teknikleri, üretim ve dağıtım donanımı açısından nihai ürün
üretebilecek kapasiteye erişebilmeleri için destekleyeceğiz.
56• Kooperatiflerin siyasi etkiden arındırılması ve tarım ekonomisinin
belirleyici aktörleri arasında yer alabilmeleri için özerkliklerini teminat
altına alacağız.
• Tam gün eğitim çerçevesinde tüm öğrencilere sunulacak sıcak
öğle yemeği projesini kadın istihdamı ve yerel tarımsal girdilerin
kullanılmasını önceleyerek hayata geçireceğiz.
Pazara Erişim
• Üreticinin nihai üründen elde edilen kârdan hak ettiği payı alması ve
tüketicinin sağlıklı ürünlere uygun şartlarda erişebilmesi için pazarda
tekelleşmenin önüne geçecek, adil rekabet koşullarını sağlayacağız.
• Perakende sektöründe, büyük işletmelerle rekabet güçlüğü çeken
esnaf ve zanaatkârları bölgesel kooperatifler yoluyla kurumsal bir
yapı altında toplayacağız.
• Merkez birlikleri yoluyla kurulacak zincir marketler aracılığıyla,
tarımsal ürünlerin nihai tüketiciye ulaştırılmasını, esnaf ve
sanatkârların ulusal zincirlerle rekabet edecek güce kavuşmasını
sağlayacağız.
ESNAF VE SANATKARLAR
DESTEK VE TEŞVİKLER
• Esnafımıza, ödediği yıllık vergi ve prim miktarı kadar sıfır faizli kredi
kullandıracağız.
• KOSGEB’in proje özelindeki desteklerini artıracak, iş yerine özel
uygulamaların önünü açacağız.
• Esnafın da şirketler gibi kira, araç gideri vb. iş yeri masraflarını
vergiden düşebilmesini sağlayacağız.
• Kredi Kefalet Kooperatifleri’ni güçlendirecek, kredi miktarlarını
artıracağız.
• Esnafın düşük faizli ve uzun vadeli kredilerle kira öder gibi kendi
dükkânının sahibi olmasını sağlayacağız.
57• Esnafın konsept çarşılar ve sanayi siteleri halinde örgütlenmesine
destek olacak, ortak malzeme ve hizmet kullanımı ile esnafın
giderlerini düşüreceğiz.
• Esnafın kurduğu kümelenme şirketlerine vergi avantajı sağlayacağız.
• Tarihi çarşıları özerk yapıya kavuşturacak, özel teşviklerden
yararlanmalarını sağlayacağız.
ADİL PİYASA KOŞULLARI
• Adil rekabet ortamı sağlayarak esnafı koruyacak düzenlemeleri
hayata geçireceğiz.
• Belediyelerin esnafla rekabet etmesini önleyeceğiz.
• Esnafın iş yerinden dinlediği radyodan telif hakkı alınması
uygulamasını kaldıracağız.
TAM SOSYAL GÜVENCE
• Emekli olmuş ancak işine devam eden esnafa Sosyal Güvenlik Destek
Primi ödetmeyeceğiz.
• Prim borcu olan esnafın da sağlık hizmetlerinden faydalanmasını
sağlayacağız.
• Esnafın da diğer çalışanlarla aynı sürede emekli olmasını ve aynı
haklardan yararlanmasını sağlayacağız.
KAMU ÖNCÜLÜĞÜ
• Esnafa sadece mali değil, stratejik destek de vereceğiz.
• Esnafın rekabet gücünü artıracak iş modellerinin geliştirilmesine katkı
sağlayacağız.
• Özel bir statü ile ülkemizde yaşayan Suriyelilerin vergiden ve yasal
yükümlülüklerden muaf şekilde iş yaparak haksız rekabet etmesini
önleyeceğiz.
YASAL DÜZENLEMELER
• Yönetici konumundaki esnafın milletvekili seçilemediği takdirde
görevine geri dönebilmesi için yasal düzenlemeleri hayata
geçireceğiz.
58• Esnaf Bakanlığı kurarak esnafın sorunlarına siyasette geniş yer
bulmasına olanak tanıyacağız.
• Ruhsatlandırma işlemlerinin esnaf odaları tarafından yapılmasını
sağlayacağız.
TURİZM
Sürdürülebilir turizm stratejisi
• Dört mevsime ve ülkenin tüm potansiyel bölgelerine dağılan,
sürdürülebilir bir turizm sektörü yaratacağız.
• Yerli tur operatörlerini doğrudan destekleyeceğiz.
• Ucuz fiyatlandırma politikasına esir olmadan, özgün turizm ürünlerini
markalaştırarak sektörün dış rekabet gücünü yükselteceğiz.
• Katılımcı bir tanıtım stratejisi ile tüm bölgelerimizi tanıtacağız.
Turizmde çeşitliliK
• Sadece deniz turizmini değil, doğa ve kültür gibi alternatif turizm
alanlarını da destekleyeceğiz.
• Kış turizmi potansiyelini artıracak altyapı ve tesisleri kuracağız.
• Festival, fuar ve kongre turizmine özel destek vereceğiz.
• Kaplıca ve hidroterapi merkezi yatırımlarına ve sağlık turizmine
yönelik tesislere teşvik vereceğiz.
Nitelikli İŞ GÜCÜ
• Turizm eğitimine yerel yönetimlerin, odaların ve turizm örgütlerinin
dâhil olmasını sağlayacağız.
• Turizm eğitimini çeşitlilik hedefine göre yeniden yapılandıracağız.
• Eğitimli çalışanların sigorta primlerinde “düşük sezon” indirimleri
yapacağız.
59• Turizm eğitimi alanlar için istihdam projeleri geliştireceğiz.
YASAL DÜZENLEMELER
• Seyahat acentelerinin çalışma yasasını yeniden düzenleyeceğiz.
• Seyahat acenteleri denetim yetkisini TÜRSAB’a vereceğiz.
• Umre ve hac hizmetlerini, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın gözetiminde,
yalnızca seyahat acenteleri ile yürüteceğiz.
• Okullarda kademeli tatil dönemi uygulamasıyla iç turizmde istikrarlı
müşteri kapasitesini artıracağız.
Çevre DOSTU TURİZM
• Yerel yönetimler eliyle bütün kıyı bölgelerimizin imar planlarını çevre
duyarlılığıyla hazırlayacağız.
• ÇED raporlarının bilimsel ve tarafsız olarak hazırlanmasını yasal
güvence altına alacağız.
• Doğa korumada yetki ve görev karmaşasını bitireceğiz.
ENERJİ
TEMEL İLKELER
• Yerli kaynaklara öncelik veren, insan odaklı ve sürdürülebilirliği
önceleyen bir enerji politikası benimseyeceğiz.
• Enerji politikalarını; dış politika, güvenlik ve ekonomi politikaları,
sanayi ve tarım politikaları ve çevre politikası ile bütünleşik bir
planlama çerçevesinde geliştireceğiz.
• Enerjinin çeşitlendirilmiş kaynaklardan ve ekosisteme zarar vermeden
sağlanmasını gözeteceğiz.
• Tüm tüketicilerin, kaliteli ve yeterli enerjiye, sürekli şekilde ve
ödenebilir koşullarda ulaşabilmesini sağlayacağız.
• Enerji ihtiyacının karşılanmasında, enerji arzının abartılı biçimde
artırılması yerine enerji verimliliğinin yükseltilmesini esas alacağız.
60ÇEVREYE VE TOPLUMA DUYARLI ENERJİ POLİTİKASI
• Çevre ve toplumla uyumsuz, yerel paydaşların karşı çıktığı projeleri
uygulamaya koymayacağız.
• Verimli tarım arazilerinde, ormanlarda, zeytinliklerde, balık üreme
havzalarında ve SİT alanlarında enerji santrali kurmayacağız.
• Tüm projelerde fizibilite çalışmalarını ve uluslararası standartlara
uygun Çevresel Etki Değerlendirme Raporlarını (ÇED) istisnasız ön
koşul haline getireceğiz.
• Havza planlaması kapsamında yer almayan, ÇED ölçütlerine
uymayan, eko-sistemi tahrip eden hiçbir HES projesine onay
vermeyeceğiz.
• ÇED raporu ve EPDK lisans tadilat başvurularında; yakıt değişimine,
yerli kömürden ithal kömüre geçişe ve istismara dönük kapasite
artırımlarına izin vermeyeceğiz.
ENERJİDE BAĞIMSIZLIK VE KAYNAK ÇEŞİTLİLİĞİ
• Ekonomimiz üzerindeki en büyük yük ve cari açığın temel nedeni
olan giderek artan enerji ithalatını kademeli olarak azaltacağız.
• Enerjide dışa bağımlılığın yarattığı dış politika ve güvenlik sorunlarını
ortadan kaldıracağız.
• Az sayıda ülkeye çok yüksek oranda bağımlı olduğumuz mevcut
yapıyı, kaynak çeşitlendirerek hızla değiştireceğiz.
• Dışa bağımlı fosil yakıtların, enerji tüketiminde ve elektrik
üretimindeki payını düşüreceğiz.
• Doğal gaz ve ithal kömüre dayalı santrallere kısıtlamalar getirerek bu
kaynakların elektrik üretimindeki payını kademeli olarak azaltacağız.
Enerji Potansiyelinin Değerlendirilmesi
• Mevcut elektrik tüketimimizin üç katından fazlasına karşılık gelen,
ancak atıl konumda olan yerli ve, güneş enerjisi başta olmak
üzere, yenilenebilir enerji kaynaklarımızın enerji üretimindeki payını
artıracağız.
61• Üretim potansiyelimizin sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde
kullanılmasının önündeki tüm yasal engelleri kaldıracağız.
• Kaynakların etkin kullanımı için gerçekçi bir enerji teşvik politikasını
hayata geçireceğiz.
ENERJİ VERİMLİLİĞİ
• Tüketim ve iletim verimliliğini ve güvenliğini artırmak için dağıtık
enerji uygulamalarını yaygınlaştıracağız.
• Kaçak elektrik kullanımını yoksul yurttaşlarımızı mağdur etmeden
önleyeceğiz.
• Enerji verimliliği yüksek ürünlerin üretimini teşvik ederek, akkor
ampuller başta olmak üzere, enerji verimliliği düşük ürünlerin
kullanılmasını kademeli olarak engelleyeceğiz.
• Sanayileşme politikamızda enerji tüketimi düşük, katma değeri
yüksek, ileri teknolojilere dayalı sanayi dallarının (elektronik, genetik,
yazılım, nano-teknolojiler, uzay, havacılık vb.) gelişimine ağırlık
vereceğiz.
• Sayısı 7 milyonu bulan enerji verimliliği düşük bina stokumuzun,
enerji tüketimini yarıya düşürecek kapsamlı bir iyileştirme projesini
hayata geçireceğiz.
• Binalarda yalıtım başta olmak üzere yapılacak iyileştirmelerin mali
yükünün tamamını konut sahiplerine yüklemeyecek, etkin ve çağdaş
teşvik modelleri uygulayacağız.
• Yeni yapılacak binaların enerji verimliliği açısından AB standartlarına
uygun olmasını sağlayacağız.
SEKTÖREL PLANLAMA
• Her enerji alt sektörü için ayrı strateji belgeleri hazırlayacağız.
• Ülke ölçeğinin yanı sıra, il ve bölge ölçeğinde de enerji kaynaklarının
üretimi ve dağıtımına dönük planlama yapacağız.
• Enerji talep tahminlerini bilimsel, gerçekçi bir temelde yeniden
hesaplayarak tüketemediğimiz enerji kaynakları için ayrıca bedel
ödemeyeceğiz.
62• Doğal gaz depolama kapasitemizi yıllık tüketimimizin en az üçte
birine yükselteceğiz.
• Enerji Yönetimi ve Enerji Yatırımları
• Kamunun enerji sektörüne yatırım yapmasını kısıtlayarak, enerjide arz
güvenliğimizi tehdit eden mevcut mevzuatı değiştireceğiz.
• Enerji yatırımlarını, kamunun inisiyatifi, planlaması ve denetimi
çerçevesinde yapacağız.
• Özel sektörün uluslararası standartlara uygun olarak ve Kamu İhale
Kanunu çerçevesinde, hakça rekabet edebileceği bir yapı kuracağız.
• Kamunun kârlı kurumlarının, “seçilmiş” bazı şirketlere, düşük
bedellerle aktarımını durduracağız.
• Enerji sektöründe kamu kurumlarını küçültme, parçalama,
işlevsizleştirme ve özelleştirme politikalarına son vereceğiz.
• Kamu kuruluşlarını ehliyete, liyâkata ve verimlilik ilkelerine göre
yöneterek etkinleştirecek, özerkleştirecek ve güçlendireceğiz.
• Doğal gaz ve petrol arama, üretim, iletim, rafinaj, dağıtım ve
satış faaliyetlerini bütünleşik bir yapı içinde sürdürmek amacıyla
BOTAŞ ve TPAO’yu, Türkiye Petrol ve Doğal Gaz Kurumu bünyesinde
birleştireceğiz.
• Elektrik üretim, iletim, dağıtım faaliyetlerinin bütünlük içinde
yürütülmesi için EÜAŞ, TEİAŞ, TEDAŞ ve TETAŞ’ı Türkiye Elektrik
Kurumu (TEK) bünyesinde birleştireceğiz.
TÜKETİCİLER
• Elektrik yoksulluğu çeken yurttaşların asgari tüketimlerini kamu
güvencesi altına alacak, 4 kişilik yoksul bir aile için aylık 230 kw/saat
elektriği ücretsiz sağlayacağız.
• Yüksek kükürtlü ve ısıl değeri düşük kömür dağıtımı yerine, altyapı
bulunan her yerde yoksul ailelere ücretsiz doğal gaz temin edeceğiz.
• Yerli ve yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki paylarını
yükselterek ve enerji verimliliğini arttırarak doğal gaz ve elektrik
fiyatlarını ödenebilir seviyelere çekeceğiz.
63• Bu politikalarla kaçak elektrik kullanımını en aza indirecek, kayıp
kaçak bedeli ödemek durumunda kalan yurttaşların uğradığı
haksızlığı gidereceğiz.
• Benzindeki yüksek vergileri düşürerek ülkemizde üretilen benzinin
tamamının ülke içinde tüketilmesini sağlayacak, otogaz ithalatını
azaltacak ve benzin fiyatlarını düşüreceğiz.
• Vergiden vergi alma (ÖTV üzerine KDV) uygulamasına son vereceğiz.
YERLİ İMALAT SANAYİSİ
• Yerli imalatın geliştirilmesinde kamunun yönlendirici, teşvik edici ve
denetleyici bir rol üstlenmesini ilke edineceğiz.
• Enerji alanında Ar-Ge çalışmalarını, kamu, özel sektör ve üniversite iş
birliği ile gerçekleştireceğiz.
ALT SEKTÖRLER
Yenilenebilir Kaynaklar
• Zengin yenilenebilir kaynaklarımızın, enerji ve elektrik tüketimimiz
içindeki payını hızla arttıracak akılcı teşvik politikaları uygulayacağız.
• Yenilenebilir enerji sektöründe ekipmanların yerli üretimi için köklü
bir AR-GE ve teşvik politikası gerçekleştireceğiz.
Kömür
• Kömür işletmeciliğinde kamuyu etkin kılacak, sektörü Türkiye Kömür
İşletmeleri (TKİ) eliyle yeniden yapılandırılacağız.
• Önemli kömür alanlarının, havza madenciliği kavramı temelinde
yeniden projelendirilerek yapılandırılmasını sağlayacağız.
• TKİ’yi tüm siyasi etkilerden arındırarak özerkleştireceğiz.
• Maden İşleri Genel Müdürlüğü’nü iş güvenliğini gözetecek ve iş
güvenliği denetimlerini eksiksiz yapacak şekilde çağdaş bir yapıya
kavuşturacağız.
64• Linyit kaynaklarımızın, öncelikle elektrik enerjisi amaçlı
değerlendirilmesini sağlayacağız.
• Sektörde taşeron aracılığıyla faaliyet gösterilmesine kesinlikle izin
vermeyeceğiz.
• Termik santrallerin, çevre dostu ve yüksek verimlilik sağlayan
teknolojilerle kurulmasını yasal zorunluluk haline getireceğiz.
• Santrallerdeki üretim sürecinde, çevrimden elektrik, ısınma ve
soğutma sağlanmasına dönük ‘kojenerasyon’ ve ‘trijenerasyon’
uygulamalarını teşvik edeceğiz.
• Ülkemiz kömür kaynaklarının katma değerinin arttırılmasına yönelik
Ar-Ge faaliyetlerini hızla artıracağız.
Nükleer Enerji
• Nükleer teknolojiye, kategorik olarak karşı olmamakla birlikte,
mevcut nükleer enerji teknolojilerine dayalı sorunlarını giderememiş
riskli santrallerin kısa vadede ülkemizde kurulmasına izin
vermeyeceğiz.
• İhalesiz olarak gerçekleştirilen ve ÇED sürecinde ciddi hukuki sorunlar
bulunan Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) anlaşmasını yerel ve
uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde yeniden gözden geçirerek;
ülkemizin enerji bağımlılığını artıracağı ve güvenliği şüpheli olduğu
için, hukuk çerçevesinde mümkün olursa, iptal edeceğiz.
• Uzun vadede gerçekleştirilecek nükleer ve benzeri tüm enerji
projelerinde, teknoloji transferinin, güvenliğin ve verimliliğin
vazgeçilmez ön koşul olmasını sağlayacağız.
• Bu alandaki teknoloji geliştirme çalışmalarını diğer kaynaklarda
olduğu gibi yakından takip edecek, ülkemizin güvenli ve verimli
enerji kaynaklarının geliştirilmesinde önde gelen ülkeler arasında yer
alması için çalışacağız.
• Başta 4. nesil reaktörler, füzyona dayalı santraller ve toryum
konusunda dünyada bu alandaki gelişmeleri dikkatle izleyeceğiz.
• İşletme güvenliği ile nihai atık sorununun çözümlendiği yönünde
kesin bir kanaat edinene kadar, gelecek nesilleri de tehdit edebilecek
uygulamaların ülkemizde denenmesine izin vermeyeceğiz.
65tüketiciler
TÜKETİCİ HAKLARI
• Tüketici ve üretici haklarını bütüncül bir yaklaşımla gözeteceğiz.
• Evrensel Tüketici Hakları’nın ve Tüketici Haklarının Korunması
Hakkında Kanun'un tam ve eksiksiz uygulanmasını sağlayacağız.
• Ürün güvenliği konusunda mevzuatın tam olarak uygulanmasını
sağlayacak, denetimleri etkinleştireceğiz.
• Tüketici haklarının güvence altına alınması için Tüketici Hakları Üst
Kurulu’nu kuracağız.
• Kalite denetimlerine etkinlik kazandıracağız.
Tüketicilerin kullandıkları ürünlere ilişkin tam ve eksiksiz bilgilenme
haklarını sonuna kadar gözeteceğiz.
• Çağdaş ve etkin kooperatif modelleri ile tedarik zincirindeki ara
kademeleri azaltarak tüketici fiyatlarını düşüreceğiz.
• Kredi dosya masraflarının ve kart aidatlarının 10 yıl süre ile başvuru
olmaksızın geriye dönük olarak iade edilmesini sağlayacağız.
• Elektrik tüketiminde alınan kayıp kaçak ve sayaç okuma bedellerinin,
abonelere doğrudan iadesini sağlayacağız.
TÜKETİCİ SAĞLIĞI
• Genetik yapısı değiştirilmiş ürünlerin (GDO) ithalatı, üretimi ve
tüketiminde mevzuatı AB standartları ile uyumlu hale getirecek ve
kararlılıkla uygulayacağız.
• Çocuklarımızın okullarda dengeli, yeterli ve sağlıklı beslenmesine
yönelik gerekli önlemleri acilen alacağız, denetimini sağlayacağız.
• Yasal düzenlemeler ve teşviklerle tüketim maddelerinin doğa dostu
olmasını sağlayacağız.
66KALİTE DENETİMLERİ
• AB standartlarında bir akreditasyon sistemi ile kalite denetimlerine
etkinlik kazandıracağız.
• Mal ve hizmetlerin üretiminde standartların korunmasını ve kalite
kontrolünün etkinleştirilmesini öngören mevzuatı kararlı şekilde
uygulayacağız.
• Ürün güvenliğini sağlayıcı önlemlere ağırlık verecek, ürün güvenliği
mevzuatının tam olarak uygulanmasını sağlayacağız.
• Tüketici haklarını üretici hakları ile birlikte koruyacağız.
• Güvensiz ürünler konusunda kamuoyunun düzenli ve kapsamlı
şekilde bilgilendirilmesini sağlayacağız.
HAK ARAMA VE BİLGİLENDİRME SÜREÇLERİ
• Kuracağımız Tüketici Üst Kurulu yoluyla tüketicilerin, uğradığı
zararları süratli, adil, ucuz ve kolay yöntemlerle tazmin etmesini
sağlayacağız.
• Tüketici Üst Kurulu’nda tüketici örgütlerine temsil hakkı vereceğiz.
• Tüketici örgütlerinin destekleyecek ve teşvik edeceğiz.
• Mağduriyetlerin giderilmesi için danışmanlık hizmetleri sunacağız.
• Aldatıcı, yanıltıcı ve istismar edici tanıtımları engelleyecek önlemler
alacağız.
• Tüketicilerin kullandıkları ürünlere ilişkin tam ve eksiksiz bilgilenme
haklarını sonuna kadar gözeteceğiz.
67DAYANIŞMA VE SOSYAL ADALET
Eşitsizlikle ve yoksullukla mücadele insani bir sorumluluktur. Yoksulluğun
ortadan kaldırılması ve sosyal gelişmenin sağlanması, aynı zamanda,
bir ülkede demokrasiyi derinleştirmenin, ekonomik kalkınmayı
hızlandırmanın ve toplumsal kaynaşmayı sağlamanın temel koşuludur.
CHP eşitlikçi bir toplum yaratma ve sosyal gelişmeyi sağlama konusunda
en iddialı ve en kapsamlı programları ortaya koyan siyasi partidir.
Demokrasinin temeli özgür insandır. Siyasi özgürlükleri teminat altına
almak, bireyin özgürleşmesi için gereklidir; fakat yeterli değildir.
Özgür olmak için yurttaşlar ekonomik bakımdan bağımsız olmalı,
gelirden adil pay almalı, toplumsal yaşamın hiçbir alanında ayrımcılıkla
karşılaşmamalıdır. Yurttaşların siyasi ve ekonomik özgürlüğünü sağlamak
sosyal devletin görevidir.
Sosyal bakımdan yeterli gelişme sağlamayan bir ülkede hızlı ve
sürdürülebilir ekonomik kalkınma gerçekleştirilemez. Yurttaşların
sağlığını, eğitimini, güvenliğini en iyi şekilde gözeterek ekonomi için
gerekli üretken ve vasıflı iş gücünü yaratmak sosyal devletin görevidir.
Yoksulluğun ortadan kaldırılması ve eşitsizliklerin azaltılması sosyal
dayanışmayı güçlendirecek, toplumsal gerilimleri azaltacaktır. Ülkemize
siyasi istikrar, barış ve huzur getirecektir.
AKP’nin Sosyal Yardımları
Türkiye’de sosyal devlet güçsüz ve yetersizdir. AKP’nin iktidarda olduğu
son on üç yılda sosyal devleti güçlendirme yönünde önemli adımlar
atılmamıştır. AKP iktidarının sosyal yardım harcamaları için bütçeden
ayırdığı pay, AB ortalamasının ancak yarısı kadardır. Oysa ülkemizde
yoksulluk düzeyi ve oranı bu ülkelerle kıyaslanmayacak kadar yüksektir.
Sosyal yardımların yapılış biçimi, yardım alan yurttaşların onurunu
zedeleyici niteliktedir. Sosyal yardımlar çok sayıda kurum tarafından,
kuralsız, düzensiz, adeta gelişigüzel bir biçimde dağıtılmaktadır.
Yoksul olmasına rağmen ilgili sosyal yardım kurumlarına doğrudan
68başvurmayanlar yardımlara ulaşamamaktadır. Yurttaşlar, yardımların kalıcı
olamayacağı kuşkusu ile yaşamaktadır. Yardım malzemelerinin alınması
ve dağıtılmasında gereğinden yüksek, usulsüz harcamalarla ve yolsuzluk
olaylarıyla karşılaşılmaktadır. Yapılan yardımlar, ihtiyaç sahiplerinin
kendine yeter hale gelmesini hedeflememektedir. AKP Türkiye’yi, “oy
karşılığı sosyal yardım” yaklaşımından hareket eden politikalara mahkûm
etmiştir. AKP iktidarında sosyal devletin güçlendirilmesi ve daha adil
bir toplumsal düzen yaratılması yolunda kayda değer bir ilerleme
sağlanamamıştır.
CHP sosyal devleti güçlendirerek sosyal adaleti sağlama hedefine öncelik
vererek ulaşmayı amaçlamaktadır. Bu stratejiler; “kapsayıcı büyüme”,
“bütüncül sosyal politika” ve “ön bölüşümdür.”
Kapsayıcı Büyüme
Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan İnsani Gelişme Göstergesi,
gelişmişliği kadınların statüsü, sağlık, eğitim, yoksulluk, istihdam,
yurttaş güvenliği gibi ölçütleri dikkate alarak değerlendirmektedir. 2014
yılında BM tarafından yayınlanan bu göstergede, Türkiye dünya ülkeleri
sıralamasında 69. sırada yer almaktadır. AKP iktidarı döneminde Türkiye,
sosyal bakımdan dünyanın az gelişmiş ülkeleri arasında kalmaya mahkum
edilmiştir.
Çözüm, CHP’nin önerdiği “kapsayıcı kalkınma” stratejisidir. Kapsayıcı
kalkınma dışlayıcı değil içericidir. Çünkü kapsayıcı kalkınma, ekonomik
büyümenin, bireylerin yaşam kalitelerini iyileştirecek sağlık, iş, eğitim,
temiz çevre ve sosyal destek politikalarıyla birlikte yürütülmesini
öngörmektedir. Kapsayıcı kalkınmayı gözeten ekonomi politikaları;
kadınlar, gençler, engelliler, yaşlılar ve emekliler başta üzere tüm
dezavantajlı kesimler dikkate alınarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır.
Kapsayıcı kalkınma stratejisi, ekonomik büyümenin getirilerinin,
Türkiye’nin her yerine ve her toplum kesimine ulaşmasını sağlayacak
eşitlikçi bir anlayışla dağıtılmasını öngörmektedir. Yeni ve artırılmış sosyal
yatırımlar aracılığıyla sağlıklı, güvenceli ve çağımızın gerektirdiği bilgi ve
becerilerle donanmış, yaşam boyu öğrenme olanaklarından yararlanan
yurttaşların yetişmesini öngörmektedir. Düşük vasıflı iş gücünün vasıflı
iş gücüne, düşük katma değerli üretimin yüksek katma değerli üretime
69dönüştürülmesini öngörmektedir. CHP “Sosyal Avrupa’nın” temelini
oluşturan “kapsayıcı büyümenin” Türkiye’deki mimarı ve uygulayıcısı
olacaktır. CHP ülkemizin ekonomik gelişmişliğini insani gelişmişliğe
yansıtmakta ve BM İnsani Gelişmişlik Sıralamasında Türkiye’yi ilk 20 ülke
arasına taşımakta kararlıdır.
Bütüncül Sosyal Politika
Toplumuzda var olan eşitsizlikler çok yönlü ve çok boyutludur. Gelir ve
servet dağılımındaki adaletsizlikler, eşitsizliğin ve yoksulluğun başlıca
kaynağıdır. Toplumsal cinsiyet, yaşanılan yer, etnisite, din ve mezhep
temelli farklıklar da eşitsizliklerin ve yoksulluğun kuşaktan kuşağa
taşınmasında önemli rol oynamaktadır. Çoğu durumda bu etkenler bir
arada bulunmakta, aynı kişileri ve aynı toplum kesimlerini aynı anda
etkilemektedir. Örneğin ülkemizin geri kalmış bir yöresinde yaşayan
yoksullar, dar gelirli olmanın dışında, kırsal ortamın, ataerkil değerlerin ve
etnik kökene dayalı dışlanmanın getirdiği engellerin tümü ile karşı karşıya
kalabilmektedir. İşte bu nedenle eşitsizlikle ve yoksullukla mücadele
bütüncül bir sosyal politika anlayışını gerektirmektedir.
Sosyal politikalar, yoksulluğun ve eşitsizliğin tüm boyutlarını dikkate
alarak hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. Bu amaçla kadınlar evde
ve toplumda güçlendirilmelidir. Yoksul çocukların okul masrafları,
üniversiteye hazırlık aşamasını ve üniversite eğitimini kapsayacak biçimde
devlet tarafından karşılanmalıdır. Aynı hanede bulunan engellilerin, kronik
hastalığı olanların ve geliri olmayan yaşlıların durumlarını ayrı ayrı gözeten
sosyal destek programları geliştirilmelidir. Sosyal yardımlardan, Türkiye’nin
ekonomik bakımdan geri kalmış bölgelerinde yaşayanlar öncelikli olarak
yararlandırılmalıdır. CHP Aile Sigortası Programı, yoksulluğu tüm yönleri
ile ele alan ve ortadan kaldırmayı hedefleyen bütüncül bir sosyal politika
projesidir.
Ön Bölüşüm
Eşitsizliklerin temelinde, çocukların doğum yeri, cinsiyeti ve anne-
babalarının eğitim durumu yani kişinin kendi tercihlerinden ve
çabalarından tamamen bağımsız olan koşullar yatmaktadır. Türkiye’de
eşitsizlik ve yoksulluk kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Yoksul çocuklar
70kaliteli sağlık ve eğitim hizmetlerine ulaşamadıkları için yoksulluk
döngüsü içinde kalmaktadır. Fırsat eşitliği yaratamayan eğitim sistemi,
sosyal hareketliliği kısıtlamakta ve yeni kuşakların bir önceki kuşağa göre
daha iyi koşullarda yaşamalarını sağlayacak olanakları sunmamaktadır.
CHP, eşitsizliklerin yoğun olarak yaşandığı toplumumuzda, eşitsizlikleri
kaynağında engelleyecek “ön bölüşüm” ilkesini benimsemektedir.
Ön bölüşüm, tüm yurttaşlarımızın yaşamlarının başlangıcından
itibaren ekonomik, sosyal ve kültürel fırsatlara sahip kılınması ilkesine
dayanmaktadır. CHP, yurttaşlara eşit fırsatlar sunulmasıyla, doğum
yeri ve anne-babanın eğitim durumu gibi koşulların yaşam fırsatları
üzerindeki etkisinin en aza indirileceğinin bilincindedir. CHP’nin hedefi,
tüm çocukların eşit hak ve fırsatlara sahip olarak hayata güçlü ve adil bir
başlangıç yapmasını sağlamaktır. Çocukların, ellerinde olmayan koşullar
nedeniyle eşitsizliğe mahkûm edilmelerini engellemektir.
Güçlü bir ön bölüşüm sisteminin kurulması için sosyal yatırımların
teşvik edilmesi, sağlık ve eğitim alanlarında nitelikli kamu hizmetlerinin
geliştirilmesi gerekmektedir. Eşitsizlik ve toplumsal adaletsizliklerle
doğum öncesinden başlayarak mücadele edilmesi şarttır. Bir çocuğun
hangi anne-babadan ve yurdumuzun neresinde doğduğunun, o çocuğun
kaderini belirlemesine son verilmelidir.
CHP Aile Sigortası Programı
CHP’nin güçlü sosyal devlet projesinin merkezinde “Aile Sigortası”
bulunmaktadır. Aile Sigortası’nın temel hedefi, ülkemizde çağdaş bir
sosyal güvenlik sistemi ve sosyal koruma ağı geliştirmektir. Hiçbir ayrım
gözetmeksizin, tüm yurttaşlarımızı her türlü dışlanmışlıktan kurtarmaktır.
CHP Aile Sigortası Programı ile yurttaşlarımızın kimseye muhtaç
olmadan, bağımsız, özgür ve eşit bireyler olarak yaşamaları sağlanacak;
bireyler, aileler ve kadınların aile içindeki konumları güçlenecektir.
CHP Aile Sigortası Programı, Türkiye’de güçlü sosyal devletin temelini
oluşturacaktır.
AB normlarına göre, geliri ulusal ortanca gelirin yüzde 60’ının altında
olanlar yoksul sayılmaktadır. Türkiye’de bu tanım kapsamında 3 milyon
71750 bin yoksul hane ve bu hanelerde yaşayan 16 milyon 700 bin kişi
bulunmaktadır. CHP Aile Sigortası Programı, geliri yoksulluk sınırının
altında olan her yurttaşa aylık olarak, düzenli ve yeterli mali destek
sağlayacak ve yurttaşların gelirini bu sınırın üstüne çıkaracaktır. Bu destek
bir “yurttaşlık hakkı” olacaktır.
CHP Aile Sigortası Programı ile, hâlâ yapılmakta olan sosyal yardımlar, iki
katına çıkartılarak AB ülkeleri ortalaması olan, GSYH’nin %2,5’i düzeyine
yükseltilecektir. CHP Aile Sigortası Programı kapsamında, bebek beslenme
desteği, kreş desteği, genel sağlık sigortası prim desteği, engelli desteği,
yaşlı desteği, askerlik desteği, gebelik desteği, evde bakım hizmeti desteği
vb. destekler sağlanacaktır. Nakit ödemeler kadınların banka hesabına
yapılacaktır. Aile Sigortası, her çocuğa okul öncesinden başlayarak
ücretsiz, nitelikli tam gün eğitime yönelik destekler sunacaktır. Her çocuk,
18 yaşına dek sağlık, beslenme, sosyal ve kültürel gelişim fırsatlarından
gerektiği şekilde yararlanabilecektir. CHP Aile Sigortası Programı, AKP
iktidarının sosyal yardım politikalarının tersine, istihdamı ve kadınların
çalışmasını teşvik edecektir. Aile Sigortası, hanedeki işsizlerin İŞKUR
vasıtasıyla iş araması ve meslek kursuna gitmesi koşuluna bağlanacaktır.
CHP Aile Sigortası, AKP iktidarında zayıflatılan bireysel özerkliğin, ailenin
ve toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesini hedeflemektedir. Ailelerin
ve bireylerin kendi ayakları üzerinde durabilmesini, geleceğe güvenle
bakabilmesini hedeflemektedir. CHP Aile Sigortası Programı ile tüm
yurttaşlarımız, mutlu ve demokratik bir toplumun temel taşları haline
gelecektir.
Sonuç
İnsanca yaşam, ancak toplumsal refahın, mutluluğun ve gelirin hakça
bölüşüldüğü, tüm yurttaşların eğitim ve sağlık hizmetlerinden eşit
şekilde yararlanabildiği bir düzen içinde mümkün olabilir. CHP'nin hedefi,
yurttaşlarımızın gelecek kaygısı duymadan, hakça, onurlu ve insanca
yaşayacağı bir düzeni kurmaktır.
CHP iktidarında hiçbir yurttaş evsiz kalmayacak, yatağa aç girmeyecek ve
çocuklar çalışmak zorunda kalmayacaktır. CHP iktidarında hiçbir yurttaş
72yoksul olduğu için tehlikeli çalışma koşullarını ve asgari ücret altındaki
ücretleri kabul etmek zorunda kalmayacaktır. CHP iktidarında kadınlar
toplumda güçlenecek ve iş gücüne daha fazla katılacaktır. Gençlerin
iş bulmaları sağlanacak, kendi hayatlarını kurabilmelerine yardımcı
olunacaktır. CHP’nin güçlendireceği sosyal devlet, ülkemizde hakkaniyeti,
kalkınmayı ve refahı sağlayacaktır. CHP, yurttaşlarımızı kişilere ve siyasete
bağımlı kılan bu düzene son verecektir. Yurttaşlarımızın güvence içinde
yaşayacakları ve geleceğe güvenle bakabilecekleri bir düzen kurulacaktır.
Yurttaşlarımız bağımlılıktan kurtulacak, özgür ve mutlu olacaktır.
AİLE SİGORTASI
ETKİN SOSYAL DEVLET, ÖZGÜR YURTTAŞLAR
• Güvencesiz ve yoksul yurttaş bırakmayacak, sosyal adaleti tesis
edeceğiz.
• Eğitim ve sağlık hizmetlerine herkesin ulaşmasını sağlayacağız.
• Yurttaşlarımızın özerkliğini ve demokrasimizi güçlendirecek,
toplumsal dayanışma ve uyumu geliştireceğiz.
• İstihdamı artıracak kayıt dışılığı azaltacağız.
• Çocuklar, kadınlar, yaşlılar, kronik hastalar ve engellileri
güçlendireceğiz.
• Ekonomiyi canlandıracak, esnafın yüzünü güldüreceğiz.
YOKSULLUKLA MÜCADELE
• 16,7 milyon kişi ve 3,75 milyon haneye sosyal destek sağlayacağız.
• 5 milyonun üzerinde yurttaşımızı ilk kez sosyal yardım kapsamına
alacağız.
• 9,6 milyon yurttaşımıza ilk kez düzenli nakit desteği vereceğiz.
• Sosyal destekleri iki katına çıkaracak, yardım türlerini artıracağız.
• Hiçbir hanenin gelirinin 720 TL’nin altına düşmemesini sağlayacağız.
• 3,2 milyon yurttaşımızı ücretsiz olarak Genel Sağlık Sigortası
kapsamına alacağız.
73HAK TEMELLİ SOSYAL DESTEK
• İstihdam edeceğimiz Aile Sigortası Uzmanları ile en kısa zamanda
bir yoksulluk envanteri hazırlayacak ve sosyal destekleri gerçek
ihtiyaç sahiplerine ulaştıracağız.
• Desteklerin sağlanmasında yaygınlaşmış olan gelişigüzel ve kayırmacı
uygulamaları, yüksek ve usulsüz harcamalar dâhil olmak üzere tüm
yolsuzlukları önleyeceğiz.
• Yurttaşlarımıza seçme özgürlüğü sağlamak için nakit destek sunacak,
yurttaşlarımızı ayni yardıma bağımlı olmaktan kurtaracağız.
• Kurumsal karmaşayı ortadan kaldırıp kaynaklarımızı etkin, ekonomik
ve verimli kullanacağız.
GÜÇLÜ KADIN, GÜÇLÜ ÇOCUK
• Aile Sigortası desteklerini kadınlara yapacağız.
• Aile Sigortası Programı ile hiçbir çocuğun yatağa aç gitmemesini
sağlayacağız.
• Çocuk desteklerini gebelikle birlikte başlatacağız.
• Erken çocukluk döneminde sağlık ve beslenme, ileri yaşlarda eğitim
ön koşulları ile tüm çocukların sağlık ve eğitim hizmetlerinden eşit
şekilde yararlanmasını sağlayacağız.
• Çocuk desteklerinin sürdürülmesini, kız çocuklarının
okula gönderilmesi şartına bağlayarak kızların okullaşma oranlarını
yükselteceğiz.
• Eğitimine devam eden çocuklara her ders yılı başında eğitim araç
gereç desteği sunacağız.
SOSYAL UYUM
• Yurttaşlarımızın ekonomik ve sosyal güçlüklerini aşmalarına destek
olmak amacıyla, Aile Merkezleri’nde yoksul ailelere yönelik sosyal
uyum programları düzenleyeceğiz.
• Aile Merkezleri’nde anne ve baba eğitimi, çocuk suçluluğunun
azaltılması gibi konularda kurslar düzenleyecek, bu kurslara ilişkin
ulaşım, gıda, çocuk bakımı gibi harcamaları karşılayacağız.
74SAĞLIĞA ERİŞİM HAKKI
• Aile Sigortası kapsamındaki tüm yurttaşlarımızın GSS primlerini
Hazine’den karşılayacağız.
• Aile Sigortası kapsamında, kronik hastalığı bulunan yurttaşlarımıza
engelli desteği düzeyinde destek sağlayacağız.
İSTİHDAM ODAKLI SOSYAL DESTEK
• Aile Sigortası kapsamındaki tüm yurttaşlarımızın, mesleki eğitim
kurslarına devam etmesini ve İş-Kur’a kayıtlı olmasını teşvik edeceğiz.
• Kamu garantili istihdam projelerinde Aile Sigortası uygulamasından
yararlanan ailelere öncelik tanıyacağız.
ADİL VE DEMOKRATİK BİR ÇALIŞMA DÜZENİ
YASAL GÜVENCE
• İş Yasası’nı "Temel İş Yasası" olarak düzenleyecek ve hiçbir işçiyi
kapsam dışında bırakmayacağız.
• Evde, denizde, basında, hava taşımacılığında, tarımda, ormanda
çalışanları da bu yasanın kapsamına alacağız.
• Çalışma koşullarını, ILO, Avrupa Sosyal Şartı ve diğer AB mevzuatıyla
uyumlu olacak şekilde yeniden düzenleyeceğiz.
• Gözden geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı'nın, yıllık izin, asgari ücret ve
sendikal hakları da içeren ilkelerini çekincesiz olarak onaylayacağız.
AYRIMCILIKLA MÜCADELE
• Ücretlerin belirlenmesinde cinsiyetçi ve kimlikçi yaklaşımlarla ve tüm
diğer ayırımcılıklarla mücadele edeceğiz.
• Kadın istihdamını teşvik edeceğiz. Kadınların bakım yükümlülüğünü
azaltacağız.
• Engelli istihdamı ve engellilerin çalışma yaşamına uyum
sağlayabilmeleri için etkin politikalar geliştireceğiz.
75• Çocuk işçiliğini her durumda önleyeceğiz. Çocukları eğitim
politikaları ve Aile Sigortası Programıyla koruma altına alacağız.
YÜKSEK YAŞAM STANDARTLARI
• Çalışanların aileleriyle birlikte insanca yaşayabilecekleri bir ücret
rejimi getireceğiz.
• Asgari ücret üzerindeki vergileri kaldıracak, en düşük ücreti 1500
TL’ye çıkaracağız.
• Asgari ücret artışı hesaplamasına enflasyon farkı ve refah payını dahil
edeceğiz.
• Çalışanlar arasındaki ücret adaletsizliklerini giderecek, çalışanların
ekonomik ve sosyal haklarını genişleteceğiz.
• Haftalık çalışma süresini, ücrette bir azalma olmaksızın 40 saate
indireceğiz. Temel İş Yasası’nın öngördüğü kaideleri aşan çalışma
sürelerini etkin denetimlerle önleyeceğiz.
• Vergi yükünün daha adil dağıtımını esas alacak, ücretliler üzerindeki
vergi baskısını hafifleteceğiz.
İŞSİZLİKLE MÜCADELE
• "Ulusal İstihdam Stratejisi" ile işsizlikle etkin mücadele edeceğiz.
• Kamu istihdamını genişletecek ve yaygınlaştıracağız.
• İşsizlik Sigortası’nın amacı dışında kullanılmasını önleyeceğiz. Bu
doğrultuda fon yönetiminde işçi sendikaları temsilcilerinin ağırlıklı
olmasını sağlayacağız.
• İşsizlik ödeneğine erişim koşullarını kolaylaştıracak, ödeme miktar ve
sürelerini artıracağız.
SOSYAL GÜVENCE
• Kayıt dışı çalışmayı önlemek için “Kayıt Dışı İstihdam ile Mücadele
Programını” hayata geçireceğiz.
• İşçinin beyanını esas alan etkin bir denetim sistemi kuracak ve kayıt
dışı işçi çalıştıranlara ağır yaptırımlar getireceğiz.
76• Ödün verilemez ve vazgeçilemez bir hak olan kıdem tazminatını
koruma altına alacağız. İşverenin iflası halinde kıdem tazminatı
hakkını tüm diğer işçi haklarıyla birlikte öncelikli alacak durumuna
getireceğiz.
• Emek göçünün ucuz emek rezervine dönüştürülmesini önleyeceğiz.
• Kayıt dışı yabancı ve göçmen işçilikle mücadele edeceğiz.
TAŞERONLAŞMA
• Taşeronlaşmanın sona erdirilmesi için kamu kurumlarından
başlayarak etkili bir eylem planı uygulayacağız.
• Kamuda taşeron işçiliğine, alt-işveren ve rödovans uygulamasına, özel
kesime de örnek olacak biçimde son vereceğiz.
• Kurum ve kuruluş kanunlarına dayanılarak yaşama geçirilen her
türlü geçici ve güvencesiz istihdam biçimlerine, 4/B kapsamında
düzenlenen sözleşmeli personel ve 4/C kapsamında düzenlenen
geçici personel uygulamalarına son vereceğiz. Bu kapsamdaki kamu
personelini memur ve işçi kadrolarına geçireceğiz.
• Kamu çalışanlarının farklı statülerde istihdamından dolayı özlük
haklarında yaşamış oldukları kayıpları telafi edeceğiz.
İŞ GÜVENLİĞİ
İş Kazaları
• İş kazalarında ölümü kader olarak algılayan anlayışa son vereceğiz.
• İş cinayetlerine neden olan çalışma koşullarını değiştireceğiz.
• Tersaneler, madenler ve inşaatlar başta olmak üzere, iş yerlerini ölüm
tuzağı olmaktan çıkaracağız.
Meslek Hastalıkları
• İşçi sağlığını korumaya yönelik önlemleri etkinleştireceğiz.
• Koruyucu hekimliği öne çıkaracak, önlenemeyen hastalıkların
tedavisini ücretsiz hale getireceğiz.
77• Ticarileşme yerine kamu yararını gözetecek Ulusal İşçi Sağlığı ve
Güvenliği Konseyi’ni kuracağız.
• Meslek hastalıklarını ILO standartlarına göre yeniden saptayacak, bu
hastalıkların sektörel/bölgesel dağılımlarını belirleyeceğiz.
• Bu nesnel veriler ışığında, hastanelerde meslek hastalıkları tedavi
kliniklerinin uzmanlaşmasını ve gerekirse yeni meslek hastalıkları
hastaneleri kurulmasını sağlayacağız.
• Meslek hastalıklarına sebep olan etmenlerin ortadan kaldırılması için
iş hukuku ve tıp alanını kapsayacak bir mücadele anlayışı ile hareket
edeceğiz.
Etkin Denetim
• İş yeri denetimlerini sıkı yaptırımlara bağlayacak, idari soruşturmaları
bakan iznine tabi olmaktan çıkaracağız.
• Sendikalar, meslek odaları/birlikleri, üniversiteler ve ilgili
bakanlık uzmanlarının katılımıyla, mesleki eğitimleri ve denetlemeleri
gerçekleştirecek özerk kurumsal yapılar oluşturacağız.
• Ulusal, sektörel ve bölgesel programlarla, ülke çapında eğitim ve
denetim seferberliği başlatacağız.
• İş yeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarına tam bir iş güvencesi
sağlayacağız.
• Bu uzmanların işten çıkarılabilmesini, iş müfettişi ve sendika/işçi
temsilcisinin onayına tabi kılacağız.
• İşçi sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini sunan personelin ücretlerinin,
işverenin dörtte üç ve devletin dörtte bir oranında katkı sağladığı
ortak bir fondan karşılanmasını sağlayacağız.
Mevzuat
• İşçi sağlığı ve işçi güvenliğine dair mevzuatı ilgili tarafların katılımıyla
uluslararası ölçütlere ve ILO normlarına uygun olarak yeniden
düzenleyeceğiz.
• İşçilerin öznesi olduğu yeni bir işçi sağlığı ve iş güvenliği modelini
hayata geçireceğiz.
78• Ölümlü ve ağır yaralanmalı iş kazalarında, kusurlu işverene özgürlüğü
kısıtlayıcı cezalar getireceğiz.
• Çalışma ortamlarının sağlık ve güvenlik koşullarına uygun
olması konusunda, devletin de işverenle birlikte sorumlu tutulmasını
sağlayacak yasal düzenlemeler yapacağız.
• Tehlikeli işler sınıfına giren meslekler ve unvanlar ile fiili
hizmet zammından yararlanacak olan çalışanları, güncel bir şekilde
belirleyecek sürekli bir kurul oluşturacağız.
VASIFLI İŞ GÜCÜ
Mesleki Eğitim
• Mesleki eğitimi teşvik edecek ve işçilerin ortalama eğitim düzeyini
yükselteceğiz.
• İş gücü piyasasının arz-talep dengelerini gözeterek etkili bir iş gücü
ve eğitim planlaması gerçekleştireceğiz.
• Tüm illerimiz için ihtiyaç duyulan mesleklere yönelik düzenli analizler
yaparak iş gücü arz ve talep ihtiyaçlarını gösteren istihdam haritaları
çıkaracağız.
• Mesleki eğitim okullarının coğrafi dağılımını bu haritalara göre
belirleyeceğiz.
• Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve Sanayi Sitelerinde yatılı ve burslu
meslek okulları kuracağız.
• İş-Kur ile özel sektör iş birliği içerisinde vasıfsız işçilerin becerilerini
artırmaya dönük uzun vadeli bir eğitim programı uygulayacağız.
• Program kapsamında, 800 bin işsiz yurttaşımızı, asgari ücret
karşılığında ödeme alacakları 9-12 aylık eğitim programlarına
kademeli olarak yerleştireceğiz.
• İşini kaybedenler ile genç ve kadın işsizlere yeni beceriler
kazandıracak kısa süreli eğitim programları uygulayacağız.
Meslek İçi Eğitim
• Çalışanların, üretim sürecinde eğitimine ve yeni beceriler
edinmelerine yönelik aktif istihdam ve meslek içi eğitim politikaları
geliştireceğiz.
79• “Yeniden Beceri Kazandırma”, “Yaşam Boyu Öğrenme” ve “İşbaşında
Eğitim” gibi faaliyetlere yaygınlık ve etkinlik kazandıracağız.
• Meslek içi eğitimi başta riskli işlerde çalışanlar olmak üzere bütün
çalışanlar için zorunlu hale getireceğiz.
• Yüksek Katma Değer Üreten Sektörlerle İş Birliği
• Yüksek vasıflı ve yüksek ücretli emek istihdam eden, yüksek
teknolojiyi yoğun olarak kullanan üretim sektörlerini destekleyeceğiz.
• İmalat sanayinde faaliyet gösteren şirketleri, sosyal diyalog yoluyla
mevcut meslek içi eğitim programlarıyla bütünleştirecek ve kurumsal
• kapasitelerini artıracağız.
• OSB’lerde yatılı mesleki eğitim birimleri oluşturacak, OSB'leri mesleki
eğitim kampüsleri haline getireceğiz.
SENDİKAL HAKLAR
• Sendikaya üyelik hakkı, toplu sözleşme hakkı ve grev hakkını
bir bütün olarak ele alacağız. Bu hakların kullanılmasında ILO
sözleşmelerini asgari norm kabul edeceğiz.
• İşçilerin sendikalarda örgütlenmelerinin ve hak arama yollarının
önünü açacak, toplu sözleşme ve grev hakkının kullanılmasının
önündeki engelleri kaldıracağız.
Örgütlenme
• Çalışanların sendikal örgütlenme haklarını yasal güvence altına
alacağız.
• İşverenin, işçi örgütlenmeleri üzerinde baskı kurmasını önleyerek
ve sendikalı işçi çalıştıran işverenleri mali yönden teşvik ederek
sendikalaşma oranlarını yükselteceğiz.
• Sendikalı işçi ve memurların, iş yeri sendika temsilcisi ve sendika
yöneticilerinin çalışma hakları ve koşullarını güvence altına alacağız.
80Sendikal İşleyiş
• Sendikal hakların kullanım koşullarını, iş kolu ve iş yeri barajlarıyla,
toplu sözleşme yetki şartlarıyla, ESK üyeliğiyle ve benzeri hükümlerle
şarta bağlayan kısıtlayıcı düzenlemelere son vereceğiz.
• Sendikal alanı, siyasal iktidarların müdahalelerine karşı koruyacağız.
• Yasal düzenlemelerde yandaş sendika kayırmacılığına son vereceğiz.
Toplu İş Sözleşmesi
• Sektörel ve ulusal toplu iş sözleşmesi mekanizmalarının önünü
açacağız.
• Tüm işçilerin toplu iş sözleşmesi hakkından ve toplu iş sözleşmesiyle
güçlendirilmiş bir ücret belirleme ve ücret artışı sisteminden
yararlanmasını sağlayacağız.
• Kamu çalışanlarına grevli toplu sözleşme hakkı tanıyacağız.
• Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisinin tespitini bağımsız bir organa
bırakacak, bu konuda çabuk ve etkin işleyen bir yargı denetimi
getireceğiz.
• Toplu iş sözleşmesi için yetkili sendikanın belirlenmesinde
uyuşmazlık çıkması halinde, yargı denetiminde referandum
yönteminin kullanılmasını esas alacağız.
• Sosyal diyalog ve danışma düzeneklerinin, esas olarak işçi, işveren ve
hükümet sacayağına oturan bir Ekonomik ve Sosyal Konsey
üzerinden süreklilik kazanmasını sağlayacağız.
Hak Arama
• Grev hakkını, toplu sözleşmelerle sağlanan hakların uygulanmasının
bir güvencesi olarak değerlendireceğiz.
• "Hak Grevi", "Dayanışma Grevi" gibi eylem biçimlerinin de
gerektiğinde kullanılabilmesinin önünü açacağız.
• "Genel grevi" suç olmaktan çıkaracak yasal düzenlemeler yapacağız.
• Bakanlar Kurulu tarafından grevlerin ertelenmesi olanak veren
düzenlemeleri iptal edeceğiz.
81GÜÇLÜ KADIN, GÜÇLÜ TOPLUM
EKONOMİK BAĞIMSIZLIK
KADINLARA DAHA FAZLA EKONOMIK DESTEK
• Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme uygulaması ile kamu kaynak
ve sorumluluklarının hakça dağıtımını sağlayacağız.
• Aile Sigortası ödemelerini kadınlara yaparak, kadınları ekonomik
olarak güçlendireceğiz.
• Kadınların hâkim ortak olduğu şirketlere verilen KOBİ desteklerinde
hibe oranını % 50’den % 67’ye çıkaracağız.
• Yeni iş kuracak kadın girişimcilere faturalı harcamaları karşılığında 33
bin TL’si avans olmak üzere 88 bin TL hibe ödeyeceğiz.
• Hâkim ortağı kadın olan KOBİ’lerin işlerini büyütmek için
kullanacakları kredilerde faizin % 33’lük bölümünü Kredi Garanti
Fonu’na ödeteceğiz.
• Bireysel Emeklilik Sigortası’nda devletin katkısını kadınlar için % 33’e
çıkaracağız.
• En az % 33 kadın istihdam eden şirketlere kurumlar vergisinde
indirim uygulayacağız.
• BİST’e kayıtlı şirketlerin yönetim ve danışma kurullarındaki kadın
oranını kota uygulaması ile kademeli olarak % 33’e çıkaracağız.
• Kadın kooperatiflerini destekleyecek ve çeşitlendireceğiz.
Çalışma Yaşamında Kadınlara Öncelik
• “Kadın İstihdamlı Büyüme Modeli” ile kadınların güvenceli ve nitelikli
işlerde çalışmasını sağlayacağız.
• Kadınlardan sorumlu olacak bakanlığın çalışanlarının %70’inin
kadınlardan oluşmasını sağlayacağız.
• Kadınların iş gücüne katılımını kısa vade %40’a, uzun vadede %60’a
çıkaracağız.
• Kadınlara yönelik mesleki eğitim kurslarını iş gücü ihtiyacı ve
bireylerin becerilerini merkeze alarak düzenleyeceğiz.
82Çalışma Yaşamında Kadına Yönelik Ayrımcılıkla Mücadele
• İş Yasası’nda kadınlara yönelik doğrudan ve dolaylı ayrımcılığı net
olarak tanımlayacak, etkin yaptırımlar yoluyla ayrımcılıkla mücadele
edeceğiz.
• Sözel, fiziksel ve psikolojik taciz ve “mobbing” kavramlarını İş Yasası’na
ekleyeceğiz.
• Kadınların yönetim kademelerinde daha geniş yer almaları için
kamuda cinsiyet kotası, özel sektörde ise teşvik uygulamaları
getireceğiz.
• Kadınların dışlandığı iş alanlarında mesleki eğitimde pozitif ayrımcılık
uygulayacağız. Bu alanlarda istihdam kotaları ve vergi indirimleri
getireceğiz.
• Kadınların çalışma yaşamına katılmasının önündeki engellerden
biri olan ulaşım ve güvenlik sorunlarını çözeceğiz. Sokak aydınlatması
yetersizliği gibi kamusal alandaki fiziksel eksiklikleri gidereceğiz.
• “Eşit işe eşit ücret” anlayışıyla hareket edecek; kadınların, emeğinin
karşılığını eksiksiz şekilde almasını sağlayacağız.
Kadınların Bakım Yükünü Azaltacağız
• Kadınlara yüklenen çocuk, hasta, yaşlı ve engelli bakım
sorumluluklarını azaltacağız.
• Gündüz bakım hizmetlerini ve evde bakım hizmetlerini kurumsal,
ücretsiz ve yüksek nitelikli olarak sunacağız.
• Bakım hizmeti veren kadınları sosyal güvenlik kapsamına alacağız.
• Kadınların iş gücünden kopmasını engellemek için ebeveyn iznini
yaygınlaştıracağız.
• Tarım sektörü, ev hizmetleri, evden çalışma gibi ağırlıklı olarak
kadınların çalıştığı alanları kayıtlı hale getireceğiz. Bu alanlarda
sendikal örgütlenmenin önündeki engelleri kaldıracağız.
• Kreş açma yükümlülüğü bulunan iş yerlerinin ve belediyelerin
verdikleri hizmetin yeterliliğini takip edeceğiz.
83• Kreş açma yükümlülüğünü, kadın çalışan sayısını değil, tüm
çalışanları temel alacak şekilde yeniden düzenleyeceğiz.
• İş yerlerinde emzirme odalarının yaygınlaştırılmasını sağlayacağız.
EĞİTİMDE EŞİT FIRSAT
• Kız çocuklarının örgün eğitim içinde kalmasını ve bir yıl okul öncesi
eğitim dahil olmak üzere 13 yıllık zorunlu eğitimi eşit koşullarda
tamamlamasını sağlayacağız.
• Parasız yatılı okullarda ve üniversite yurtlarında, kontenjanları cinsiyet
ayrımcılığını ortadan kaldıracak şekilde düzenleyeceğiz.
• Eğitim sisteminde kadınların toplumsal cinsiyet rollerine göre değil,
bireysel beceri ve isteklerine göre yönlendirilmelerini sağlayacağız.
• Eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalmış her kadına, eğitimini
tamamlaması için fırsat tanıyacağız.
• Toplumsal cinsiyet ayrımcılığına yol açan söylemleri eğitim
müfredatından kaldıracağız.
ŞİDDETE SIFIR TOLERANS
Şiddeti Doğmadan Önleyeceğiz
• Kadın erkek eşitliğini temel alarak kadınlara yönelik şiddetle çok
yönlü mücadele etmeyi öngören İstanbul Sözleşmesi’nin tam olarak
uygulanmasını sağlayacağız.
• Kadınlara yönelik şiddeti ağır suçlar kapsamına alacak şekilde Türk
Ceza Kanunu’nda gerekli değişiklikleri yapacağız.
• Demokratik aile anlayışının yerleşmesi için toplumsal bilinçlendirme
çalışmaları başlatacağız.
• Şiddete maruz kalan kadınları, hakları konusunda bilgilendirmek
amacıyla geniş çaplı kampanyalar yürüteceğiz.
• Mağdurlarla ilgilenen kamu görevlilerinin, kadınlara yönelik şiddet
konusundaki tutum ve davranışlarını iyileştirmek için eğitimler
düzenleyeceğiz. Bu alandaki denetim mekanizmalarını geliştireceğiz.
84Şiddete Maruz Kalan Kadınlara Tam Destek
• Kadınlara yönelik şiddetle mücadele için yerel ve ulusal bütçelerden
yeterli ödenek ayıracağız.
• Şiddet mağdurlarının, öncelikle güvenliğini garanti altına alacağız.
• Mağdurların acilen ve maddi yük altına girmeden güvenli bir ortama
kavuşmaları için gereken idari ve mali yapıyı oluşturacağız.
• Sığınma evlerinin sayısını ve niteliğini artıracağız. Sığınma evlerinin,
şiddete uğrayan kadınların normal hayata geçişlerindeki işlevini
geliştirecek, AB standartları düzeyine gelmesini sağlayacağız.
• Karakollar ve aile mahkemelerinde aile içi şiddet birimleri
oluşturacağız. Bu birimlerde görev yapacak personelin eğitimli ve
donanımlı olmasını sağlayacağız.
• Şiddet mağduru kadınlara, barolarla iş birliği içinde, 7 gün 24 saat
hukuki destek verilmesini sağlayacağız.
EŞİT TEMSİL, EŞİTLİKÇİ YASALAR
• Kadın-Erkek Eşitliği Genel Müdürlüğü kuracağız.
• TBMM’deki Kadın-Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu’nu, Kadın-Erkek
• Eşitlik Komisyonu olarak değiştireceğiz.
• Bu Komisyonu asli komisyon haline getirerek, tüm yasaların eşitlik
açısından gözden geçirilmesini sağlayacağız.
HER DÜZEYDE GENİŞ KATILIM
• Mahalli düzeyde kadın komisyonları kuracağız. Mahalli kadın
komisyonlarına, Belediye Meclisi toplantılarına katılma hakkı
tanıyacağız.
• Kent Konseyleri Kadın Meclisleri’ni yaygınlaştırıp güçlendireceğiz.
• Kadınların sendikalara ve sivil toplum kuruluşlarına katılımını ve
bu kuruluşların yönetimindeki etkinliklerini artırmak için teşvik
uygulamaları getireceğiz.
• Desteklerin dağıtımında kadın kuruluşlarına öncelik tanıyacağız.
85GENÇLİĞİNİ YAŞAYAN GENÇLER
GÖRÜLMEYEN GENÇLER
• Gençlik politikalarının oluşturulmasında, eğitim hayatından kopmuş,
çalışmak zorunda kalan, işsiz, engelli gençler gibi dezavantajlı tüm
gençleri göz önünde bulunduracağız.
• Eğitimlerini yarıda bırakmak zorunda kalan iki milyondan fazla genç
kızın, telafi eğitimi ve uzaktan eğitim programları ile eğitimlerini
tamamlamalarını sağlayacağız.
DAHA FAZLA EKONOMİK DESTEK
• CHP Aile Sigortası Programı kapsamında verilen eğitim yardımlarını
üniversiteyi kazanamayan yoksul gençler için (18-20 yaş) devam
ettirecek ve aylık 240 TL’ye kadar üniversiteye hazırlık desteği
vereceğiz.
• Maddi olanağı yetersiz olan tüm üniversite öğrencilerine Karşılıksız
Eğitim Bursu sağlayacağız.
• Talepte bulunan tüm üniversite öğrencilerine kamu destekli, geri
ödemesi istihdam koşullarına göre ve uzun vadeli olarak
yapılandırılmış Yüksek Eğitim Yaşam Destek Kredisi vereceğiz.
• Üniversite harçlarını tamamen kaldıracağız.
• Yurt sorununu, en fazla iki kişilik odalardan oluşan yurtlar inşa ederek
bir yıl içinde çözeceğiz.
• İhtiyacı olan tüm gençlere ücretsiz yurt olanağı sağlayacağız.
• Yurtlarda ücretsiz geniş bant İnternet erişimi sağlayacağız.
• 25 yaş altındaki tüm gençler için, ulaşımda, kültür ve sanat
etkinliklerinde, çeşitli mağaza ve lokantalarda Gençlik İndirimi
uygulanmasını sağlayacağız.
• Gençlik Bütçesi ile gençlere ayrılan kamu kaynaklarını şeffaflaştıracak,
STK’lerin etkin denetimine açacağız.
86DAHA ÇOK İŞ, TAM GÜVENCE
Genç İstihdamı
• “Genç İstihdamlı Büyüme Modelini” geliştirerek genç işsizliğini
azaltacağız.
• Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın çalışanlarının 40 yaşın altında
gençlerden oluşmasını sağlayacağız.
• İstihdam süreçlerinde ve teşviklerde pozitif ayrımcılık
uygulayarak, iş gücü piyasasının dışında kalan gençleri çalışma
yaşamına kazandıracağız.
• Vergi ve prim indirimleri getirerek, gençlerin kayıt dışı ve güvencesiz
şekilde çalıştırılmasının önüne geçeceğiz.
• 29 yaş altındaki üniversite öğrencilerinin yarı zamanlı çalışabilmesini
kolaylaştırmak amacıyla, gelir vergisi ve sigorta primlerinin devlet
tarafından karşılanmasını sağlayacağız.
• Üniversite kampüslerinde, öğrencilere yönelik istihdam olanaklarını
genişleteceğiz.
Diplomalı İşsizliğine Son
• Üniversite ve sanayi iş birliğini geliştireceğiz. Üniversite
kontenjanlarını belirlerken, iş dünyasının taleplerini de dikkate
alacağız.
• Üniversitelerin kariyer planlama birimlerini güçlendireceğiz. İnternet
üzerinden ulaşılabilecek, ulusal düzeyde bir staj bilgi bankası
kuracağız.
• Kamu kurumlarında, yükseköğrenim öğrencilerine ücretli staj olanağı
sunacağız. Özel sektördeki staj olanaklarının genişletilmesi için teşvik
programları uygulayacağız.
• Girişimcilik eğitimi, başlangıç fonları ve yönlendirme programları
yoluyla genç girişimciliğini destekleyeceğiz.
• İş kurmak isteyen 29 yaş altındaki üniversite öğrencileri için KOSGEB
kapsamında sektörel eğitim olanakları sağlayacak ve yeterli düzeyde
nakit desteği vereceğiz.
87• Askerlik süresini kısaltacağız. Öğrencilerin askerlik hizmetlerini
yaz tatillerinde üçer aylık dönemler halinde tamamlayabilmesini
sağlayacağız.
ÖZGÜVEN SAHİBİ, ÖZGÜR VE HOŞGÖRÜLÜ BİR GENÇLİK
Uluslararası gençlik değişim programlarını, daha fazla ülke ve daha
fazla okulla bağlantı kurarak genişleteceğiz.
• Bu programlara katılan gençlerin ulaşım ve yaşam giderlerini
karşılamaya yetecek düzeyde ödenek sağlayacağız.
• Gençlerin farklı kültürleri tanıması, dünyaya daha açık olması ve
uluslararası bir vizyon kazanması için “Hareketli Gençlik” girişimini
başlatacağız.
• Sosyal etkinlik seçeneklerinin az olduğu bölgelerden başlayarak
sosyal, kültürel ve sanatsal etkinliklerin düzenlenebileceği “Gençlik
Evleri” kuracağız.
• Merkezi bütçeden yerel yönetimlere ayrılan kaynağın belli bir
kısmının, gençlere yönelik sosyal etkinliklerde kullanılmasını zorunlu
kılacağız.
ETKİN VE KATILIMCI BİR GENÇLİK
Haklarının Bilincinde Bir Gençlik
• Gençlerin, sahip oldukları haklar konusunda farkındalık kazanması
için “Yurttaşlık ve İnsan Hakları” dersini yeniden düzenleyerek,
ortaöğretimde zorunlu hale getireceğiz.
• Ailelere, genç hakları ve gençlik psikolojisi konularında bilgilendirme
sağlayacak kurslar ve eğitim programları sunacağız.
• Gençleri katılım ve demokratik haklar konusunda bilgilendirmeye
yönelik eğitim programları geliştireceğiz.
Gençler Her Alanda Söz Sahibi Olacak
• Anayasa’nın 58. maddesinde yer alan gençleri “olağan şüpheliler”
olarak algılayan anlayışı değiştireceğiz.
88• Anayasa’da yapacağımız değişiklikle, gençlerin temel hak ve
özgürlüklerden eşit biçimde yararlanmasını ve toplumsal, ekonomik
ve siyasal yaşama etkin biçimde katılmasını sağlamak konusunda
devleti yükümlü kılacağız.
• TBMM’de bir “Gençlik İhtisas Komisyonu” kurarak, gençlik haklarının
etkin şekilde savunulmasını sağlayacağız.
• Gençlik STK’lerinin, üniversite öğrenci konseylerinin ve İl Gençlik
Meclislerinin temsilcilerini kapsayacak bir “Ulusal Gençlik Konseyi”
oluşturacağız.
• Üniversite öğrenci konseylerinin üniversite senatolarında ve fakülte
yönetimlerinde temsil edilmesini yasal güvence altına alacağız.
• Gençlik STK’lerine idari ve mali destek sağlayacak, gençlikle ilgili
projeleri teşvik edeceğiz.
GELECEĞE UMUTLA BAKAN ÇOCUKLAR
ÇOCUK YOKSULLUĞU
• CHP Aile Sigortası Programı ile yoksul çocukların sağlık, beslenme,
kreş ve eğitim başta olmak üzere tüm gereksinimlerini karşılayacağız.
• Aile Sigortası kapsamında yoksul çocuklara nakit desteği
sağlayacağız.
• Okullarda ücretsiz öğle yemeği uygulaması başlatacağız.
• Çocukların yoksulluk döngüsü içinde kalmasının temel nedeni olan
eğitimden kopma ve çocuk işçiliğini engelleyeceğiz.
• Doğan her yoksul çocuğa, mama ve bebek bezi de dâhil olmak
üzere, ilk altı aylık tüm hijyenik ihtiyaçlarını sağlayan “bebek sandığı”
vereceğiz.
AİLE MERKEZLERİ
• Türkiye’nin her ilinde kuracağımız 15.000 “Aile Merkezi” ile her
çocuğun sağlık, beslenme, eğitim, sosyal ve kültürel gelişim
konularında yeterli olanaklara kavuşmasını sağlayacağız.
89• 45 bin uzman istihdam ederek sağlık ve bakım, rehberlik ve psikolojik
destek, oyun ve kültür-sanat hizmetleri sunacağız.
• Aile Merkezleri’nde çocuklara sadece fiziksel değil, duygusal ve
bilişsel gelişim hizmeti de vereceğiz.
• Anne-baba adaylarına çocuk sağlığı ve beslenmesi eğitiminin yanı
sıra rehberlik ve psikolojik destek hizmetleri sağlayacağız.
SAĞLIKLI ÇOCUK, SAĞLIKLI TOPLUM
• Temel sağlık hizmetlerini, her çocuk için tamamen ücretsiz hale
getireceğiz.
• Doğum öncesi ve sonrasına yönelik hizmet vermek üzere aile
hekimlerini de kapsayacak sistematik programları ve kurumsal
altyapıları geliştireceğiz.
• Bebeklerin özellikle ilk altı ayda anne sütü ile beslenmesini teşvik
edeceğiz.
• Türkiye genelinde sadece büyük kentlerde bulunan çocuk
hastanelerini yaygınlaştıracağız.
EĞİTİMDE DÖNÜŞÜM
• Çocukların bilişsel gelişimi ve okula hazırlık deneyimini güçlendirmek
için okul öncesi eğitimi zorunlu ve ücretsiz yapacağız.
• Eğitimde niteliği geliştirmek ve herkese fırsat eşitliği sağlamak için
eğitime ayrılan kaynakları artıracak, yatırımların eğitim bütçesi
içindeki payını genişleteceğiz.
• Ezbere ve sınava odaklı eğitim sistemini değiştireceğiz. Önceliğimiz
öğrencinin becerileri ve öğrenme deneyimi olacak.
• Yurttaşlık bilinci, ayrımcılıkla mücadele ve insan hakları derslerine
müfredatta yer vereceğiz.
• Spor, sanat ve kültür etkinlikleri gibi ders dışı olanaklarla okulları
cazibe merkezleri haline getireceğiz.
90ÇOCUK İSTİSMARI
• Şiddetin bir eğitim aracı olarak kullanılmasının önüne geçeceğiz.
• Çocuk istismarının etkin şekilde cezalandırılmasını sağlayacağız.
• Çocukların mağdur olduğu durumlarda, mağduriyetin giderilmesine
öncelik vereceğiz.
• Adli vakalara karışan çocuklara sosyal hizmet uzmanı, psikolog,
sosyolog, pedagog ve hukukçulardan oluşan bir ekip tarafından
destek sağlayacağız.
• Çocukların şiddet döngüsü ve suç döngüsü içinde kalmalarına izin
vermeyeceğiz.
• Suça karışmış çocukların cezalandırılmasını değil, eğitilerek topluma
yeniden kazandırılmasını hedefleyeceğiz.
• Çocuk Mahkemeleri’ni ve yargılama süreçlerini bu amaca hizmet
edecek şekilde yeniden yapılandıracağız.
• Çocuk tutukluluğuna son verecek, çocuk cezaevlerini kapatacağız.
• Özellikle kız çocuklarının erken yaşta evlendirilmelerinin önüne
geçeceğiz.
YAŞAM STANDARDI YÜKSEK EMEKLİLER
EMEKLİLER İÇİN KALİTELİ BİR YAŞAM
• Emeklilere Ramazan ve Kurban Bayramlarında birer maaş ikramiye
vereceğiz.
• Çalışanların maaşı ile emekli aylığı arasındaki uçurumu kapatacağız.
• Emeklilerin, milli gelir artışından refah payı almasını sağlayacağız.
• Emekli aylıklarını gıda ürünlerinin enflasyonuna göre artıracağız.
• Emeklilere kamu çalışanları ile aynı oranda banka promosyonu
verilmesini sağlayacağız.
• Emekliler için muayene ve ilaç katılım paylarını ve fark ücretlerini
kaldıracağız.
91EMEKLİLER ARASINDAKİ EŞİTSİZLİKLER
• Adil bir intibak yasası çıkaracağız.
• Sosyal güvenlik kurumlarını gerçek anlamda tek çatı altında
birleştireceğiz.
• Taban aylıklarındaki dengesizliği, memur emeklilerini temel alarak
gidereceğiz.
• Katsayı ve gösterge sistemini yeniden düzenleyeceğiz.
• Emeklilik için yeterli çalışma günü sayısına ulaştığı ve primlerini
ödediği halde, yaşının dolmasını bekleyenlerin mağduriyetini
gidereceğiz.
EMEKLİLERE DAHA FAZLA SÖZ
• Emekli sendikalarının önüne çıkarılan yasa dışı engelleri kaldıracağız.
• Yerel düzeyde Emekli Meclislerinin kurulmasını destekleyeceğiz.
TOPLUMUN FAAL BİREYLERİ EMEKLİLER
• Yerel yönetimlerle birlikte emekli kulüpleri açacağız.
• Her türlü kültürel etkinlikte yaşlı indirimi uygulayacağız.
• Turizm Bakanlığı bünyesinde ve TÜRSAB iş birliği ile gerçekleştirilecek
kültür turizmi projeleri ile emeklilerimize makul ücretlerle gezi ve tatil
olanağı sağlayacağız.
• Sosyal tesis olanakları bulunmayan meslek grupları için yeni
tesisler yapacak ve emeklilerimizin bu olanaklardan en geniş şekilde
yararlanmasını sağlayacağız.
HER ALANDA VAR OLAN ENGELLİLER
MUHTAÇ AYLIĞI DEĞİL, “YAŞAM AYLIĞI”
• Aile Sigortası kapsamındaki engellilere, % 40 engellilik düzeyi için
400 TL, % 60 engellilik düzeyi için 600 TL yaşam aylığı bağlayacağız.
• Bakıma muhtaç tüm engellilere bakım hizmeti vereceğiz.
92• Evde bakım aylığı alan yurttaşlarımızı sosyal koruma kapsamına
alacağız.
• Kısa ve uzun süreli kurumsal bakım hizmetlerini yaygınlaştıracağız.
• Özel beslenme ihtiyacı olan engellilerin beslenme ihtiyaçlarını
ücretsiz karşılayacağız.
ENGELLİLER İÇİN ÜCRETSİZ SAĞLIK HİZMETLERİ
• Engellilerin tıbbi malzeme ve ihtiyaçlarını ücretsiz karşılayacağız.
• Engellilerin kamu kurumlarına yapacakları her başvuru için ayrı ayrı
rapor alma çilesini bitireceğiz.
• Herhangi bir ölçüte bakılmaksızın tüm engelli yurttaşlarımızı sosyal
güvenlik kapsamına alacağız.
• Engellilerin rehabilitasyonunu, sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlerle
ilgili tüm yasalara ve engellilere özel yasalara dâhil edeceğiz.
• Zihinsel engellilerin erken tanı, tedavi ve eğitimi için özel projeler
geliştirecek ve uygulayacağız.
EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ
• Tüm engellilere koşullarına uygun, çok yönlü eğitimi eşit, nitelikli ve
ücretsiz sağlayacağız.
• Engellilerin kaynaştırıcı bir ortamda eğitim alabilmeleri için öncelikle
eğitim kurumlarının fiziksel koşullarını engellilere uygun hale
getireceğiz.
• Engellilerin diğer yurttaşlarımızla birlikte eğitim alabilmesine öncelik
verecek, bunun mümkün olmadığı durumlar içinse engelli okullarını
destekleyecek ve bu okulların sayılarını artıracağız.
• Zihinsel engelli ve otizmli bireylerin yaşam boyu öğrenme
ihtiyaçlarını gözetecek, örgün eğitimden dışlanmalarını
engelleyeceğiz.
93ÇALIŞMAK İSTEYEN ENGELLİLERE İŞ OLANAĞI
• Kamuda ve özel sektörde engelliler için ayrılan boş kadroları
doldurarak 50 bin engellinin istihdam edilmesini sağlayacağız.
• Engelli kadrolarını ve kotalarını artıracağız.
• Engellilere yönelik etkin meslek edindirme programları geliştirecek,
çalışma yaşamına uyum için rehberlik hizmeti vereceğiz.
• Engellilerin bilgi kaynaklarına tüm yurttaşlarla eşit koşullarda
erişebilmesini sağlayacağız.
• İşverenlerin engelli istihdam etmeyi tercih etmesi için özel teşvikler
geliştireceğiz.
ENGELLİ DOSTU İŞYERLERİ
• Tüm iş yerlerinin fiziksel koşullarının engellilere uyumlu hale
getirilmesi için destek sağlayacağız.
• Korumalı İş Yerleri Yasası çıkararak engelli yurttaşlarımızın çalışma
hakkını güvence altına alacağız.
• Engellilerin eşit işe eşit ücret almasını güvence altına alacağız.
TOPLUMUN HER ALANINDA ERİŞİLEBİLİRLİK
• Engellilerin tüm kamu hizmetlerine ve toplumsal yaşamın her alanına
eşit şekilde erişebilmeleri için “erişilebilirlik standartları” geliştireceğiz.
• Tüm altyapı hizmetlerini engellilere uygun şekilde yeniden
düzenleyeceğiz.
• Engellilerin ulaşım hakkının güvence altına alınması için “politika
takip sistemi” oluşturacağız.
• Engellilere uygun yolcu taşıma hizmetlerini teşviklerle
destekleyeceğiz.
• Engelli rehberlik merkezleri ile engellilerin kültürel ve sosyal
olanaklarını artıracağız.
• Engelli spor kulüplerini malzeme ve tesisler açısından
destekleyeceğiz.
94KİMSEYE MUHTAÇ OLMAYAN YAŞLILAR
KALİTELİ VE ÇAĞDAŞ BAKIM ANLAYIŞI
• Tüm kentlerde yaşlı bakımevleri açacağız.
• Huzurevlerinin sayısını yoğun ihtiyaç duyulan bölgelerden başlayarak
artıracağız.
• Evde destek ve bakım hizmetlerini geliştirecek ve yaygınlaştıracağız.
• İhtiyacı olan yaşlılar için yerel yönetimlerle iş birliği içerisinde evlere
sıcak yemek hizmeti sunacağız.
• Evde yaşlılara bakan aile üyeleri için sosyal, psikolojik ve finansal
destek programları oluşturacağız.
• Eğitimli ve donanımlı yaşlı bakım personeli yetiştireceğiz.
YAŞLILARA ÖZEL SAĞLIK HİZMETLERİ
• Temel sağlık hizmetlerinde katılım payı alınmasına son vereceğiz.
• Önleyici sağlık hizmetleri ile erken tanı ve tedavi hizmetlerinin
sağlanacağı yaşlılık (geriatri) hastaneleri açacağız.
• Göz, diş sağlığı ve genel sağlık durumunun korunması için uzman
ekiplerle düzenli taramalar gerçekleştireceğiz.
ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK
• Üç ayda bir 437 TL olarak ödenen 65 Yaş Aylığını Aile Sigortası
Programı kapsamında 9OO TL’ye çıkaracağız.
• Çalışmak isteyen yaşlı yurttaşlara uygun istihdam seçenekleri
sunacağız.
• Yaşlı yurttaşlarımızın değişen teknolojilere uyum sağlayabilmeleri için
kısa süreli ve amaca yönelik eğitim programları hazırlayacağız.
DAHA BAĞIMSIZ VE DAHA SOSYAL YAŞLILAR
• Yaşlılara dönük sosyal hizmetleri bir arada sunan toplu konut projeleri
geliştireceğiz.
95• Yaşlıların sosyal ve kültürel hayattan uzak kalmaması için yaşlılara
dönük sosyal kulüpleri yaygınlaştıracağız.
• Kamusal alanları yaşlılara uygun şekilde düzenleyeceğiz.
• Kentlerde yaşlıları gözeten özel trafik uygulamaları geliştireceğiz.
• Yaşlılara dönük projelerin geliştirilmesinde danışmanlık hizmeti
vermek üzere yerel yönetimler bünyesinde “Kıdemli Yurttaş
Konseyleri” kuracağız.
• Yakın bir dönemde nüfusumuzun önemli bir bölümünün yaşlılardan
oluşacağından hareketle hukuk sistemimizi yaşlı haklarını gözetecek
şekilde yeniden düzenleyeceğiz.
96YURTTAŞ İÇİN NİTELİKLİ KAMU
HİZMETİ
Ülkemizin kamu yönetiminde kayırmacılıktan uzak evrensel hizmet
ilkelerinin benimsenmesi büyük bir zorunluluk haline gelmiştir. CHP
toplumun ihtiyaçlarına öncelik veren ve toplum yararını esas alan köklü
bir kamu yönetimi reform programını özenle ve tüm ayrıntıları dikkate
alarak hazırlamıştır.
AKP iktidarı devletin kurumsal yapılanmasını ve kamu yönetimini büyük
bir keyfilik, ilkesizlik ve kayırmacılık ortamının içine sokmuştur. Öngörüsüz,
partizanca ve şahsileşmiş müdahaleler nedeniyle kamu yönetimi
hakkaniyetsiz ve verimsiz işleyen bir çıkar çarkına dönüştürülmüştür.
Liyakat, verimlilik ve kamu hizmetlerinde ayrım gözetmeme ilkeleri
ayaklar altına alınmıştır. Bir siyasi parti olarak AKP, hükümet olmakla ve
hükümeti yönetmekle yetinmemiş, kamu kurumlarını tepeden tırnağa
siyasallaştırarak “parti-devlet yönetimi” anlayışını topluma dayatmaya
kalkışmıştır.
Siyasi veya şahsi tutumlarla kurumların işlevsizleştirilmesi ve kadroların
etkisizleştirilmesi nesnel kamu yönetimi anlayışı bakımından kabul
edilebilir bir durum değildir. Kurumların hesap verebilirlikten uzak
faaliyet göstermesi ne kadar yanlış ise, siyasi müdahalelerle çalışamaz
hale getirilmesi de o ölçüde yanlıştır. Varlık nedeni topluma hizmet
sunmak olan kamu kuruluşlarının keyfilik ya da partizanca tasfiye anlayışı
ile hareket etmesinin bir an önce önüne geçilmelidir. Kurumlar görev
tanımlarına uygun biçimde faaliyet göstermeli, yasal sınırlara riayet
etmeli ve liyakat ölçütlerine dayanan personel rejimi anlayışıyla hareket
etmelidir.
97
Tüm kamu pozisyonları için liyakat kriterleri yeniden belirlenmeli ve
sınav sistemleri yurttaşların bilgisine açık biçimde hakkaniyet gözetilerek
yeniden oluşturulmalıdır. CHP iktidarında sınavsız işe almalara son
verilecek, tayin ve terfilerde tamamen siyasileşmiş tercihlerin önüne
geçilecektir. CHP gerek sınav sistemleri, gerekse çalışma koşulları ve
tayinleri itibarıyla yurttaşların kendilerini yeniden kamu sisteminin işleyen
bir parçası olarak görmesini sağlayacaktır.CHP, yurttaşlarımızın e-devlet olanaklarını kolaylıkla kullanılabileceği
çağdaş bir altyapıyı kuracaktır. Yurttaşların sorunlarına ve beklentilerine,
teknolojik araçlarla kalıplaşmış şekilde geri dönüş yapılması alışkanlığıyla
yetinilmeyecektir. Yaşlı ve elektronik okuryazarlığı olmayan yurttaşlara
destek olanakları sunulacaktır. CHP evrensel ve etkili kamu hizmeti
anlayışından hareketle yurttaşların kâr amaçlı katılım payı, harç vb.
maliyetlere katlanmasına izin vermeyecektir.
CHP iktidarında kamu hizmetlerinde etkililik ve verimlilik ilkelerine
“yurttaş” boyutu eklenecektir. Kamu hizmetlerinin bir lütuf olarak değil,
bir yurttaşlık hakkı gereği devlet tarafından verilmesi gerektiği anlayışı
hâkim kılınacaktır. Yurttaş kamu yönetimi ilişkileri siyasi etkilerden ve
menfaat ilişkilerinden arındırılacaktır. Merkezi ya da yerel yönetimler
tarafından yürütülen tüm işlemlerde yurttaşların beklenti ve talepleri esas
alınacak, hiç kimsenin kişisel menfaat sağlanmasına göz yumulmayacaktır.
Devlet ve kamu görevlileri dünya tarihinde benzerine az rastlanan büyük
yolsuzluklara alet edilmeyecek, kamu yönetimi tümüyle gün ışığına
çıkartılacaktır.
Ülkemizi Geleceğe Taşıyacak Bir Eğitim Sistemi
Eğitim, tüm insanlar için vazgeçilmez bir ihtiyaç ve temel bir insan
hakkıdır. Bireyler tüm yeteneklerini ancak nitelikli eğitim sayesinde
ortaya çıkartabilir, kendini ancak iyi bir eğitim sayesinde tam olarak
gerçekleştirebilir. Eğitim erdemli yurttaşlar yetiştirmenin başlıca
unsurudur. Eğitim, bireysel gelişimi sağladığı kadar, toplumsal
eşitsizliklerin giderilmesini de sağlayan en temel araçtır. Eğitim yoksulu
varlıklı, güçsüzü güçlü kılar. İnsanlığın ortak değerlerini anlamaya,
paylaşmaya ve gelişmesine katkıda bulunmaya olanak tanır. Toplumların
daha uygar, daha demokratik ve daha müreffeh olmasını sağlar.
CHP’nin öncelikli siyasi hedefi nitelikli eğitimin evrensel bir hak olarak
her yurttaş için sağlanmasıdır. CHP, yurttaşlarımızın gelecekleri hakkında
söz sahibi olması ve bağımsız bireyler olarak yaşayabilmesi için eğitimin
vazgeçilmez olduğuna inanır. Eğitim, CHP’nin özellikle kadın-erkek eşitliği,
yoksullukla mücadele ve kalkınma alanında en önemli aracı olacaktır. CHP
eğitime yapılan tüm yatırımların, aslında özgürlüğe, barış içinde bir arada
yaşamaya ve toplumsal gelişmeye yapıldığı görüşündedir. Demokratik ve
98çağdaş değerlere uygun biçimde verilen bir eğitim, kültürel önyargılara ve
gelir, etnik grup, mezhep eşitsizliklerine karşı en büyük mücadele aracıdır.
Günümüzde eğitim, insani gelişmenin ve sosyal adaletin olduğu kadar
ekonomik kalkınmanın da başlıca kaynağıdır. Bilgi ekonomisinin asli
unsuru olan vasıflı iş gücü ve zengin insan kaynakları ancak çağımızın
gereklerine uygun bir eğitim sistemi sayesinde yaratılabilir. Yenilikçi, ileri
teknoloji kullanan ve yüksek katma değer üreten bir ekonominin ön
koşulu nitelikli ve eşitlikçi bir eğitim sisteminin var edilmesidir. CHP bu
hedefe ulaşmanın başlıca aracı olan zorunlu okul öncesi eğitimi, en az
sekiz yıl süreli kesintisiz temel eğitimi, ekonomi dünyasını taleplerini tam
olarak karşılayan bir mesleki eğitim sistemini ve öğrenmenin, araştırmanın
ve yaratıcılığın kaynağı olan özgür üniversite sistemini en kısa sürede
ülkemize kazandırma kararlığındadır.
Her İşin Başı Sağlık
Yurttaşların sağlık hizmetlerinden ihtiyaçları ölçüsünde, ihtiyaç duydukları
yer ve zamanda yararlanabilmeleri temel ilkemiz olacaktır. CHP, sağlık
hizmetlerine bütçeden ayrılacak payı artıracaktır. CHP iktidarında, daha
çok sayıda iyi eğitimli doktor, hemşire ve teknisyen yetiştirilecektir.
Yurttaşları hasta olmadan korumayı amaçlayan önleyici sağlık
hizmetlerine ağırlık verilecektir. CHP iktidarında, sağlık hizmetlerinden
yararlanmanın ön koşulu, yatırılan prim miktarı ya da kişinin cebindeki
parası olmayacaktır.
CHP, ayrım gözetmeksizin tüm toplum kesimlerine nitelikli sağlık
hizmetlerinin ulaştırılmasını sağlayacaktır. Sağlık hizmetlerinin niteliği
artırılırken, sağlık çalışanlarının, güvenceli şekilde çalışabilmesi için tüm
önlemler alınacak, tüm personelin özlük hakları ve çalışma koşulları
iyileştirilecektir. CHP, ilaç ve sarf malzemesi, ekipman ve yazılım
alanlarında yerli sağlık endüstrisinin gelişmesi için cesur adımlar atacaktır.
TÜBİTAK, tekno-kentler ve tıp fakültelerimizin iş birliğinde ulusal sağlık
teknolojiler geliştirilecektir.
Kültür ve Sanat
Önyargı, ötekileştirme ve ayrıştırmadan kaynaklanan kutuplaşma ve
çatışmaları ortadan kaldıracak uzlaşmacı bir siyasi ortamın yaratılması,
99CHP’nin siyasi önceliklerinin başında gelmektedir. CHP iktidarında,
eşitlik, özgürlük ve dayanışma ilkeleri doğrultusunda geliştirilecek yeni
yaklaşımla, kültür çeşitliliğimize sahip çıkılırken, kültürel farklılıkların
ayrışmaya ve çatışmaya neden olması önlenecektir.
Kültürel ötekileştirmeden kaynaklanan, siyasi ve keyfi yasaklara ve sansüre
son verilmesi CHP kültür politikalarının merkezinde yer almaktadır. Kültür
endüstrileri, güzel sanatlar, performans sanatları, kültürel miras, yayıncılık,
sinema, müzik, fotoğrafçılık ve kültürel turizm gibi alanları kapsayan tüm
kültür ve sanat etkinlikleri, ülkemizin en büyük yaratıcı potansiyelidir.
CHP, kültür ve sanat alanlarında ticarileşmenin, insan yaratıcılığının ve
yenilikçiliğinin önüne geçmesine karşıdır. Kültür politikaları ekonominin
gelişmesini, ülke refahının artmasını ve yurttaşlarımızın duygusal ve
manevi bakımdan zenginleşmesini sağlayacak bir anlayış çerçevesinde
geliştirilecektir.
Spor
Sporda öncelikli hedef ülkemizin genç nüfusunun insani ve sosyal
gelişmesine güç katacak olanaklar yaratmaktır. AKP iktidarı, spor alanında
niceliksel sonuçları başarı olarak tanımlayan bir anlayışı benimsemiştir.
Spor propaganda ve spekülatif inşaat yatırımları aracı olarak görülmüştür.
Kitlesel sporlar geri plana atılmıştır. Profesyonel sporlarda ise büyük
başarısızlıklar birbirini izlemiştir. Kaynaklar israf edilmiştir. Önemli spor
organizasyonlarının ülkemizde gerçekleşmesine yönelik girişimler
başarısızlıkla sonuçlanmıştır. AKP iktidarı federasyonları, spor kulüplerini
ve hatta sporcuları yandaşlar ve muhalifler olarak ayrıştırmıştır. Arkası
kesilmeyen siyasi müdahaleler sporu partizanlığın, entrikaların ve
şaibelerin odağı haline getirmiştir.
CHP iktidarında siyaset elini spordan tamamen çekecektir. Gençlik ve Spor
Bakanlığı’nın yönetiminde gençlere ağırlık verilecektir. CHP iktidarında
spor yeniden bir toplumsal diyalog ve etkileşim alanına dönüştürülecektir.
Taraftar gruplarının gözetlenmesi, fişlenmesi ve açılan davalarla
sindirilmesine son verilecektir. Statlarda orantısız polis şiddeti, gözaltılar
ve biber gazı kullanımı gibi uygulamalara izin verilmeyecektir.
100CHP iktidarında sporcu eğitimi ve spor tesisi altyapısı geliştirilmesine
öncelik verilecektir. CHP, çocuk-yaşlı tüm yurttaşların düzenli olarak spor
yapabileceği ortamların yaratılması için çalışacaktır. Tüm yurttaşların
ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde her semtte spor alanları, yeşil alanlar
ve amatör kulüpler oluşturulacaktır. CHP’nin hedefi gençlere sporu
sevdirme ve her alanda başarılı olacak sporcular yetiştirmektir. CHP spor
politikalarını eşitlik ve dayanışma ilkesi temelinde şekillendirecektir.
Ulaştırma: Bütünleşme ve Kalkınmanın Altyapısı
CHP’nin ulaştırma projelerinin planlama ve gerçekleştirme sürecinde
kamu yararı, halkın katılımı, ulusal kaynaklar ve teknolojilerden öncelikle
yararlanılması, çevrenin korunması, hesap verilebilirlik ve şeffaflık ilkeleri
esas alınacaktır. Hedef, Türkiye için nitelikli ve sürdürülebilir bir ulaştırma
altyapısını en kısa zamanda oluşturmaktır. CHP, ilgili tüm tarafların
katılımı ile kısa ve uzun vadeli bir Ulaştırma Ana Planı hazırlayarak, bu
planın öncelikleri içerisinde hareket edilmesini sağlayacaktır. Planın ana
amaçlarından biri ülkemizin doğusu ve batısı, kuzeyi ve güneyi arasındaki
ulaşım bağlarını güçlendirmek olacaktır. Yolcu ve yük taşımacılığında
ve enerji kaynaklarının aktarımında farklı bölgeler arasında bağlantı
sağlayacak stratejik bir ulaştırma koridoru yaratılacaktır. Kara, demiryolu,
havayolu ve deniz taşımacılığı entegre edilerek ulusal strateji planlarının
geliştirilmesi ve yatırımların kısa vadeli hesaplarla yapılmaması
sağlanacaktır. Kentsel ulaşım ve bölgesel kalkınma hedefleri birbiri ile
uyumlu hale getirilecektir.
Önce Yurttaşlarımızın ve Ülkenin Güvenliği
CHP, yurttaşlarımızın güvenliğini sağlamak için anayasal haklardan ve
uluslararası sözleşmelerden kaynanan kazanımlarını özenle korumanın
gerekliliğine inanmaktadır. CHP iktidarında, yurttaşlarımızın özgürlüklerini
gölgeleyecek hiçbir keyfi uygulama ya da eylem yaptırımsız kalmayacaktır.
Diğer yandan güvenlik birimlerinin yurttaşların güvenliğini tehdit eden
her türlü unsura karşı verecekleri mücadelede zafiyete uğratılmalarına
izin verilmeyecektir. Ulusal ve bölgesel düzeyde her türlü terör eylemine
karşı, uluslararası kurum ve kuruluşlarla iş birliğine önem verilecektir.
AB ve Türkiye’nin ait olduğu diğer çok uluslu örgütlerin terörün iç ve dış
101finans kaynaklarını kurutma çabalarına destek olunacaktır. Sınırlarımızın
ihmal edilen güvenliği yeniden tesis edilecek ve hiçbir silahlı grubun
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde terörist faaliyetlerde bulunmasına izin
verilmeyecektir. CHP’nin ana hedefi Türkiye’yi yurttaşlarımızın ve özellikle
kadınların başta evleri ve yaşadıkları köy ve mahalle olmak üzerinde
yurdun her köşesinde kendilerini güvende hissedecekleri bir ülke haline
getirmek olacaktır.
Sonuç
CHP iktidarında, yurttaşların tarafsızlık ilkesine göre kamu hizmeti
almasına özen gösterilecektir. Kamu kuruluşlarının kurumsal saygınlık
ve görev tanımlarını zedeleyecek keyfiliklere son verilecektir. Her türlü
kayırmacılığı ortadan kaldırmak için kararlı bir mücadele verilecektir.
Kurumların yönetiminde etkinlik ve nesnellik yeniden tesis edilecektir.
Kamu çalışanlarının iş güvencesini tehlikeye atan siyasi uygulamalara göz
yumulmayacaktır. Yurttaşlara eksik hizmet verilmesini kabul etmeyen bir
kamu hizmeti anlayışı benimsenecektir.
KAMU YÖNETİMİ REFORMU
YURTTAŞTAN YANA KAMU YÖNETİMİ
Esnek ve Dayanışmacı Kamu Kurumları
• Kamu kurum ve kuruluşlarının rekabet değil, iş birliği ve karşılıklı
şeffaflık içerisinde hizmet vermesini sağlayacağız.
• Bürokraside aşırı merkeziyetçiliğe son verecek, kamu kurumlarına
esneklik kazandıracağız.
• Kamu yararını gözetmeye dönük yetkilerin kullanımında bürokrasiye
esneklik tanıyacağız.
• Kamu yönetiminde, katı bir hiyerarşi yerine farklı yönetim birimleri
ve düzeyleri arasında karşılıklı ilişkiyi temel alan bir anlayışla hareket
edilmesini sağlayacağız.
102Toplum için Kamu Yönetimi
• Halktan kopuk, buyrukçu ve yasakçı bir yönetsel sistem yerine, farklı
kesimlerin temsil edildiği ve karar süreçlerine etkin şekilde katıldığı
bir sistemi hayata geçireceğiz.
• “Devlet için yurttaş” anlayışına son vererek “yurttaş için devlet”
anlayışıyla hareket edeceğiz.
• Devletin yurttaşa olan güvensizliğini ortadan kaldıracağız.
• Yurttaşın beyanının özel durumlar haricinde esas olmasını
sağlayacağız.
• E-devlet araçlarının etkin şekilde kullanılmasını sağlayacağız.
• Yurttaşların devlete olan güvenini yeniden tesis edeceğiz.
Kaliteli, Planlı ve Güvenilir Kamu Hizmetleri
• Farklı kurumlar arasında eşgüdümün sağlanması için merkezi bir
yönetsel planlama anlayışını hâkim kılacağız.
• Kamu yönetiminde nesnel ve gerçekçi stratejik planlama anlayışını
hayata geçireceğiz.
• Yapılan planların, hedefine ulaşıp ulaşmadığını etkin ve şeffaf şekilde
denetleyeceğiz.
• Kamu hizmeti dış alımlarında ucuza mal etme kadar kaliteye ve işin
gerektirdiği standartlara uygun hareket edilmesine önem vereceğiz.
• Kamu hizmetinin nasıl karşılanacağını tek tek ve ayrıntılı olarak
inceleyerek belirleyeceğiz.
• Kamu hizmetlerinde dış alımın gerekçelerinin net olarak
açıklanmasını sağlayacağız.
KAMU VE KURUMLARIYLA BARIŞIK, GÜVENCELİ KAMU
ÇALIŞANLARI
• Kamu Personel Yönetimini Yeniden Yapılandıracağız
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nu sadeleştireceğiz.
• Personel yönetimini, özerklik, katılımcılık ve yönetişim ilkeleri
doğrultusunda düzenleyecek ve denetleyecek merkezi bir birim
kuracağız.
103• Oluşturulacak yeni personel rejiminde, yerel birimlerin, kendilerinde •
çalışan ve çalışacak personel konusunda özerk olabilmelerini
sağlayacağız.
• Devletin kendi çalışanına güven duymasını sağlayacağız.
• Kamuyu yeniden temel bir istihdam alanı haline getireceğiz.
• Tüm kamu görevlilerinin yetki ve sorumluluklarını açık bir şekilde
tanımlayacağız.
• Çalışanların kendileri ile ilgili konularda karar alma süreçlerine daha
fazla dâhil olacağı bir yönetim anlayışını benimseyeceğiz.
• Kamu personelinin dokunulmazlıklarını kaldıracağız.
BÜROKRASİDE LİYAKAT
Atamalar
• Kamu personeli atamalarında etik değerler ve mesleki liyakati esas
alacağız.
• İstisnai memurluk uygulamasını kaldıracağız.
• Üst düzey atamalar dışındaki tüm kamu görevlerine girişi merkezi
sınava tabi tutacağız.
• Sınavların bağımsız, adil, objektif ve şeffaf bir biçimde
gerçekleştirilmesini sağlayacağız.
• Eş durumundan atama taleplerinde, aile birliğinin korunmasını esas
alacağız.
• Siyasi kadrolaşmanın yarattığı olumsuzlukları gidereceğiz.
Yükseltmeler
• Yükseltmelerde her türlü ayırımcılık ve öznel tercihlere son vereceğiz.
• Yapacağımız yasal düzenleme ile görevde yükseltme ve unvan
değişikliği için düzenli sınav yapılmasını sağlayacağız.
• Kadrosuzluk nedeniyle derece yükseltmesi gerçekleştirilmeyenlerin,
öğrenim durumları itibarıyla yükseltilebilecekleri en üst kadro
derecesine kadar gidebilmelerini sağlayacağız.
104Yöneticiler
• Bütün yöneticilik kademeleri için yazılı sınav kazanma şartı
getireceğiz.
• Üst düzey kamu görevlerine yapılacak atamalarda, yöneticilik eğitimi
almış olmayı ön koşul yapacağız.
• Kamudaki yönetici pozisyonlarının aşırı güç ve ayrıcalıklarla
donatılmasına son vereceğiz.
Kamu Çalışanlarına İş Güvencesi Sağlayacağız
• Kamu hizmetlerinin tam zamanlı, güvenceli, kadrolu işçi ve memurlar
tarafından verilmesini sağlayacağız.
• ILO Sözleşmeleri ve Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı’nda
öngörülen istisnai haller dışında, kamu görevlilerinin sendikal hak ve
özgürlüklerinin önündeki tüm kısıtlamaları kaldıracağız.
• Kamuda esnek çalışma ve performans değerlendirme sistemine son
vereceğiz.
• Mevcut performans değerlendirme sisteminin yerine, nesnel ölçütleri
ve liyakati esas alan bir sistem geliştireceğiz.
• Keyfi cezalandırmaya dayalı yönetim anlayışına son vereceğiz.
• Zorunlu rotasyon adı altında yapılan sürgünlerin önüne geçecek,
geçmiş uygulamaların yarattığı mağduriyetleri gidereceğiz.
Ücret Politikası
• Kamu çalışanlarının sayısını, maaşlarını ve çalışma koşullarını
kademeli olarak OECD ülkeleri ortalamasına ulaştıracağız.
• Kamu çalışanlarının ücretlerinin hem iş yeri, hem ülke düzeyinde
toplu sözleşmeler yoluyla belirlenmesinin önündeki tüm kısıtlamaları
kaldıracağız.
• “Eşit işe eşit ücret” ilkesini temel alacak, kamu çalışanları arasındaki
ücret adaletsizliklerini ve ek ödeme farklılıklarını gidereceğiz.
• Emekli maaşları ve ikramiyelerinin belirlenmesinde kamu
görevlilerine yapılan tüm ek ödemeleri hesaba katacağız.
105Kamu Çalışanlarının Sürekli Eğitim Almasını Sağlayacağız
• Kamudaki hizmet içi eğitimi niceliksel zorunlulukları yerine getirme
amaçlı olmaktan çıkaracağız. Eğitimlerin niteliğini artıracağız.
• Kamu kurum ve kuruluşlarındaki eğitim birimlerinin, hizmet içi
eğitimleri Merkezi Personel Regülasyon Birimi’nin eşgüdümünde
vermesini sağlayacağız.
• Hizmet içi eğitimlerin özel eğitim kuruluşları veya eğiticiler tarafından
verilmesinin yol açtığı ticarileşmenin önüne geçeceğiz.
• Tüm kamu çalışanlarını bireysel gelişim, kamu hizmeti hassasiyeti ve
etik konularında standart bir eğitime tabi tutacağız.
ŞEFFAFLIK VE ETKİN DENETİM
Kamu Yönetiminde Etik İlkeleri Egemen Kılacağız
• Kamu yönetiminde etik ilkelerin ve kuralların yerleşmesini sağlayacak
düzenlemeleri hayata geçireceğiz.
• Atıl durumdaki Başbakanlık Kamu Etik Kurulu’nun yapısını ve
• işlevlerini yeniden düzenleyeceğiz.
• Kamu kurum ve kuruluşlarındaki etik komisyonlarını işler hale
getireceğiz.
• Bu birimleri çalışanlara mesleki etik konusunda danışmanlık hizmeti
ve eğitim veren birimlere dönüştüreceğiz.
Yolsuzlukla Etkin ve Kapsamlı Mücadele
• Kamu çalışanları ile sınırlı kalmayacak ve tüm toplumu içerecek bir
yolsuzlukla mücadele kampanyası başlatacağız.
• Yasama ve yargının yolsuzluk ve kuralsızlıklarla etkin mücadelesinin
önündeki engelleri kaldıracağız.
• Kamu yönetiminde rüşvet ve suistimal suçu işleyenlerin süratle
yargılanıp cezalandırılmasını sağlayacağız.
• Rüşvet ve yolsuzluk suçlarının cezasını artıracak, bu suçlarda zaman
aşımını kaldıracağız.
106• Yetki karmaşasından kaynaklanan yolsuzlukları önlemek amacıyla,
kamu görevlilerinin görev ve sorumluluklarını açık bir şekilde
tanımlayacağız.
• Başta makam araçları ve kamu hizmetleri için kiralanan binalar olmak
üzere her türlü gereksiz ve kayırmacı harcamanın önüne geçeceğiz.
Kamu Yönetimde Hesap Verebilirlik İlkesini Yerleştireceğiz
• TBMM’de, başkanlığını muhalefetin yapacağı bir “Kesin Hesap
Komisyonu” kuracağız.
• Sayıştay'ı yeniden yapılandıracak, Sayıştay’ın yetkilerini genişleterek
etkinlik kazanmasını sağlayacağız.
• Sayıştay raporlarının düzenli olarak tutulmasını ve TBMM’ye eksiksiz
olarak gelmesini sağlayacağız.
Kamu Yönetiminde Etkin Denetim
• Yürütmenin yargı denetiminden kaçmasına olanak tanıyan tüm
istisnaları ortadan kaldıracağız.
• Yargı organlarının verdiği kararların tam olarak uygulanmasını
sağlayacağız.
• Bilgi edinme ve etik kurullarında sivil toplum temsilcilerinin yüksek
düzeyde temsil edilmesini sağlayacağız.
• Kamu Denetçiliği (Ombudsmanlık) Kurumu’nu tam olarak
özerkleştireceğiz.
• Kurumun idari konulardaki yaptırım yetkisini güçlendirerek, Kurum’u
yurttaşlar adına denetim yapan bir organ haline getireceğiz.
• Şeffaf Bir Kamu Yönetimi Kuracağız
• Bilgi Edinme Kanunu’nu şeffaflığı artıracak şekilde yeniden
düzenleyeceğiz.
• Kamu İhale Yasası'nı AB standartlarına uygun hale getireceğiz.
• Kurum’a kaybettiği yetkileri yeniden kazandıracağız.
• Kamu alımlarında elektronik ihale sistemini hızla uygulamaya
geçireceğiz.
• Özelleştirme ihalelerine dair tüm süreçleri şeffaflaştıracağız.
107• Kamusal işlerde ticari sır kavramını daraltacağız.
• Tüm kamu yöneticilerinin güncel mal bildirimlerinin, İnternet
ortamında kamuoyunun bilgisine sunulmasını zorunlu kılacağız.
Üst Kurullar
• Üst kurullara, kaybettikleri özerkliklerini yeniden kazandıracağız.
Siyasi iktidarın bu kurullar üzerinde baskı kurmasını engelleyeceğiz.
• Üst kurullara uzmanlığa ve katılıma dayalı politika oluşturma işlevini
verecek, bürokrasinin işlevini ise bu politikaların uygulanmasıyla
sınırlayacağız.
• Düzenleyici kurumlarda tüketici örgütlerinin temsilcilerine yer
vereceğiz.
• Rekabet Kurumu'nun işleyişine etkinlik kazandıracağız. Piyasalarda
hâkim durumun kötüye kullanılmasını engelleyeceğiz.
• Sermaye Piyasası Kurulu Yasası'nı küçük yatırımcıların yararı ve
güvenliği için yeniden düzenleyeceğiz.
• Sermaye piyasalarında manipülasyon ortamının oluşmasına kesinlikle
izin vermeyeceğiz.
Kamu Bankaları ve KİT’ler
• Kamu bankaları üzerindeki siyasi baskıya son vereceğiz.
• Kamu bankalarının kaynaklarının kayırmacı bir anlayışla
kullanılmasına izin vermeyeceğiz.
• KİT’lerin yönetim kurullarını bağımsızlaştıracağız.
YEREL YÖNETİMLER
• Merkezi yönetim ve yerel yönetimlerin yetki ve sorumluluk
paylaşımını, halkın ihtiyaçlarını gözeterek, en üst düzeyde katılım
sağlanabilecek şekilde belirleyeceğiz.
• Yerel yönetimlerin kaynaklarının, yetki ve sorumlulukları ile orantılı
olmasını sağlayacağız.
• Rant ve ihalecilik üzerinden değil, halkın ortak ihtiyaçları ve talepleri
üzerinden kendini var eden bir yerel yönetim sistemi kuracağız.
108• Yerel yönetimlerin özellikle çevre ve doğa haklarını ilgilendiren
konularda ihale, imar değişikliği veya rant oluşumuna neden olacak
işlem ve kararlarını, sivil toplum örgütlerine açık süreçlerde almasını
ve gerektiğinde yerel referanduma başvurulmasını zorunlu kılacağız.
• Belediye İktisadi Teşebbüsleri’ni (BİT) üretim ve istihdama katkı
sağlayacak şekilde güçlendireceğiz.
• BİT’lerin faaliyetlerini şeffaflaştıracak ve etkin şekilde denetlenmesini
sağlayacağız.
• Yerel yönetimler başta olmak üzere tüm kamu kuruluşlarının,
kendileri ile doğrudan veya dolaylı çıkar ilişkisi olan özel ve tüzel
kişilerden bağış almalarını yasaklayacağız.
SÜREKLİ REFORM
• Kamu yönetiminde reformun sürekli olmasını, yurttaşların taleplerine
cevap verecek ve yönetim teknolojisindeki gelişmelere ayak
uyduracak şekilde yürütülmesini sağlayacağız.
• Merkezi düzeyde ve kurumlar bazında idareyi iyileştirmek ve yeniliği
(inovasyon) artırmak için etkin reform birimleri kuracağız.
• Bu birimlerdeki uzmanların, dünyadaki gelişmeleri izleyecek ve
kamu çalışma kültürünü zenginleştirecek donanıma kavuşturulmasını
sağlayacağız.
• Kamuda yapılacak reformlarda çağdaş örgüt modellerinden
yararlanacak, insan odaklı yönetim modellerini hayata geçireceğiz.
EĞİTİM
EĞİTİMDE YENİ BİR ANLAYIŞ
• Bir yıl okul öncesi, 8 yıl ilköğretim olmak üzere toplam 9 yıl temel
eğitim ve 4 yıl ortaöğretimden oluşan 1+8+4 eğitim sistemini hayata
geçireceğiz.
• 13 yıl süreli, tam gün, nitelikli ve ücretsiz zorunlu eğitimi her
çocuğumuz ve gencimiz için mümkün kılacağız.
109• Eğitim sistemini, tüm bileşenleri (öğretim programları, öğrenciler,
öğrenme ortamları, öğretmenler ve veliler) ile ele alıp bütüncül bir
anlayışla düzenleyeceğiz.
• Eğitim sistemindeki değişikliklerin uzun erimli ve bütüncül
planlanmasını sağlayacağız.
• Eğitimin niteliğini yükselterek ve okul koşullarını iyileştirerek zorunlu
eğitimde sınıf tekrarını %5’in altına çekeceğiz.
MEB’in Yeniden Yapılandırılması
• Eğitim sistemi içerisinde merkez ve taşra birimleri arasındaki görev
dağılımının netleştirilmesini sağlayacağız.
• Karar alma süreçlerinde, MEB’in belirlediği standartlar çerçevesinde
hareket etmek kaydıyla yetkiyi mümkün olan ölçülerde okullara
vereceğiz.
• Eğitim politikalarını, öğretmenler, okul yöneticileri, öğrenciler, veliler
ve ilgili STK’ların katılımıyla oluşturacağız.
Eğitimde ŞeFFAFLık, Eşitlik ve Adalet
• MEB’in daha saydam ve hesap verebilir bir yapıya kavuşması için
gereken yasal ve kurumsal düzenlemeleri hayata geçireceğiz.
• MEB’in tüm ihalelerinin İnternet üzerinden izlenebilmesini
sağlayacağız.
Eğitim, Milli Gelirden Hak Ettiği Payı Alacak
• Kamu eğitim harcamalarının GSYH içindeki payını, OECD ve
UNESCO’nun ilgili normlarını esas alarak artıracağız.
• Erken çocukluk dönemi eğitimi, temel eğitim ve ortaöğretimde
öğrenci başına yapılan harcamayı artıracağız.
• Her bölgenin eğitimdeki niteliksel ve niceliksel gereksinimlerini
düzenli olarak tespit edip, eğitim kaynaklarının akılcı politikalarla ve
hakça dağıtılmasını temin edeceğiz.
• Temel eğitimde okulların kendi bütçelerinin olacağı bir modele geçişi
sağlayacağız.
110Eğitimde Denetimsiz Özelleşmeye Son Vereceğiz
• Devlet okulları ile özel okullar arasındaki sosyo-ekonomik temelli
ayrışmayı azaltacağız.
• Velilerin, sözleşmeli okullar arasından seçim yapması uygulaması
ile öğrencilerin sosyo-ekonomik durum ve inanç üzerinden farklı
okullara ayrışmasından kaynaklanan eşitsizlikleri önleyeceğiz.
Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini Sağlayacağız
• Eğitim politikalarımızda, kadın-erkek eşitliğinin sağlanmasını ve
kadınların toplumsal konumunun iyileştirilmesini hedef alacağız.
• Eğitimle, kadınların güçlendirilmesini sağlayacağız.
• Karma eğitimden ödün vermeyeceğiz.
• Kız çocuklarının okullaşma oranlarının istikrarlı bir şekilde artması için
gereken önlemleri alacağız.
ÇOCUKLARIN ÇOK YÖNLÜ GELİŞİMİNİ SAĞLAYAN OKULLAR
Okulların Fiziksel Altyapısını Geliştireceğiz
• Okul sayısını, artan öğrenci sayısını karşılayacak şekilde artıracağız.
• Okullarda yaşanan derslik sıkıntısına son vereceğiz.
• Tüm öğrenme ortamlarının fiziksel özelliklerini ve niteliklerini
öğrenciye uygun ve öğrenme süreçlerini etkili hale getirecek şekilde
düzenleyeceğiz.
• Tüm okullarda engelli öğrenciler için gerekli altyapı düzenlemelerini
gerçekleştireceğiz.
Tam Donanımlı Okullar
• Her okulun yemekhanesi ve geniş bir bahçesinin olmasını
sağlayacağız.
• Spor salonu, güzel sanatlar atölyesi, müzik salonu, toplantı ve tiyatro
salonları olan okullar inşa edeceğiz.
• Okulların kütüphanelerini ve İnternet altyapılarını güçlendireceğiz.
111Okullar, Öğrenciler İçin Güvenli Ortamlar Olacak
• Okul ve sosyal çevre güvenliğini sağlayacak, okullarda her türlü
şiddetin önüne geçeceğiz.
• Okul kazalarının önlenmesi için, denetimden geçmemiş okulların
öğretime açılmasına izin vermeyeceğiz.
• Öğrencileri okul kazalarına karşı sigortalayacağız.
Öğrencilerin Kendini Değerli Hissettiği Bir Okul Ortamı
• Bütün okullarda rehberlik servisinin bulunmasını sağlayacağız.
• Öğrenci başına düşen psikolojik danışmanlık ve rehberlik öğretmeni
sayısını OECD ülkeleri düzeyine yükselteceğiz.
• Tam gün eğitim sayesinde okulda geçen süre içerisinde öğrenim
saatlerinin oranını azaltacağız.
• Okullarda öğrencilerin ruhsal ve fiziksel gelişimleri ile becerilerini
artırmaya yönelik sportif, sanatsal ve kültürel aktivitelere daha fazla
yer verilmesini sağlayacağız.
EĞİTİMİN İÇERİĞİ
Bilgi Toplumuyla Uyumlu Müfredat
• Temel eğitimin müfredatını bir bütün olarak hazırlayacağız ve okul
öncesi eğitimi de içerecek şekilde 9 yıl kesintisiz olarak uygulanmasını
sağlayacağız.
• Öğrencilerimizi uluslararası PISA değerlendirmelerinde en kısa
sürede OECD ortalamasına ulaştırarak, nitelikli insan kaynağımızı
zenginleştireceğiz.
• Özgürlükçü, eleştirel düşünceyi temel alan, demokrasi ve bilgi çağı ile
uyumlu yeni bir müfredat oluşturacağız.
• Öğrencilere araştırma yapma ve takım çalışması içinde uyumlu
çalışma alışkanlığını kazandırmaya yönelik düzenlemeler yapacağız.
• Ders kitaplarının öğrenme-öğretme sürecine katkıda bulunabilmesi
için gereken niteliklere sahip olmasını sağlayacağız.
112Çağdaş Eğitim
• Müfredatı kadın erkek eşitliğini gözetecek şekilde yeniden
düzenleyeceğiz.
• Felsefe ve “Demokrasi Kültürü” derslerinin tüm okullarda okutulmasını
sağlayacağız.
• Temel etik değerlerin eğitim sisteminin tamamına yayılması için
gereken düzenlemeleri yapacağız.
• “İnkılap Tarihi” dersinin liselerde “Cumhuriyet Dönemi Tarihi” olarak
yeni ve zengin bir içerikle okutulmasını sağlayacağız.
• Güncel küresel sorunları ve uluslararası gelişmeleri müfredat
kapsamına alacağız.
Her Öğrenci En Az Bir Yabancı Dil Bilerek Mezun Olacak
• Öğrencilerin yabancı dil temel yeterlilik düzeyine erişebilmeleri için
gerekli düzenlemeleri yapacağız.
• İlköğretim aşamasında öğrencilere bir yıl süreyle yabancı dil ağırlıklı
eğitim verilmesini sağlayacağız.
• Yabancı dillerin iletişim dili olarak öğretilmesini sağlayacağız.
• Yabancı dil öğretmenlerinin mesleki gelişimlerine destek olacak
kapsamlı bir hizmet içi eğitim sistemi geliştireceğiz.
Seçmeli Dersler Öğrencilerin Tercihi Olacak
• Seçmeli derslerin okul yönetimleri tarafından belirlenmesine son
verecek, öğrenciler tarafından rehberlik servislerinin desteği ile
seçilmesini sağlayacağız.
• Seçmeli dersler için yeterli sayı ve nitelikte öğretmen bulunmasını,
öğrenci ve öğretmen devamsızlığının azaltılmasını sağlayacağız.
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerini seçmeli ders olarak
düzenleyeceğiz.
• Farklı inanç gruplarının din eğitimi taleplerini karşılamak için gerekli
düzenlemeleri yapacağız.
113TOPLUM LİDERİ ÖĞRETMENLER
Öğretmen Yetiştirme
• Öğretmenliği yeniden toplumun en saygın mesleklerinden biri haline
getireceğiz.
• Öğretmen yetiştirmeye katkıda bulunan tüm yüksekokul ve
fakülteleri fiziki, mali ve akademik bakımdan en ileri olanaklarla
donatacağız.
• En başarılı öğrencilerin Eğitim Fakülte ve Bölümlerini tercih
etmelerini sağlayacak tüm politikaları hayata geçireceğiz.
• Öğretmen yetiştirmede temel yeterliliklerin değerlendirilmesini
sağlam bir zemine oturtacağız.
• Formasyon eğitiminde özel ihtiyaçlara sahip öğrencilerin eğitimini de
gözetecek bir pedagojik donanımı tüm öğretmenlere kazandıracağız.
• Öğretmen yetiştirmede uygulama ve staj yapma olanaklarını
artıracağız.
Öğretmen Niteliğinin Artırılması
• AB standartları uyarınca “Ulusal Öğretmen Strateji Belgesini” yeniden
hazırlayacak ve uygulayacağız.
• Meslek içi eğitim seminerlerini, eğitimcilerin görüşleri ve ihtiyaçları
doğrultusunda hazırlayacağız.
• Yaşa bakmaksızın, isteyen tüm öğretmenlere lisansüstü ve doktora
eğitimi için burs sağlayacağız.
Ekonomik Güvence ve Özlük Hakları
• Ücretli öğretmen uygulamasına son vereceğiz. Tüm öğretmenleri
kadrolu olarak atayacağız.
• Öğretmenlerin devlet kadroları içindeki statüsünü, ek göstergelerini
ve ek ders ücretlerini yükselteceğiz.
• Öğretmenlerin özlük haklarını özel bir yasayla güvence altına
alacağız.
114• Aday öğretmenlerin, devlet memurlarının yararlandığı tüm haklardan
yararlanmasını sağlayacağız.
Öğretmen Adaylarının Seçimi
• Öğretmen atamalarında, kayırma ve kadrolaşma amaçlı sözlü
sınavları kaldıracak, başarı ve liyakati esas alacağız.
• Öğretmenlerin sosyal yaşantılarını ve eğitimlerini olumsuz etkileyen
mevcut sınav sistemini yeniden düzenleyeceğiz.
Öğretmen Atamaları
• Atama bekleyen öğretmen sorununu kadrolu atamayla çözeceğiz.
• 140 bine yaklaşan öğretmen açığını kapatacağız.
• Birleştirilmiş sınıflı okullardaki 50 bine yakın öğretmen ihtiyacını
karşılayacağız.
• Hiçbir öğretmen ve yöneticiyi üyesi bulunduğu sendikaya göre
değerlendirmeye tabi tutmayacağız.
• Okul yöneticilerinin ideolojik yaklaşımlarla atanmasına son vereceğiz.
OKULLAŞMA
• CHP Aile Sigortası Programı ile yoksul öğrencilere, zorunlu eğitimi
kapsayan tüm dönemler için aylık 240 TL eğitim desteği vereceğiz.
• Yoksul öğrencilerin öğrenim araç ve gereçlerini ücretsiz sağlayacağız.
• CHP Aile Sigortası Programı kapsamında verilen eğitim desteklerini
kız çocuklarının okula gönderilmesi ön koşuluna bağlayacağız.
• Temel eğitimde tüm öğrencilerin tam gün eğitim veren okullara
kavuşmasını sağlayacağız.
• Tam gün eğitim çerçevesinde tüm öğrencilere sıcak öğle yemeği
vereceğiz.
• Mevsimlik çalışmanın yaygın olduğu bölgelerde öğrencilerin eğitime
başlama ve bitiş tarihlerini esnekleştireceğiz.
115Zorunlu Eğitim Kapsamında Açık Öğretim
• Temel eğitim süresi boyunca, örgün öğretimi esas alacağız.
• Okul ortamından uzaklaşan tüm öğrencilerin yeniden örgün eğitime
dönebilmelerini sağlayacağız.
OKUL ÖNCESİ EĞİTİM
• Toplumsal eşitsizliklere son vermek için tam gün ve ücretsiz okul
öncesi eğitimi zorunlu eğitim kapsamına alacağız.
• 6 yaş grubu (60 ayı tamamlamış olanlar) için okul öncesi eğitimde
okullaşma oranını % 100’e ulaştıracağız.
• Okul öncesi eğitimde, yalnızca tanımlanmış standartlara uygun
öğretmenlerin atanmasını sağlayacağız.
İLKÖĞRETİM
Nitelikli ve Eşit Temel Eğitim
• Temel eğitime başlama yaşını çocuk gelişimi için en uygun dönem
olan 7 yaşına (72 aydan sonra) yükselteceğiz.
• Mesleki eğitimi, 8 yıllık ilköğretimin dışına çıkaracağız.
• Ortaokul döneminde, öğrencilerin, meslekler hakkında
bilgilendirilmelerini ve sınırlı sayıda seçmeli mesleki ders
alabilmelerini sağlayacağız.
• "Eve en yakın okul, en iyi okuldur" ilkesi doğrultusunda taşımalı
eğitimi asgari düzeye indireceğiz.
ORTAÖĞRETİM
İlköğretimden Ortaöğretime Geçiş
• Ortaöğretimde tam okullaşma düzeyine ulaşmayı hedefleyeceğiz.
• İlköğretimini tamamlayan öğrencilere yetenek ve eğilimleri
doğrultusunda akademik veya mesleki eğitime devam etme tercihi
sunacağız.
116• Öğrencilerin mesleki eğitim veya akademik eğitim tercihini
ebeveynleriyle ve rehber öğretmenlerle birlikte yapmasını
sağlayacağız.
• Ortaöğretime geçiş sistemini bilimsel ve tutarlı bir temele
oturtacağız.
• Mevsimsel tarım işçiliğinin yoğun olduğu bölgelerde, sınavları kaçıran
öğrenciler için telafi olanağı sunacağız.
Akademik Ortaöğretim
• Öğrencilerin farklı niteliğe sahip okullar arasında ayrıştırılmasına son
vereceğiz.
• Farklı okul türleri arasındaki kalite uçurumlarını giderecek, tüm
öğrencilerin temel yeterlikleri edinmesini esas alacağız.
• Eğitim programları arasında esnek geçişleri mümkün kılacağız.
• MEB’in, öğrencilerin gereksinim ve tercihlerini hiçe sayarak
yönlendirme yapmasına son vereceğiz.
• Akademik liselerde, Merkezi Lise Bitirme Sınavı’nı (MLBS) uygulamaya
koyacağız.
Mesleki Ortaöğretim
• Meslek eğitimini dokuz yıllık (1+8) temel eğitim tamamlandıktan
sonra, ortaöğretim aşamasında başlatacağız.
• Kapsamlı bir mesleki eğitim reformu gerçekleştireceğiz.
• İlköğretimi başarıyla tamamlayan öğrencilerin, öğretmenlerinin
değerlendirmeleri ve ebeveynlerinin onayıyla meslek liselerine
sınavsız girişine olanak tanıyacağız.
• Mesleki eğitimde, meslek liseleri ile meslek yüksekokulları arasında
uyumu ve devamlılığı esas alacağız.
• Meslek liseleri ile yükseköğretim bünyesinde eğitim veren meslek
okullarının yönetim bütünlüğünü sağlamak amacıyla merkezi bir
eşgüdüm kurumu oluşturacağız.
• Mesleki ortaöğretimden mesleki yükseköğretime geçişi tamamen
sınavsız yapacağız.
117Meslek Eğitimi Çalışma Yaşamıyla Birlikte Gelişecek
• Sanayi kuruluşları ile iş birliği içerisinde, OSB’lerde ve Sanayi
Sitelerinde çıraklık merkezi ve yatılı meslek liseleri kuracağız.
• Meslek okullarında okuyan gençleri tam zamanlı sigortalı statüsüne
yükselteceğiz.
• Meslek okullarının bölgelerindeki ekonomiyle bütünleşmiş, esnek bir
yapıya sahip olmalarını sağlayacağız.
• Meslek odaları, sendikalar ve iş dünyasının kendi bölgelerinde
faaliyet gösteren meslek okullarına en üst düzeyde destek olmalarını
sağlayacak yeni bir örgütlenme modeli geliştireceğiz.
• Yeni mesleki eğitim sistemi yapılanmasını; arazi tahsisi, çeşitli vergi
muafiyetleri gibi kolaylıklar yanında, kamu kaynakları aracılığıyla da
doğrudan destekleyeceğiz.
• Meslek okullarında diplomaya yönelik programlar yanında yetişkinleri
de kapsayacak daha kısa süreli sertifika programları ve çeşitli kursların
bulunmasını sağlayacağız.
Meslek Yüksekokulları
• Meslek Yüksekokullarının (MYO) donanım ve kadrolarını yeterli
düzeye getirerek niteliklerini geliştireceğiz.
• MYO’ları gençler için tercih edilebilir kurumlar haline getireceğiz.
• Mesleki ve teknik eğitim fakültelerini ön lisans programlarının devamı
olarak iki yıl eğitim verecek şekilde kurgulayacağız.
• İki yıllık meslek yüksekokulu mezunlarının, ayrılan kontenjanlar
dâhilinde, mesleki ve teknik eğitim fakültelerindeki lisans
programlarına sınavsız olarak dikey geçiş yapabilmelerini
sağlayacağız.
• Mesleki Eğitim Fakülteleri mezunlarının kanunla belirlenecek
unvanlarla iş hayatına atılmalarını veya mesleki eğitim için
öğretmen yetiştiren tezsiz yüksek lisans programlarına girebilmelerini
sağlayacağız.
118Mesleki Eğitim Yüksek Enstitüsü
• Mesleki eğitimin eşgüdümünden sorumlu bir Mesleki Eğitim Yüksek
Enstitüsü (MEYE) kuracağız.
• Meslek liseleri, meslek yüksekokulları ve mesleki ve teknik eğitim
fakültelerinin yapılandırılması ve yönetimini MEYE eliyle yürüteceğiz.
• Mesleki yeterlilik ölçütlerinin belirlenmesinde yetki ve sorumluluğu
MEYE’ye vereceğiz.
• Kuruma yaşam boyu eğitim ve İş-Kur ile iş birliği içerisinde mesleki
sertifikalar verme yetkisi vereceğiz.
• MEYE’nin merkezi yönetim kurulunda iş ve çalışma dünyasından
gelen üyelerin bulunmasını sağlayacağız.
• Mesleki yükseköğretim kurumlarında görev alacak öğretim
elemanlarının atama, yükseltme usul ve esaslarının MEYE tarafından
düzenlenmesini sağlayacağız.
LİSANS PROGRAMLARINA GEÇİŞ
• Ortaöğretim başarı puanını akademik ortalama ve MLBS sonucunu
dikkate alarak belirleyecek ve üniversiteye yerleştirmede etkisini
artıracağız.
• Üniversitelerin tercihlerinin de etkili olacağı bir üniversiteye
yerleştirme modeli uygulayacağız.
• Ortaöğretimin son yılında aynı nitelikte iki yerleştirme sınavı
gerçekleştirerek öğrencilerin üniversiteye yerleştirme puanının,
bu sınavlar arasında en başarılı oldukları sınava göre belirlenmesini
sağlayacağız.
• Lisans programlarını kazanamayan akademik lise öğrencilerine,
meslek yüksekokullarına başvurma hakkı tanıyacağız.
YÜKSEKÖĞRETİM REFORMU
YÖK Kalkacak
• YÖK’ü kaldıracağız.
119• Üniversitelerin bilimsel, idari ve mali özerkliklerini koruyacak şekilde,
eşgüdümü sağlamakla yükümlü yeni bir üst kurul oluşturacağız.
• Üst kurulun esas işlevini yükseköğretimde eşgüdümü sağlamak ve
yükseköğretim planlaması yapmak olarak tanımlayacağız.
• Devletin yükseköğretimdeki rolünü üniversitelerin yönetimini ve
işleyişini belirlemek yerine, genel hedefleri belirleme ve sonuçları
değerlendirmekle sınırlayacağız.
• Üniversitelerin yönetim süreçlerinde saydamlık, hesap verebilirlik ve
katılımcılık ilkelerine göre hareket etmelerini güvence altına alacağız.
• Kurumsal özerklik ilkesini güçlendirerek üniversiteler üzerindeki
merkeziyetçi baskıyı kaldıracağız.
• Akademik yapı ve ortaöğretimden yükseköğretime geçişin esaslarını
belirleme yetkisini oluşturulacak üst kurula vereceğiz.
• Üniversitelerin akreditasyon süreçlerinin özerk bir yapı eliyle
yürütülmesini sağlayacağız.
• Siyasi otoritenin, üniversitenin özerkliğine, tarihten gelen misyonu
ve kendine özgü konumuna ve akademik özgürlüğüne saygılı
olmasını güvence altına alacağız.
• Öğrenci konseylerinin hem fakülte düzeyinde hem de üniversite
senatolarında temsil edilmesi yoluyla öğrencilerin üniversite
yönetimine katılmalarının önünü açacağız.
Yükseköğretime Daha Fazla Kaynak
• Yükseköğretime ayrılan kamu kaynaklarının üniversitelerin arasında
hangi ölçüt ve esaslara göre dağıtılacağını açık ve şeffaf bir biçimde
ilan edeceğiz.
• Kaynak tahsisinde üniversitelerin belirlediği ihtiyaçları esas alacağız.
• Üniversitelere ilave kaynak yaratma ve kaynakları kullanma
konusunda geniş yetkiler tanıyacağız.
• Fasıl ve kalemlerden oluşan bütçe yerine “torba bütçe” uygulamasını
getireceğiz.
120Niteliğin Artırılması
• Üniversitelerin dünyadaki gelişmeleri yakından takip etmesini
sağlayacağız.
• Yükseköğretimde meydana gelen hızlı genişleme ve kalite sorunlarını
üniversiteler ve paydaşları ile birlikte çözeceğiz.
• Üniversite yönetişiminde akademik değerlendirme ve kalite
güvencesi kavramlarına işlerlik kazandıracağız.
• Üniversitelerin kalite değerlendirmesinin güvenilir ve bağımsız
kuruluşlar tarafından yapılmasını sağlayacağız.
• Çok sayıda üniversitemizin dünya sıralamasında ilk 500 ve ilk 200
üniversite arasına girmesini sağlayacağız.
Bilimsel Araştırmalar
• Tüm bilimsel araştırmalara ve Ar-Ge çalışmalarına daha fazla kaynak
ayıracağız.
• Öğretim elemanlarımızın, başta AB ülkeleri olmak üzere, farklı
ülkelerde yürütecekleri bilimsel araştırmalara verilen mali ve idari
destekleri artıracağız.
• Üst düzey bilimsel araştırma yapılması ve nitelikli öğretim elemanı
yetiştirilmesini destekleyeceğiz.
• Bu amaçla, üniversitelerde yüksek lisans ve doktora programlarına
ağırlık verilmesini özendireceğiz.
• Yurt içi ve yurt dışı olanaklardan en üst düzeyde yararlanarak,
ülkemize tıp eğitimi dışında her yıl en az 15 bin yeni doktoralı eleman
kazandırılmasını sağlayacağız.
• Doktoralı elemen sayısını artırarak üniversitelerin öğretim elemanı
ihtiyacını karşılamanın yanı sıra sanayinin daha fazla yüksek vasıflı
eleman istihdam etmesini sağlayacağız.
• Ödül ve teşvikleri artırarak bilimsel yayınların sayısının ve kalitesinin
yükselmesini sağlayacağız.
• Disiplinlerarası araştırma merkezlerini ve enstitüleri özendirecek
teşvikler sunacağız.
121Yükseköğretim Programları
• Yükseköğretim ile istihdam ilişkisini kapsamlı bir planlamayla
güçlendireceğiz.
• Lisans programlarında yandal ve çift anadal programlarının
artırılmasını sağlayacağız.
• İnternete dayalı uzaktan öğrenme yöntemleri ile derece ve mesleki
sertifika programları oluşturacağız.
• Açık Öğretim programlarından yararlanma maliyetlerini düşüreceğiz.
Akademik Personel
• Devlet üniversitelerinde görev yapan öğretim elemanlarının ve idari
personelin maaşlarını iyileştirecek ve özlük haklarını AB standartlarına
yükselteceğiz.
• Akademik personelin araştırma ve eğitim faaliyetlerini gelecek
kaygısı yaşamadan, siyasi baskı altında kalmadan sürdürebilmelerini
sağlayacağız.
• Öğretim elemanlarımızın, uluslararası değişim programlarından daha
rahat yararlanması için gereken düzenlemeleri yapacağız.
ÜSTÜN YETENEKLİLERİN EĞİTİMİ
• Üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin seçilmesine ve eğitimine
yönelik gereken düzenlemeleri özenle hayata geçireceğiz.
• MEB, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı,
Üniversiteler Arası Kurul ve TÜBİTAK’tan oluşan bir üst kurul yoluyla
üstün zekâlılar ve yeteneklilerin eğitimi ile ilgili mevzuatı
oluşturacağız.
YAŞAM BOYU EĞİTİM
• Tüm yaş kuşaklarından yurttaşlarımızın yaşam boyu eğitim
ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tam donanımlı Kent Enstitüleri
kuracağız.
• Kent Enstitüleri’nden öncelikli olarak temel eğitim ve ortaöğretim
kademelerinde okuyan öğrencilerin, yaz tatillerinde ücretsiz olarak
yararlanmasını sağlayacağız.
122• Büyük kampüsler halinde kurulacak bu enstitülerin altyapısını,
öğrencilerin bilimsel deneyler yapmasına, sanatsal aktivitelere
katılmasına, spor yapmasına ve farklı alanlarda teknik ve mesleki
eğitim almasına uygun şekilde hazırlayacağız.
• Farklı branşlardaki atanamayan öğretmenleri, bu enstitülerde
istihdam edeceğiz.
HER YURTTAŞ İÇİN KALİTELİ VE ÜCRETSİZ
SAĞLIK HİZMETLERİ
HALK SAĞLIĞI VE KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ
• Yurttaşlarımıza yaşadıkları yerlere en yakın noktada, yaş gruplarına
göre düzenli sağlık kontrolleri, erken tanı testleri yapacağız.
• Kanser Tarama Tırları ile mamografi dâhil, gerekli tüm kanser •
taramalarını ücretsiz ve yerinde gerçekleştireceğiz.
• Bulaşıcı ve salgın hastalıklarla mücadeleyi AB ülkelerindeki düzeye
çıkaracağız.
• Organ bağışını özendirecek, organ bankalarını yaygınlaştıracağız.
• Tüm evlere musluklardan sağlıklı ve içilebilir su verilmesini
sağlayacağız.
• Kademeli sevk sistemini hayata geçirerek, yurttaşların sevk zinciri
içerisinde istedikleri sağlık kuruluşu ve hekime gidebilmelerini
sağlayacağız.
• Ulusal düzeyde 24 saat kesintisiz yayın yapacak bir sağlık televizyonu
kuracağız. TRT bünyesinde farklı dillerde yayın yapan kanallardaki
sağlık programlarını artıracağız.
ÜCRETSİZ TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ
• Prim ödemiş olmayı sağlık hizmeti almanın ön koşulu olmaktan
çıkaracağız.
• Sağlık hizmetlerinden yararlanmak için yurttaşlardan alınan katılım
payı, ilave ücret vb. ödemeleri kaldıracağız.
123• CHP Aile Sigortası Programı kapsamında, yoksul yurttaşlarımızın GSS
primlerini Hazine’den karşılayacağız.
• GSS prim borcu olan yoksul yurttaşların mağduriyetlerini Aile
Sigortası Programı kapsamında giderecek, borçlarının tamamını
sileceğiz.
• Sağlık kurumlarında rehin kalma ya da senet imzalatma gibi insan
onuruna aykırı durumlara son vereceğiz.
• Hastane ve doktor randevu telefonlarını ücretsiz yapacağız.
AİLE PLANLAMASI
• Ailelerin istedikleri sayıda çocuk sahibi olmasını destekleyeceğiz.
• Aile planlamasına erişimin önündeki engelleri kaldıracak, bu
hizmetleri isteyen herkese ücretsiz sunacağız.
• Doğum aralıklarının anne ve çocuk sağlığı açısından risk
yaratmayacak düzeye getirilmesi için önlemler alacağız.
• Özellikle kırsal bölgelerde ve kentlerdeki yoksul semtlerde
yurttaşlarımızın cinsel sağlık ile lohusa ve bebek sağlığı konularında
bilinçlendirilmesi için çalışmalar yürüteceğiz.
SAĞLIĞA EŞİT ERİŞİM
Kadın Sağlığı
• Kadınlara yönelik sağlık taramalarına süreklilik kazandıracağız.
• Her annenin ihtiyacı olan vitaminleri, ücretsiz olarak sağlayacağız.
• Anne, bebek ve çocuk ölüm oranlarını hızla düşürecek, bölgesel
farklılıkları ortadan kaldıracağız.
• Doğum ve yeni doğan bakım hizmetleri başta olmak üzere, gerekli
her türlü hizmeti AB ülkeleri düzeyine getireceğiz.
• Tüm yurttaşlarımızın bu hizmetlerden eşit şekilde yararlanmasını
sağlayacağız.
• Bütün doğumların, her yerde ücretsiz ve sağlık personeli yardımıyla,
güven içerisinde gerçekleşmesini temin edeceğiz.
124• Gebe, lohusa, bebek ve çocukların beslenme ve bebek bezi gibi
ihtiyaçları için Aile Sigortası Programı kapsamında yoksul ailelere
destek sağlayacak, ücretsiz ilaç temin edeceğiz.
• Tüm büyük işletmelerde emzirme odası ve birinci basamak sağlık
hizmeti verebilecek ünitelerin olmasını sağlayacağız.
Çocuk Sağlığı
• Çocuklara yönelik sağlık taramalarına süreklilik kazandıracağız.
• Çocuklar için ücretsiz periyodik aşılamada, gerçekleşme oranını %
100’e hızla ulaştıracağız.
• Sağlıklı bir nesil için okullarda çocuklarımıza yönelik geniş kapsamlı
bir okul sağlığı projesini hayata geçireceğiz.
Engellilerin Sağlığı
• Bütün hastanelerde engelli karşılama birimi oluşturacak, işitme
engelliler için tercüman bulunduracağız.
• Engellilerin, hastanelere servis araçları ile randevulu olarak gelmesini
sağlayacağız.
• Engelliler için evde fizik tedavi olanağı sunacağız.
• Engelli raporu alınması ve yenilenmesi sürecini kolaylaştıracağız.
• Engelli yurttaşlarımızın sağlık hizmetlerinden ihtiyaç duydukları yer
ve ölçüde ücretsiz olarak yararlanabilmelerini temin edeceğiz.
Tutuklu ve Hükümlüler İçin Sağlık Hizmetleri
• Tutuklu ve hükümlü sağlık hizmetlerini uluslararası standartlara
ulaştıracağız.
• Ceza infaz kurumlarında 24 saat yeterli sayıda doktor ve sağlık
personeli bulunmasını sağlayacağız.
• Tutuklu/hükümlülerin sağlık kurumlarına sevklerinin önündeki
bürokratik engelleri kaldıracağız. Sağlık durumu raporlarının
gecikmesini önleyeceğiz.
• Adli Tıp Kurumu’nun hazırladığı raporları hızlı, şeffaf ve denetlenebilir
hale getireceğiz.
125Özel İhtiyaçları Olan Toplum Kesimleri İçin Sağlık Hizmetleri
• Bakıma muhtaç hastalar için hasta bakım merkezleri kuracağız.
• Kanser hastaları, Alzheimer hastaları ve yatağa bağımlı olan hastalara
hasta bakım merkezlerinde sağlık ve bakım hizmetleri vereceğiz.
• Bağımlılık tedavi ve rehabilitasyon merkezlerini yaygınlaştıracağız.
• Madde bağımlılığı tanı ve tedavisini tamamen ücretsiz hale
getireceğiz.
• Hipertansiyon ve şeker hastalarına özel, kolay ulaşılabilir takip-tedavi-
eğitim merkezleri kuracağız.
• Kaplıcalara kurulacak fizik tedavi merkezlerinde, ihtiyaç sahiplerinin
ücretsiz tedavi edilmesini sağlayacağız.
ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ
• Sağlık hizmetlerinden alınan katılım paylarını kaldırarak acil
servislerdeki yığılmalara son vereceğiz.
• Hastanelerin acil servislerindeki yeşil alan uygulamasını kaldıracak ve
acil servis hizmetlerini ücretsiz hale getireceğiz.
• Acil servislerde acil tıp uzmanlarının çalışmasını sağlayacağız.
• Ambulans sistemini geliştirip, istasyon sayısını artıracağız ve hastalara
en kısa sürede ulaşılmasını sağlayacağız.
AİLE HEKİMLİĞİ
Aile Sağlığı Merkezleri
• Birinci basamak sağlık hizmetlerini, geliştirilmiş olanaklara sahip Aile
Sağlığı Merkezleri aracılığı ile vereceğiz.
• Aile Sağlığı Merkezi başına düşen yurttaş sayısını sağlık hizmetlerinin
nitelikli verilebileceği bir düzeye düşüreceğiz.
• Aile Sağlığı Merkezlerinde verilen hizmetler için hastalardan katılım
payı, reçete ücreti vb. hiçbir ücret almayacağız.
• Aile Sağlığı Merkezlerinde, kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri
ile etkili tanı ve tedavi olanaklarını sağlayacağız.
• “Kent Tipi Aile Sağlığı Merkezleri” oluşturacağız.
126• Büyük ölçekteki Aile Sağlığı Merkezlerinde, diş hekimleri, laboratuvar
uzmanları ve diğer uzmanların da görev yapmasını sağlayacağız.
Aile Hekimleri
• Aile hekimlerinin mevzuat ve uygulamadan kaynaklanan sorunlarını
çözeceğiz.
• Aile hekimlerini yeniden devlet memuru olarak atayacağız.
• Aile hekimlerinin birlikte çalışacağı sağlık personelinin sayısını yeterli
düzeye çıkaracağız.
• Aile hekimlerinin birincil görevlerinin aşılama, gebe takibi,
bebek t akibi, kronik hastalıkların takibi ve hasta muayenesi olmasını
sağlayacağız.
• Aile hekimliğinde başarı göstergesi olarak doktorun takibindeki kişi
sayısını değil, hastalıkları önleme oranını esas alacağız.
AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI HİZMETLERİ
• Okullarda çocuklara yönelik düzenli ağız ve diş sağlığı taramaları
gerçekleştireceğiz.
• Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri’ni yaygınlaştıracak ve tam donanımlı
hale getireceğiz.
• Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri’nde her türlü diş protezinin yapılmasını
sağlayacağız. Kullanılan malzemelerin ve hizmetin gereken kalitede
olmasını temin edeceğiz.
• CHP Aile Sigortası Programı kapsamındaki herkesin diş protezlerinin
ücretsiz yapılmasını sağlayacağız.
HASTA VE YAKINLARININ HAKLARI
• Tıp hukukunu çağdaş norm ve standartlara ulaştıracağız.
• Yurttaşların sağlıkla ilgili yasal haklarını aramalarının önündeki
bürokratik engelleri kaldıracağız.
• Tıbbi hataların nedenlerinin araştırılmasını ve sağlık hizmetinin ve
hizmet içi eğitimin iyileştirilmesini sağlayacağız.
127• Hastaların ihtiyaçlarının ve memnuniyetinin bağımsız kuruluşlar
tarafından düzenli olarak ölçülmesini ve şeffaflık ilkesi çerçevesinde
kamuoyuna açıklanmasını sağlayacağız.
SAĞLIK ÇALIŞANLARI
Sosyo-Ekonomik Güvence
• Tümüyle niceliğe dayanan performans sistemini nitelik
göstergelerinden de yararlanacak şekilde yeniden düzenleyeceğiz.
• Tüm sağlık çalışanlarının adil bir temel ücret almalarını sağlayacağız.
• Tüm sağlık çalışanlarının ekonomik, sosyal ve sendikal haklarını
koruyacak, güvenceli olarak çalışmalarını sağlayacağız.
• Mahrumiyet bölgelerinde çalışan hekim ve sağlık personelinin
ücretlerini ve sosyal haklarını iyileştireceğiz.
İş Memnuniyeti ve Güvenli Çalışma Ortamı
• Sağlık personeline yönelik şiddeti yasal düzenlemelerle önleyeceğiz.
• Sağlık personeline eğitimlerine uygun kadrolar vereceğiz.
• Bütün hemşire ve ebelerin dört yıllık üniversite mezunu olmasını ve
kendi alanlarında çalışmasını sağlayacağız.
• Sürekli hizmet içi eğitimlerle sağlık çalışanlarının dünyadaki
gelişmeleri takip edebilmesine olanak tanıyacağız.
TAM DONANIMLI TIP FAKÜLTELERİ
• Bütün tıp fakültelerini, üst düzey sağlık hizmeti verebilecek ve
sağlık sistemimizin ihtiyaç duyduğu sayıda nitelikli sağlık personeli
yetiştirebilecek duruma getireceğiz.
• Tıp fakültelerinin öğretim elemanı, personel ve donanım ihtiyaçlarını
karşılayacağız.
• Tıp fakültelerini çevre şehirlerdeki hastanelerle eşgüdümlü hale
getirecek, yurttaşlarımızı uzman ve hastane aramaktan kurtaracağız.
• Tıp fakültelerinin eğitim ve bilimsel araştırma kaynaklarını artırarak
bölgesel ve yöresel sağlık sorunları hakkında araştırma yapmasını
sağlayacağız.
128KURUMSAL DÜZENLEMELER
• Sağlık Bakanlığı ile taşra teşkilatları arasında etkin ve verimli bir iş
bölümü sağlayacağız.
• Kurumların, sorumlulukları oranında yetki ve kaynak sahibi olmasını
temin edeceğiz.
• Sağlık Bakanlığı bünyesinde "Sağlık Programları Genel Müdürlüğü"
kuracağız. Sağlık programlarının hazırlanmasını, uygulanmasını ve
finansmanını bu kurum aracılığıyla gerçekleştireceğiz.
• " Temel Sağlık Hizmetleri", "Yataklı Tedavi Kurumları", "Sağlık Personeli",
"Tıbbi Teknoloji ve Eczacılık" gibi uygulayıcı genel müdürlükler
oluşturacağız.
• Hastane yönetimlerini kâr odaklı olmaktan çıkaracağız. Devlet
hastanelerinin kamu tarafından işletilmesini sağlayacağız.
• Sağlık ihaleleri ve harcamalarını şeffaf hale getireceğiz. İhalelerin en
hızlı şekilde yapılmasını sağlayarak mağduriyetleri önleyeceğiz.
SAĞLIK ALTYAPISI
• Yeni ve modern devlet hastanelerinin inşasının planlı bir şekilde
devlet tarafından yaptırılmasını sağlayacağız.
• Her bölgeye, nüfus yoğunluğuna ve ihtiyaca göre tam donanımlı
uzmanlaşmış sağlık merkezleri ve branş hastaneleri kuracağız.
• Yalnızca kâr-zarar durumuna ve nüfusa bakarak hastane kapatılması
uygulamasına son vereceğiz.
• Ulaşım sorunu yaşanan bölgelerdeki yurttaşlarımızın hastaneye
erişiminin önündeki bütün engelleri kaldıracağız.
• Hekimlerin ve sağlık personelinin dağılımındaki bölgelerarası
eşitsizlikleri gidereceğiz.
GÜVENİLİR SAĞLIK HİZMETLERİ
• Uygun bir planlama ile doktorların her hastaya ortalama 15 dakika
zaman ayırmasını temin edeceğiz.
129• Tanı ve tedavi hizmetlerinde kaliteli tıbbi malzeme kullanılmasını
sağlayacağız.
• Ücretsiz Sağlık Danışma Hattı kuracağız.
• Kişisel sağlık verilerini koruyacak ve yasal güvence altına alacağız.
SAĞLIK ENDÜSTRİSİ
İlaç Sektörü
• Kanser ilaçları başta olmak üzere, ilaca erişimin önündeki tüm
engelleri kaldıracağız.
• Yaygın kullanılmayan, fakat hastaların ihtiyaç duyduğu ilaçların tek
elden ithal edilerek ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasını sağlayacağız.
• Yerli ilaç endüstrisini teşvik edeceğiz. Ülkemizi ilaç ve aşı konusunda
dışa bağımlı olmaktan kurtaracağız.
• Eşdeğer ilaç uygulamasından doğan mağduriyetleri nesnel ölçütler
çerçevesinde gidereceğiz.
Ar-Ge
• Tıbbi bilgi sistemleri ve cihaz yazılımları gibi bilişim teknolojilerinin
ülkemizde üretilmesini sağlayacağız.
• Üniversite, sanayi ve devlet arasında iş birliğini destekleyerek, etkin
bir tıp teknoparkları sistemi kuracağız.
• Tıbbi yüksek teknoloji ürünlerinin üretimi için teşvik vereceğiz.
• Patent ve lisans haklarının elde edilmesini ve korunmasını
kolaylaştıracağız.
KÜLTÜR VE SANAT
YASAL DÜZENLEMELER
• “UNESCO Kültürel İfadelerin Çeşitliliğinin Korunması ve Geliştirilmesi
Sözleşmesi”ni imzalayarak yürürlüğe sokacağız.
130• Sanatın özgürleşmesinin önündeki tüm yasal engelleri kaldırmak,
keyfi yasaklara ve sansüre son vermek amacıyla çağdaş bir Sanat
Yasası oluşturacağız.
• TÜSAK kanun tasarısı taslağını iptal edecek, sanat kurumlarının
özerkliğini ve özgürlüğünü koruyacağız.
• Geniş katılım ile Türkiye'nin kültüre ilişkin gelecek hedeflerinin
belirleneceği bir Kültür Strateji Belgesi oluşturacağız.
• Kültür ve sanata erişmeyi bir insan hakkı olarak ele alacak, yurttaşların
sanat etkinliklerine erişimini kolaylaştıracağız.
• Dijital yayıncılığın gelişmesi için paydaşların katılımı ile birlikte
gereken hukuki düzenlemeleri ve altyapı çalışmalarını
tamamlayacağız.
KURUMSAL DÖNÜŞÜM
• Kültür Bakanlığı’nı, Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan ayrı bir bakanlık
haline getireceğiz.
• Kültür Bakanlığı’nın genel bütçe içindeki payını yükselteceğiz.
• Devlet bünyesindeki sanat kurumlarının özerkliğini koruyacak, siyasi
amaçlar için kullanılmalarına engel olacağız.
• Sanat kurumlarının yönetimini ağırlıklı olarak sanatçılara bırakacağız.
• Kültür merkezlerinin karar mekanizmalarına kent konseylerini, kültür
ve sanat alanında faaliyet gösteren STK’leri dâhil edeceğiz.
SANATÇILARA SOSYO-EKONOMİK GÜVENCE
• Sanatçılarımızın ve kültür endüstrisi emekçilerinin sosyal haklarını
yasal güvence altına alacağız.
• Gerekli durumlarda sanat emekçilerinin sigorta primlerinin Kültür
Bakanlığı tarafından ödenmesini sağlayacağız.
• Kültür ve sanat alanındaki vergileri asgari düzeye çekeceğiz.
• Devlet bünyesinde çalışan tüm sanatçılarımızın özlük haklarını ve
çalışma koşullarını iyileştireceğiz.
• Sanatçıların sendikal örgütlenmesini teşvik edeceğiz.
131GÜÇLÜ KÜLTÜR VE SANAT ENDÜSTRİSİ
• İstihdam yaratan, ekonomik kalkınmaya katkı sağlayan yaratıcı
endüstrileri kültür politikamızın merkezine alacağız.
• Özel sanat projelerini ve bağımsız sanat dallarını destekleyecek ve
teşvik edeceğiz.
• Bağımsız sanatçıların gösterilerinin halka ulaşmasını sağlayacağız.
• Edebiyatımızın yurt dışında gelişmesi amacıyla yazarlarımıza ücretsiz
çeviri ve tanıtım desteği vereceğiz.
• Patent ve fikri mülkiyetle ilgili mevzuatı çağdaş bir yapıya
kavuşturacağız.
• Telif Haklarını koruyacak, korsan ürünlerle etkin bir mücadele için
gerekli yasal düzenlemeleri yapacağız.
KENT VE SANAT
• Tüm kentlerimizi kültür ve sanat alanları olarak tasarlayacak ve özgün
kent kültürlerinin gelişimine yatırım yapacağız.
• Bu amaçla tüm kentlerin kültür ve sanat ana (master) planını yaparak
etkin politikalar üreteceğiz.
• Yerel yönetimlerle iş birliği içerisinde, toplu taşıma uygulamalarını
kültür ve sanat etkinliklerine erişimi kolaylaştıracak şekilde
düzenleyeceğiz.
• Yerel yönetimlerin etkin desteği ile kentlerin her noktasında semt
kütüphaneleri ve tiyatroları kuracak, sanat kursları düzenleyeceğiz.
• Koruma kurullarını etkin hale getirecek ve siyasetin etkisinden
bağımsız kılacağız.
• İdeolojik yaklaşımlarla ve keyfi olarak kapalı tutulan İstanbul Atatürk
Kültür Merkezi’ni (AKM) hızla onararak sanatın hizmetine sunacağız.
ÇAĞDAŞ MÜZECİLİK
• Çağdaş müzeciliği geliştirecek, kültürel mirasın ait olduğu coğrafyada
korunması ilkesini uygulayacağız.
• Müzelerin yönetiminin özerk bir yapıya kavuşturulmasını
sağlayacağız.
132• Sanal müze çalışmalarına hız vereceğiz.
• Özel müzeciliğin gelişmesi için teşvik ve altyapı olanakları sunacağız.
• Yaşanmış acı olayların unutulmaması için Madımak Oteli’ni Hoşgörü
Müzesi’ne, Diyarbakır Cezaevi’ni İnsan Hakları ve Demokrasi
Müzesi’ne dönüştüreceğiz.
• Başta bilim ve teknoloji alanında olmak üzere kentlerde çocuklara
etkileşimli özel müzeler kuracağız.
• Emlak vergilerinden alınan, Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına
Ait Katkı Payını amacına uygun harcayacağız.
• Taşınmaz kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla
hazırlanan projelere destek vereceğiz.
KÜLTÜR VE SANAT EĞİTİMİ
• Eğitimde kültür ve sanata daha geniş yer verecek, okullarda bu tip
etkinliklere daha çok kaynak ayrılmasını sağlayacağız.
• Sanata özel yeteneği olan çocukları erken yaşlarda tespit ederek,
yeteneklerini geliştirmeleri için en ileri düzeyde eğitim olanakları
sağlayacağız.
• Sanat tarihi derslerini öğrencilerin pedagojik düzeylerine uygun,
yaratıcılıklarını geliştirmelerine katkı sağlayacak şekilde düzenleyerek
müfredata dâhil edeceğiz.
SPOR
YASAL DÜZENLEMELER
• Futbol seyircisini rant kapısı olarak gören, potansiyel suçlu olarak
damgalayan e-bilet‘i ve Passolig’i kaldıracağız.
• Sporda şiddet yasasının bireysel hak ve özgürlükleri hiçe sayan
güvenlikçi ve yasakçı anlayışına son vereceğiz.
• Sporseverleri sorumluluk sahibi yurttaşlar olarak gören yeni bir
yaklaşımla spor alanlarındaki şiddetin önüne geçeceğiz.
• Uluslararası spor hukuku ile uyum çalışmalarını gerçekleştireceğiz.
133• Ülke sporunun ekonomik ve idari anlamda hesap verebilirlik
temelinde iyileştirilmesini sağlayacağız.
• Federasyon yönetimlerinin kulüpler, sporcular, antrenörler, spor
eğitmenleri, sporcu sendikaları ve spor STK’leri tarafından seçilmesi
için gerekli yasal düzenlemeleri gerçekleştireceğiz.
KURUMSAL DÜZENLEMELER
• Gençlik ve Spor Bakanlığı merkez teşkilatında çalışan personelin
tamamının 40 yaşın altında olmasını sağlayacağız.
• Seçkin sporcuların desteklenmesini, antrenman, gelişim ve
müsabakalarda yarışma olanaklarının iyileştirilmesini sağlamakla
yükümlü yeni bir kurum oluşturacağız.
• Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi’nin (TMOK) spordaki rolünü
genişleteceğiz.
• Ülkede olimpik spor ruhunun geliştirilmesi ve kökleştirilmesini
TMOK’un asli görevi haline getireceğiz.
• Uluslararası Olimpiyat Komitesi ile iş birliği içerisinde, Olimpik
Dayanışma Programı kapsamında, ülkemizde yeterince ilgi görmeyen
olimpik sporları geliştireceğiz.
Türkiye Spor Konseyi
• Lisanslı sporcuları ve kitlesel spor yapan yurttaşların sayısını artırmak
amacıyla “Türkiye Spor Konseyi”ni kuracağız.
• Konsey’in çalışmalarına kaynak oluşturmak için bütçenin yanı sıra
Milli Piyango gelirlerinden pay ayıracağız.
• Konsey’in federasyonlar, yerel ve ulusal kulüpler, okullar, üniversiteler
gibi paydaşlarla etkin iş birliği içerisinde hareket etmesini
sağlayacağız.
• Spor dalı ve ölçek gözetmeksizin, spor faaliyetlerinin düzenlenmesi
ve sürdürülmesi için kaynak sağlayacağız.
134• Konsey’in kuracağı ticari ortaklıklarla, olimpik sporların gelişimine
katkı sağlanması için sürdürülebilir sosyal sorumluluk projeleri
gerçekleştireceğiz.
SPOR OLANAKLARINA ERİŞİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ
• Sporda kadın ve erkeklere fırsat eşitliği sağlayacağız.
• Mevcut spor uygulamalarını gençlerimizin ihtiyaçlarını karşılayacak
şekilde geliştireceğiz.
• Spor altyapısındaki bölgeler arası dengesizlikleri teşvikler ve özel
projelerle gidereceğiz.
• Yeterli sayıda spor tesisini engelliler tarafından da kullanılabilir hâle
getireceğiz.
KİTLESEL SPOR İÇİN DAHA FAZLA TESİS
• Spor yapma olanağını ve alışkanlığını tüm yaş gruplarına
yaygınlaştıran amatör sporları destekleyeceğiz.
• Kamuya ait spor tesislerini, okulların, amatör spor kulüplerinin ve tüm
yurttaşların kullanımına açacağız.
• Yurttaşların talepleri doğrultusunda her semtte farklı spor alanları
yapacağız.
• Çalışanların daha çok spor yapabilmesi için kamu kurumlarının ve
özel işletmelerin spor tesisleri yapmasını destekleyeceğiz.
PROFESYONEL SPORLARA TAM DESTEK
Sporcu Yetiştirme
• Lisanslı sporcu sayımızı AB ortalamasına yükselteceğiz.
• Yabancı sporculara bağımlı spor politikasını değiştirecek, kendi öz
değerlerimize yöneleceğiz.
• Yetenekli çocuk ve gençlerimizi keşfetmek ve aktif spora
yönlendirmek için ülke genelinde düzenli olarak "sportif yetenek
taraması" yapacağız.
135• Taramalar sonucunda elde edilen bilgiler ışığında sporcu profili veri
tabanı oluşturacağız.
• Spor kulüplerinin spor kolejleri açması için, arazi tahsisi de dâhil
olmak üzere destek sağlayacağız.
Eğitim ve Spor
• Başarılı sporcu gençlerimizin eğitim hayatları ile profesyonel spor
kariyerlerini birlikte sürdürebilmeleri için gerekli ortamı oluşturacağız.
• Öğrencilerin amatör sporların her türüne katılımını kolaylaştırmak ve
özendirmek amacıyla eğitim sistemimizde düzenlemeler yapacağız.
• Genel spor liseleri yerine, branşa dayalı spor liseleri kurarak yetenekli
sporcuların doğru eğitimi almasını sağlayacağız.
SPORCU SAĞLIĞI VE SOSYAL GÜVENCE
• Gerekli teknik donanıma sahip spor ve sağlık uzmanlarını
istihdam edecek, "Sporcu Eğitimi-Sağlık ve Performans Merkezleri"
oluşturacağız.
• Spor emekçilerinin sosyal güvence ve sendikal haklardan etkin
şekilde faydalanması için gereken yasal düzenlemeleri yapacağız.
• Gelecek vaat eden sporcularımıza sağlanan maddi olanakların, sosyal
güvenceyi de kapsamasını zorunlu kılacağız.
SPOR GELİRLERİNDE ŞEFFAFLIK VE ADALET
• Federasyonlara kaynak aktarımını siyasal ve kişisel ilişki ön şartından
kurtaracak, federasyonların mali özerkliğini güvence altına alacağız.
• Federasyonların bütçe, harcama usul ve esaslarını belirleyerek
şeffaflaştıracağız.
• Federasyonların kaynakları amacına uygun şekilde kullanmasını
sağlamak için özerk bir denetim sistemi oluşturacağız.
• Milli sporcularımızla ilgili ödül yönetmeliğini değiştirerek kamu
vicdanının yaralanmasının önüne geçecek ve ödüllerin eşitlik ilkesi
temelinde dağıtılmasını sağlayacağız.
136• Yasal bahis gelirlerini kulüplerimize daha adil bir şekilde dağıtacağız.
• Sponsorluk Yasası'nı çağdaş bir yapıya kavuşturarak kulüp ve
sporcularımızın gelirlerini artıracağız.
• Bütçeden spora ayrılan paya ek olarak, maç biletleri, bahisler, naklen
yayın gelirleri vb. üzerinden yapılacak kesintilerle “Spor Kulüplerine
Destek Fonu” oluşturacağız.
• Fonda toplanacak kaynakları, yeni tesisler kurmak ve yetenekli
sporculara burs ve eğitim olanakları sağlamak için kullanacağız.
ULUSLARARASI TURNUVALAR VE TANITIM
• Olimpiyat oyunlarının ülkemizde düzenlenmesine yönelik
gerçekçi bir hedef belirleyecek, buna uygun bir stratejik eylem planı
uygulamaya koyacağız.
• Dünya standartlarında spor tesisleri kurarak spor turizmini
geliştirecek ve ülkemizin tanıtımına katkı sağlayacağız.
GÜÇLÜ ULAŞTIRMA ALTYAPISI
BÜTÜNCÜL PLANLAMA
• Türkiye’nin sosyo-ekonomik ihtiyaçlarını ve bölgesel ölçekte ulaşım
önceliklerini göz önünde bulundurarak, ilgili tüm tarafların katılımı ile
kısa ve uzun vadeli “Ulaştırma Ana Planı” hazırlayacağız.
• Ülkemizin dünyanın en önemli ulaşım ve enerji koridoru olarak
gelişmesini sağlayacağız.
• Avrupa, Asya ve Orta Doğu’yu kara, deniz, hava ve demir yollarıyla
bağlayacak ve Türkiye’yi terminal ülke haline getireceğiz.
DEMİR YOLU ULAŞIMI
• Yeni bir demir yolu hamlesiyle, ulusal lokomotif ve vagon endüstrisini
geliştireceğiz.
• Demir Yolu ulaşımını yük taşımacılığı odaklı hale getireceğiz.
• Demir yolunun yük taşımacılığındaki payını 10 yıl içerisinde 6 kat
artırarak % 25’e yükselteceğiz.
137• Yolcu taşımacılığında Yüksek Hızlı Tren hatlarını verimlilik ve ülke
çıkarlarını dikkate alarak geliştireceğiz.
Yeni Hat ve Projeleri Hızla Devreye Sokacağız
• Yük ve yolcu taşımacılığı için doğu-batı yönünde iki ana hat, kuzey-
güney yönünde üç ana hat olmak üzere yeni demir yolu projelerini
hayata geçireceğiz.
• Tüm bölgelerimizi birbirine bağlayacak Orta Anadolu merkezli bir
demir yolu sistemi kuracağız.
• Bu sistemi, önde gelen ülkelere ve uluslararası limanlarımıza
bağlayarak tamamlayacağız.
• Karadeniz sahil demir yolu hattını, Batum sınır kapısına uzanacak
şekilde inşa edeceğiz.
• Burdur ve Isparta ile Antalya arasında demir yolu bağlantısını
kuracağız.
• İzmit Körfez geçişinde iptal edilen kuzey-güney bağlantısını
gerçekleştireceğiz.
Mevcut Projeleri Geliştirerek Tamamlayacağız
• Tamamlanmadan hizmete açılan Eskişehir-İstanbul hattını
standartlara uygun olarak tamamlayacağız.
• Pendik’te sona eren demir yolu hattını Marmaray’a entegre edeceğiz.
• İran üzerinden ülkemizi Asya'ya bağlayan demir yolu güzergâhındaki
• Van Gölü geçişini ivedilikle hizmete açacağız.
• GAP'ı Mersin ve İskenderun’daki limanlara bağlayan GAP demir yolu
projesini hızlandıracağız.
• Avrupa'yı Asya'ya kesintisiz bir demir yolu şebekesi ile bağlamak için
Kars-Tiflis demir yolu projesini en kısa zamanda tamamlayacağız.
Mevcut Altyapıyı Modernize Edeceğiz
• Eskimiş tüm demir yolu hatlarını yenileyecek ve elektrifikasyonlarını
sağlayacağız.
• Haydarpaşa Garı’nı ve kentlerimizdeki kullanım dışı olan diğer tren
garlarını yeniden hizmete açacağız.
138• Kaderine terk edilmiş olan Samsun–Çarşamba demir yolunu
modernize edeceğiz.
• İstanbul’dan Avrupa’ya ve güneye bağlanan hatları
modernleştireceğiz; gerekirse yeni hatlar inşa edeceğiz.
Kombine Taşımacılık
• Demir yolu-kara yolu ve demir yolu-deniz yolu kombine taşımacılığını
geliştirmek için stratejik bölgelerde transfer istasyonları kuracağız.
• Transit taşımacılığın gelişmesi için gereken yatırımları yapacağız.
• Samsun Limanı’nı Akdeniz'e bağlayan mevcut demir yolu şebekesinin
standardını yükselteceğiz.
• Samsun limanı ile Mersin ve İskenderun limanlarını birbirine
bağlayacağız.
• Samsun Limanı’nı Karadeniz'in KEY-PORT'u haline getirerek Boğaz
geçişlerindeki yoğunluğu azaltacağız.
Kent ve Bölge İçi Raylı Ulaşım
• Orta büyüklükteki ve büyük kentlerdeki raylı taşımacılık sistemlerinin
yaygınlaştırılmasını destekleyeceğiz.
• Belediyeler ile eşgüdüm içinde hareket ederek, banliyö hatlarını
yaygınlaştıracağız.
• Kırsal bölgelerde ve turistik bölgelerde orta mesafe hızlı taşımacılığı
sağlamak için Ray Otobüsü sistemleri kuracağız.
KARA YOLU ULAŞIMI
İl, İlçe, Köy ve Şehir İçi Yolları
• Kara yollarında zayıf kalan il, ilçe ve köy bağlantılarını
güçlendireceğiz. Özellikle ulaşım sıkıntısı çeken köylerin ana
merkezler ile bağlantısını kuracağız.
• Köy ve il yollarını genel ulaşım planı ve bölgesel kalkınma planları
doğrultusunda yapacağız.
139• GAP bölgesinde ve turizm merkezlerinde yol ağlarını süratle elden
geçirecek ve ihtiyaca göre bu alanlara yeni yatırımlar yapacağız.
• Belediyelerce yurttaşlardan alınan asfalt paralarını yasal
düzenlemelerle kaldıracağız.
Şehirlerarası Karayolları
• Kara yolu yatırımlarını siyasi kaygılarla değil, ülkenin ihtiyaçları ve
bölgesel ihtiyaçlar doğrultusunda gerçekleştireceğiz.
• Yetersiz planlamayla ve düşük standartlarda yapıldığı için çok
sayıda kazaya neden olan bölünmüş yollarda gereken iyileştirmeleri
yapacağız.
• Kara yollarında düşük kaliteli satıh kaplama yerine kaliteli sıcak asfalt
kullanımını yaygınlaştıracağız.
• Yap–İşlet–Devret modeli ile yaptırılan otoyollarda yüksek trafik
garantilerini iptal edeceğiz.
Kara Yollarında Çevre Duyarlılığı
• İhtiyaç duyulan yerleşim bölgelerinde, gürültü ve kirlilik yaratan ana
yolların yerine alternatif çevre yolları yapacağız.
• Kara yolu yatırımlarını yeniden ÇED kapsamına alacağız.
• 3. Boğaz Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu projelerini gözden
geçireceğiz.
• Bu projelerin çevre ve bölge halkı açısından tehlike yaratan ve geri
dönülmez zararlara neden olabilecek unsurlarını ortadan
kaldıracağız.
• Çanakkale Köprüsü ve otoyol geçişini, bölgenin doğal ve
tarihi özelliklerini göz önünde bulundurarak planlayacak ve
gerçekleştireceğiz.
• Karadeniz Sahil Yolu’nun bölge üzerinde yaratmış olduğu tahribatı
en aza indirecek ve yerleşim alanlarının denizle bağlantısını yeniden
sağlayacağız.
140• İstanbul Boğazı’na yapılması öngörülen Üç Katlı İstanbul Metro ve
Karayolu Boğaz Geçişi Projesi’nin fiziki ve mali değerlendirmesini
yeniden yapacağız.
KGM Teşkilatı ve Personeli
• Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) ve Bölge Müdürlükleri’nin
teşkilat yapısını güçlendirecek ve yeterli nitelikte personel istihdamını
sağlayacağız.
• Zor şartlarda görev yapan KGM personelinin çalışma ve ücret
koşullarını iyileştireceğiz.
• KGM personelinin siyasi baskıdan uzak ve planlama ilkelerine bağlı
kalarak çalışmasını sağlayacağız.
DENİZCİLİK VE DENİZ YOLLARI ULAŞIMI
Planlama ve Denetleme
• Denizcilik sektörünün tüm bileşenlerinin katılımıyla bir “Kıyı Alanları
• Yönetim Planı” hazırlayacağız.
• Denizcilik sektöründe can, mal, seyir ve çevre emniyetinin sağlanması
için gemi takip ve izleme sistemlerindeki eksiklikleri gidereceğiz.
• Denetim ve gözetim sistemlerini tüm kıyılarımıza yaygınlaştıracağız.
Tersaneler
• Türkiye’yi bölgesindeki önemli gemi inşa ve onarım merkezlerinden
biri haline getireceğiz.
• Küçük ölçekli tersanelerin gemi inşa ve bakım-onarım tersaneleri
olarak yapılandırılmalarını teşvik edeceğiz.
Limanlar
• Uluslararası taşımacılığı geliştirmek için, mevcut limanların terminal
olanaklarını ve ana ulaştırma koridorları ile bağlantılarını
iyileştireceğiz.
• Yapılacak limanların yerlerini, kara yolu ve demir yolu bağlantılarını
dikkate alarak belirleyeceğiz.
141HAVA YOLU ULAŞIMI
Planlı Sektörel Gelişim
• Tüm paydaşların katılımı ile “Hava Yolu Master” planı hazırlayacağız.
• Havaalanı yatırım planlarını, hazırlanacak master plana göre yeniden
düzenleyerek kaynak israfına son vereceğiz.
• Sektör bileşenlerinin master planına uygun, dengeli ve çevreye
duyarlı biçimde hareket etmesini yasal güvence altına alacağız.
Havalimanları
• Kapasitesini aşan havalimanlarının geliştirilmesini sağlayacak, atıl
havalimanlarının etkin kullanılması için hava yolu taşımacılarını teşvik
edeceğiz.
• Havaalanı olmayan illerde yaşayanların, en yakın havaalanına hızlı,
emniyetli ve ucuz şekilde erişebilmesini sağlayacağız.
• 3. İstanbul Havaalanı’nın mevcut konumunu, teknik uygunluk,
çevresel etki ve fizibilite açısından yeniden değerlendireceğiz.
• Ankara Esenboğa Havaalanı’nı, Türkiye’nin ikinci önemli uluslararası
uçuş merkezi yapacağız.
Havacılık Sektörünü Destekleyeceğiz
• İkili ve çok taraflı uluslararası anlaşmalarda, yerli hava yolu
şirketlerinin haklarının savunulmasına öncelik vereceğiz.
• Hava aracı bakım, onarım ve yenileme sektöründe Türkiye’nin bölge
merkezi olması için gereken altyapı yatırımlarını yapacağız.
• Erişimi zor olan bölgelerde hava ambulans ağları kuracağız.
• Sivil hava ulaşımında Ar-Ge faaliyetlerini geliştireceğiz. Uçak ve parça
üretimini destekleyeceğiz.
142GÜVENLİK
GÜVENLİ VE HUZURLU TÜRKİYE
Uluslararası Terörle Etkin Mücadele
• Terörle mücadelede küresel iş birliği içinde hareket edeceğiz.
• Başta BM terörle mücadele sözleşmeleri olmak üzere, uluslararası
antlaşmalarda öngörülen ilkeleri esas alacağız.
• Kalbura dönen sınırlarımızın güvenliğini yeniden ve kesin şekilde
tesis edeceğiz.
• Sınırlarımızın gerisinde öbeklenmiş çeşitli terör örgütlerinin ülkemizin
güvenlik ve huzurunu tehdit etmesine izin vermeyeceğiz.
İç Güvenlik
• Terörle mücadeleyi devletin tüm organlarının, halkın ve STK’lerin
katkısıyla ve bütüncül bir anlayışla sürdüreceğiz.
• Terörün yurt içi ve yurt dışı finans kaynaklarını kurutmak için ulusal ve
uluslararası düzeyde etkin şekilde mücadele edeceğiz.
• Terör ve siber saldırılar başta olmak üzere, her türlü iç ve dış tehditlere
ve doğal afetlere karşı topyekûn mücadele edeceğiz.
• Terörden zarar gören yurttaşlarımızın mağduriyetini gidereceğiz.
DEMOKRASİ VE TOPLUMSAL UZLAŞIYA DAYALI YENİ YAKLAŞIM
• Bireysel hak ve özgürlükleri, toplumsal refahı, yargının bağımsızlığını
ve tarafsızlığını temel alan bir güvenlik anlayışını esas alacağız.
• Ülkemizin güvenliğini sağlayacak önlemleri alırken, devlet ve
yurttaşlar arasında karşılıklı güvene dayalı bir anlayışla hareket
edeceğiz.
• Hukukun üstünlüğü ilkesini ve toplumsal uzlaşıyı yeniden tesis
edeceğiz. Yurttaşlarına şüpheyle yaklaşan, bireyleri kollama veya
suçlamaya yönelik anlayışa ve uygulamalara son vereceğiz.
• Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerine ve Cumhuriyetimizin
kazanımlarına sahip çıkacağız.
143• Demokrasi, huzur ve barışı, ulusal birlik ve egemenlikten, taviz
vermeksizin eşit yurttaşlık temelinde tesis edeceğiz.
GÜVENLİK GÜÇLERİ
Yeniden Yapılandırma
• Güvenlik güçlerinin evrensel insan haklarına saygı ve hukukun
üstünlüğü ilkelerine uygun şekilde hareket etmesi için gereken yasal
altyapıyı oluşturacağız.
• Güvenlik güçlerinin, Avrupa Polis Etiği Kurallarına göre eğitilmesini
sağlayarak, orantısız güç kullanımına son vereceğiz.
• Güvenlik güçlerinin, siyasi iradenin demokratik denetiminde olmasını
sağlayacağız. TBMM'de güvenlik güçlerinin icraat ve faaliyetlerini
denetleyecek bir Güvenlik Komisyonu kuracağız.
• Güvenlik güçlerini her türlü siyasal yapılanmanın dışında tutacak,
çıkar ilişkilerinden ve örgütlü kuşatmalardan arındıracağız.
• Güvenlik personelinin atamalarında her şeyden önce liyakati esas
alan bir anlayışla hareket edeceğiz.
Daha Fazla Olanak, Daha Fazla Hak
• Güvenlik güçlerinin profesyonel donanım ve yeteneklerini geliştireceğiz.
• Güvenlik güçlerinin özlük haklarını ve çalışma koşullarını iyileştireceğiz.
• Emniyet teşkilatında görev yapan personelin emeklilikte katsayı
mağduriyetini gidereceğiz.
• Güvenlik güçlerinin halkla daha iyi ilişkiler kurabilmesi ve zor
şartlarda görev yapabilmesi için etkili psikolojik destek alabilmesini
sağlayacağız.
• Şehitlerimizin ailelerinin ve gazilerimizin hayat boyu sağlıklı ve
güvenli yaşamasını sağlayacağız.
• Şehit ve gazi çocuklarının eğitimlerinin güvencesini oluşturacak mali
ve kurumsal düzenlemelerin hayata geçireceğiz.
144DOĞA VE KENT HAKKI
Yaşadığımız çevrenin korunması ve yaşam kalitemizin artırılması
için, “doğa hakkı” ve “kent hakkı” ilkelerine kararlılıkla sahip çıkılması
gerekmektedir. CHP, “doğa hakkı” ve “kent hakkını” ortaya koyduğu tüm
politikaların merkezine taşımaktadır.
Günümüzde, başta iklim değişikliği olmak üzere, ekolojik sistemdeki
bozulmalar, nüfus artışları ve doğal kaynakların aşırı sömürülmesi
gibi sorunlar tüm dünyayı etkilemektedir. Küresel ortalama sıcaklıklar
artmakta, yaygın kar ve buz erimeleri nedeniyle deniz seviyeleri
yükselmektedir. Tüm dünyada kuraklık ve sel gibi aşırı iklim olaylarının
sıklığı ve yoğunluğu artmaktadır.
Türkiye, dünyanın iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek bölgelerinden
birinde yer almaktadır. İklim değişikliği sonucunda, Türkiye geneli için 21.
yüzyılda 5-7 derecelik sıcaklık artışı, ortalama yağışlarda ise yüzde 20’ye
varan düşüş öngörülmektedir. İklim değişikliğinden en fazla etkilenecek
olanlarsa, bu değişikliklerden en az sorumlu olan toplum kesimleridir. Bu
kesimlerin başında, gittikçe zorlaşan iklim şartlarında üretim yapmaya
çalışan çiftçiler, tarım işçileri, balıkçılar ve gıda güvenliği sorunu yaşayan
yoksul haneler yer almaktadır.
Dünyayı ve canlıları tehdit eden bu sorunların çözülebilmesi için, yalnızca
niceliksel büyümeyi dikkate alan ekonomi anlayışına son verilmesi
gerekmektedir. CHP, dünyadaki tüm varlıklara eşit önem veren “doğa
hakkı” ilkesini ve nitelikli, sürdürülebilir büyüme anlayışını esas almaktadır.
Bu ilke doğrultusunda, ülkemizi, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi adım adım
“yeşil ekonomiye” taşımaya kararlıdır.
CHP, sürdürülebilir kaynakların verimli kullanılması ve adil dağıtılmasını
sağlayacak tarım ve sanayi politikalarına öncelik vermektedir. Bu
politikaları nitelikli kamu hizmetleri ve yenilikçi yerel yönetim projeleriyle
desteklemeyi savunmaktadır. Bu önlemler sayesinde kırılganlığı yüksek
toplum katmanları korunacak ve güçlendirilecektir. CHP iktidarında,
doğa-dostu teknoloji, mal ve hizmetler üreten ve bu sektörlerde çalışma
olanakları yaratan yapısal değişiklikler hayata geçirilecektir. İklim
değişikliğine neden olan sera gazı salınımlarının azaltılması için, enerji
145verimliliği ve yenilenebilir enerji yatırımları konusunda gerçekçi hedefler
doğrultusunda hareket edilecektir.
CHP, bireyi içinde yaşadığı doğa ile bir bütün olarak ele almaktadır.
CHP’nin ekonomi anlayışı, toplumun çevreyle uyumlu bir şekilde
kalkınması ilkesine dayanmaktadır. Gelecek kuşaklara yönelik olarak,
insanca ve sağlıklı yaşam koşullarını temin edebilmek için tüm kaynakların
eşitlikçi ve adil bir şekilde kullanılması şarttır. Bu anlayışla hareket eden
CHP; doğa, çevre ve kent politikalarını doğa dostu büyüme anlayışı
çerçevesinde şekillendirmektedir.
CHP doğa hakları ve ulusal çevre güvenliği çalışmalarını uluslararası
toplumun politikalarıyla ortak ve uyumlu olarak yürütmeyi
hedeflemektedir. CHP ülkemizin, BM’nin yeşil politikalarının örnek ülkeleri
arasında yer alması için çalışacaktır. CHP’nin, doğaya ve gelecek kuşaklara
karşı sorumlulukların yerine getirilmesini esas alan kalkınma modeli,
ülkemizin uluslararası toplumda saygın bir yer edinmesini sağlayacaktır.
Doğayı korumanın temel ahlaki bir sorumluluk olduğunu savunan CHP,
“doğa hakkı” konusunda farkındalık yaratmak için çalışmakta ve bu hakkın
korunması için mücadele etmektedir. CHP iktidarında, her insanın ve
canlının bir arada, temiz ve korunmuş bir doğada yaşaması anayasal bir
hak olarak güvence altına alınacaktır.
Doğa Dostu Sürdürülebilir Kentleşme
Ülkemizde nüfusun çok büyük çoğunluğu artık kentlerde yaşamaktadır.
Çevrenin korunması ve temiz olması, kır için olduğu kadar kent için
de gereklidir. Bu nedenle CHP’nin kentleşme anlayışı sosyal adaletçi
ve kalkınmacı olduğu kadar, doğa dostudur. Kent politikaları, çevre ve
sosyo-ekonomik bakımdan sürdürülebilirliği esas alan bir yaklaşıma
dayanmalıdır. Kentlerin temizliği ve güvenliği gözetilmeli, sürdürülebilir
kaynaklar verimli biçimde kullanılmalıdır.
CHP, ülkemizde “akıllı kentlerin” oluşturulmasına önem vermektedir.
Akıllı kentlerde yeni teknolojilerin yaygın şekilde kullanılması, ekolojik
dengenin korunması ve enerji tasarrufunun artırılması hedeflenmektedir.
146Buradaki amaç, doğal kaynakların gelecek kuşaklar için korunması, yaşam
kalitesinin ve doğal dengenin gözetilmesi ve yeşil yapı ile yeşil ilişki
ağlarının geliştirilmesidir. Bu amaçları gerçekleştirebilmek için mevcut
konut tiplerine alternatif yaratabilen, öncelikle enerji tasarrufunu artıran,
yeni ve akıllı konut tipleri tasarlanmalıdır.
CHP iktidarı, kenti hem maddi hem de manevi açıdan griden yeşile
taşıyacaktır. İnsanların ve ekosistemin canlılığının sürdürülmesini
sağlayacak politikaları hayata geçirecek ve geleceğin kentlerini bu
anlayışla tasarlayacaktır. CHP, yurttaşlarımızın yeşil alanlara ve temiz
havaya erişimini artırırken, yurttaşlarımızın sağlıklı kentlerde, sağlıklı bir
yaşam sürmesini sağlayacaktır. CHP’nin esas aldığı “bio-bölge” anlayışıyla;
su havzaları, toprak, iklim, flora ve fauna ilişkileri gözetilecek, bölgelerdeki
mevcut kaynakların dengeli kullanımına yönelik stratejiler geliştirilecektir.
Kent sakinlerinin her türlü altyapı ve konut olanaklarından ve kültürel
faaliyetlerden yararlanması, CHP iktidarının öncelikli hedefleri arasındadır.
Kentlerimizin sağlıklı içme suyu ve kanalizasyon başta olmak üzere tüm
altyapı hizmetlerine kolayca erişebilmesi, CHP’nin kent politikalarıyla
mümkün olacaktır.
CHP iktidarında, kentlerde güvenli ve kolay ulaşım olanakları
geliştirilecektir. Şehir içi ve şehirler arası ulaşıma ayrılan bütçe artırılacak,
kent içi ulaşım yeni tekniklere ve uzmanlığa dayalı olarak planlanacaktır.
Trafik sıkışıklığının önlenmesi için başta raylı sistemler olmak üzere, tüm
ulaşım olanakları hızla geliştirilecektir. Sessiz caddeler, oyun caddeleri,
yürüyüş caddeleri gibi yenilikçi mekânsal düzenlemeler kent tasarımının
parçası olacaktır. Kent içi trafikte yaya ve bisiklet öncelikli düzenlemeler
yapılacaktır. Otopark alanları trafik yoğunluğunu azaltacak şekilde
düzenlenecek ve bu alanların rant yaratmak amacıyla uzun vadeli olarak
özel sektöre devredilmesi engellenecektir.
Kapsayıcı Kentleşme
Türkiye’nin karşılaştığı en önemli sorunların başında ötekileştirme,
ayrıştırma ve dışlanma gelmektedir. Bu sorunların kaynağındaysa eşitsizlik
yatmaktadır. Sınıfsal, etnik ve mezhepsel ayrışmalar toplumsal dokuyu
147bozmakta, toplumsal yaşamda güveni ve dayanışmayı zayıflatmaktadır.
CHP, eşitsizlikten kaynaklanan ve kentlerin istikrarını bozan bu sorunları,
“kapsayıcı kentleşme” ilkesiyle çözecektir. CHP iktidarı “kapsayıcı
kentleşme” anlayışıyla, ayrışmış kentleri bütünleştirecek ve toplumsal
dayanışmayı güçlendirecektir.
Tüm kent sakinleri kent hizmetlerden en üst düzeyde yararlanabilmeli,
her türlü ortak ve kamusal mekâna kolayca erişebilmelidir. Kentlerin
korumalı villalar, gecekondular, çöküntü alanları, beton kuleler ve iş
merkezleri arasında bölünmesine son verilmelidir. Mimarlar, tasarımcılar
ve planlamacıların desteğiyle oluşturulacak kent politikalarıyla, farklı
yerlerde yaşayan ve farklı kökenden gelen insanları bir araya getirecek
düzenlemeler yapılmalıdır.
CHP ayrışma ve dışlanma sorunlarının sokaktan başlayarak çözüleceğini
savunmaktadır. Sokak, semt, mahalle ve kent tüm yaşayanlar için güvenli
hale getirilmelidir. Sokaklar ve meydanlar insan dolu ve yaya dostu
olmalıdır. Komşular birbirini tanımalı, komşuluk bağları güçlendirilmeli,
komşular arasında dayanışma artırılmalıdır. Aynı yerde yaşayanlar
bulundukları yere ait olduklarını hissetmelidir. Farklı kökenden gelen
yurttaşlarımız ve tüm toplum kesimleri birbiriyle uzlaşmacı ilişkiler
kurabilmelidir. Sokaklar, adaletin ve hoşgörünün gerçekleştiği yerler
haline gelmelidir. CHP, kentlerimizde kırılgan çok kültürlülük eğilimine
ve asimilasyon baskısına teslim olmadan, tüm yurttaşlarımızın bir arada
yaşamalarının ve birbirleriyle ilişki kurmalarının desteklenmesi gerektiğini
savunmaktadır.
CHP belediyeleri yurttaşların bir arada kaliteli vakit geçirebilmesi amacıyla
spor tesisleri ve oyun alanları, park ve bahçeler, fuar ve festival alanları
geliştirme konusunda öncülük yapmaktadır. AKP’nin inşaat ve rant odaklı
kentleşme anlayışı ise kentte yaşam kalitesinin düşmesine neden olmakta
ve toplumsal dışlanmayı artırmaktadır. Oysa kent ve konut politikaları,
rant ve spekülasyonu değil; farklı kökenlerden gelen yurttaşlarımızı
kaynaştırmayı hedeflemelidir. CHP kamu varlıklarının metalaştırılmasına
ve dışlayıcı özel mülkiyete dönüştürülmesine karşı çıkmaktadır. Kentsel
rantlardan elde edilecek gelirler, toplum yararına olacak şekilde
148kullanılmalıdır. Halka mali kaynakları kullanma konusunda söz hakkı
verilmelidir.
Yenilik ve Yaratıcılık Temelli Kentleşme
Günümüzde kentler, ekonomik kalkınmanın lokomotifi durumundadır.
Çünkü bilgi ekonomisinin ortaya çıkardığı yeni bilgiler, teknolojiler
ve ürünler kentlerde geliştirilmektedir. Bu nedenle CHP, kentlerimizi
canlandırmaya ve kentlerin yenilikçi kapasitelerini geliştirilmeye büyük
önem vermektedir.
Kentlerin canlılığı, başta fiziki altyapı olmak üzere konut, iş yeri, ulaşım
ihtiyaçlarının karşılanmasına bağlıdır. Kentler, zengin ve çeşitlenmiş
bir tüketim altyapısına sahip olmalıdır. CHP çarşı esnafından İnternet
alışverişine, butik mağazalardan büyük mağazalara, haftalık pazarlardan
AVM’lere kadar ticaret ve perakende sektörünün her bileşeninin ayrı ayrı
ve birlikte desteklenmesi gerektiğini savunmaktadır.
Kentlerin yaratıcı ve yenilikçi potansiyellerini harekete geçirmenin
ve kentleri canlandırmanın temel unsuru eğitim, bilim ve teknoloji
alanında gerçekleştirilecek atılımlardır. Oysa AKP iktidarı, eğitim sistemini
yazboz tahtasına çevirerek, düşünce özgürlüğünü kısıtlayarak ve
üniversiteleri baskı altına alarak bilimin, yeniliğin ve teknolojik gelişimin
önünü tıkamıştır. CHP, “yenilik temelli kentleşme” anlayışı çerçevesinde
üniversitelerde, araştırma kuruluşlarında ve yoğun yüksek teknoloji
kullanan sektörlerde; Ar-Ge, yaratıcı tasarım ve yenilik faaliyetlerinin
geliştirilmesine öncelik vermektedir.
Kentlerin gelişebilmesi için yeni yatırımlar ne kadar önemli ise vasıflı iş
gücünün yetiştirilmesi de aynı ölçüde önemlidir. Çünkü günümüzde
yaratıcı çalışma, vasıflı ve uzmanlaşmış bir grubun işi haline gelmiştir.
Yüksek vasıflı uzmanları ve yaratıcı kesimleri kentte toplamak için
kentin ekonomik tabanı genişletilmeli, kentlerdeki ekonomik faaliyetler
çeşitlendirilmelidir. Firmalar arasındaki iş birliği ve bölgesel kümelenmeler,
coğrafi yakınlık sayesinde kurulacak bilgi akışı ve kurumlar arası
bağlantılar ile mümkün olabilmektedir.
Bir kenti çekici kılacak olan şey, yaratıcılığın ve yeniliğin önemli
kaynaklarından olan kültür ve sanattır. Çalışma hayatının, yaşam
149alanlarının ve eğlence faaliyetlerinin bir arada olması, hem yeni yatırımlar
hem vasıflı iş gücü açısından önemli bir çekim gücü yaratmaktadır.
Bilim insanları, mühendisler, mimarlar, yazarlar, sanatçılar, reklamcılar
ve tasarımcılar gibi yaratıcı kesimler canlı kentlerde yaşamayı tercih
etmektedir.
CHP, kentlerimizde kültürel etkinliklerin ve kültür sanayisinin gelişmesine
büyük önem vermektedir. CHP, sanat ve kültürü açık fikirliliğin,
hoşgörünün, uygar ve erdemli yurttaşlar yetiştirmenin olduğu kadar
ekonomik kalkınmanın da başlıca unsurlarından biri olarak görmektedir.
Tiyatrolar, orkestra salonları, resim galerileri, kütüphaneler; müzik,
film ve televizyon stüdyoları; medya kuruluşları ve reklam şirketleri
kente canlanma getirmektedir. Kültür ekonomisi kenti çekici, heyecanlı
ve yaratıcı yapmaktadır. Kültür ve sanat alanında yapılan çalışmalar,
yaratıcılığın serpilip gelişmesini sağlamaktadır. Bunun bilincinde olan CHP,
tüm bu alanlarda atılım yapma kararlılığı içindedir.
AKP iktidarında sanata ve sanatçıya gereken önem verilmemektedir.
Dahası her türlü yaratıcı etkinlik baskı altında tutulmakta ve kent yaşamı
sönükleştirilmektedir. Oysa CHP’nin kültür ve sanat anlayışı özgürlüğü,
çoğulculuğu ve yaratıcılığı esas almaktadır. CHP, sanatın önündeki bütün
engellerin ortadan kaldırılması gerektiğine inanmaktadır. AKP’nin tutucu,
baskıcı ve rant temelli kentleşme anlayışına karşı CHP yenilik, yaratıcılık
ve kültür temelli kentleşmeyi savunmaktadır. CHP yurttaşlarımıza canlı ve
aydınlık kentler yaratma sözü vermektedir.
Kentleşme Politikaları
“Doğa hakkı” ve “kent hakkı” ilkeleri, kent sakinlerinin, ihtiyaçları için
verdikleri mücadeleyi desteklemeyi gerektirmektedir. Bu nedenle CHP,
kent planlamasında katılımcılık ve eşitliği esas almaktadır. CHP iktidarında,
kent sakinleri, STK’ler, üniversiteler ve diğer paydaşlar karar alma
süreçlerine dâhil edilecektir. Yapılacak projelerin uygunluğu ve geçerliliği
nesnel ölçütler çerçevesinde ve dayanışmacı bir anlayışla ele alınacaktır.
Yenilikçi kentsel politikalar, “yavaş planlama” ve “yavaş kent” anlayışı
çerçevesinde kurgulanacaktır. Yıkım yerine yerinde dönüşüm, var olanı
koruma ve geliştirme, mevcut fiziki ve sosyal engelleri ortadan kaldırma
150ilkeleri esas alınacaktır. Kentsel dönüşüm politikalarında, dayatmacı ve
aceleci yaklaşımların yerine, ekonomik ve sosyal boyutları dikkate alan
“süreç yönetimi” anlayışıyla hareket edilecektir.
CHP iktidarında “paylaşan kentler” anlayışıyla hareket edilecek ve kentler
arası rekabet yerine iş birliği ve tecrübe paylaşımı esas alınacaktır.
Ayrıştıran değil; kaynak, teknoloji ve bilgi açısından birleştiren şehircilik,
temel ilke olacaktır. Aynı zamanda, kentlerimizin küresel platformlarda
varlık göstermesi ve diğer devletlerin yerel yönetimleri ile iş birliği
yapabilmesi sağlanacaktır.
CHP iktidarında merkezi idare ve yerel yönetimler arasındaki plan ve
yetki karmaşası ortadan kaldırılacaktır. Proje geliştirme ve uygulamada,
merkezi idarenin dayatmacı ve tepeden inmeci tavrına son verilecek,
yerel yönetimlerde çoğulculuk ilkesiyle hareket edilecektir. Merkezi
idare tarafından sağlanan kaynaklar, ihtiyaçlar gözetilerek dağıtılacak
ve bunların ne şekilde kullanılacağına bizzat yerel yönetimler karar
verebilecektir. Yerel yönetimlerin hizmet sunumunda adil davranılacak
ve parti ayrımcılığına son verilecektir. Şeffaflık ilkesini sağlamak amacıyla,
yerel yönetimlerin elde ettiği gelirler ve yaptığı harcamalar halkın
denetimine açık hale getirilecektir.
DOĞA DOSTU BİR TOPLUMSAL YAŞAM
EKOLOJİK ANAYASA VE MEVZUAT
• Acil koruma ve yeniden onarma ilkesi ışığında Ekolojik Anayasa
hazırlayacağız.
• İklim değişikliğinin, Türkiye’de yaratacağı etki, kırılganlık ve risklerin
incelenmesini ve uyum stratejilerinin geliştirilmesini içeren bir “Ulusal
İklim Değişikliği Strateji Belgesi” hazırlayacağız.
• Sera gazı salınımlarını azaltmaya yönelik bağlayıcı, ölçülebilir ve
uygulanabilir hedefler koyacağız.
• Genel bütçede yaratacağımız “İklim Fonu” ile iklim değişikliğiyle
mücadele için kaynak oluşturacağız.
151• Çevre davalarında mahkeme masrafı almayacak, bilirkişi masraflarını
Hazine üzerinden karşılayacağız.
• Teşvik ve sınırlama politikalarını birlikte kullanarak enerji ve karbon
verimliliklerini artıracağız.
• Ulaşım araçlarında ve elektrikli eşyalarda, enerji verimliliği
standartlarını esas alarak KDV oranlarını belirleyecek, doğa dostu
ürünlerin kullanımını özendireceğiz.
SÜRDÜRÜLEBİLİR BİR YAŞAM
• Güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir enerji kaynaklarını, doğa dostu
teknolojilerle kullanarak enerji verimliliğini artıracak, dışa bağımlılığı
azaltacağız.
• Madenlerin, su kaynaklarının ve tüm doğal kaynakların ulusal çıkarlar
ve toplum yararına, doğaya duyarlılık ilkesi çerçevesinde ve en verimli
şekilde değerlendirilmesini sağlayacağız.
• Enerji ve su kullanımında tasarrufu sağlayan uygulamaları
destekleyeceğiz.
• İklim değişikliği ve eko-sistemin tahrip edilmesinden kaynaklanan
sorunları, biyolojik çeşitliliğin korunmasını ve artırılmasını hedefleyen
alanlar kurarak çözeceğiz.
• Küresel ısınmayla mücadele için deniz ve demiryollarıyla toplu
taşımacılığın kullanımına ağırlık vereceğiz.
• Tahrip ettiğimiz doğayı onarmak ve doğa kültürünü aşılamak için
doğa hakları kavramını eğitim sistemine yerleştireceğiz.
DOĞAYA DAHA YAKIN BİR TOPLUM
• Kişi başına düşen şehir içi yeşil alan oranını her ilimizde artıracağız.
• Hava kirliliğini azaltacak önlemlere öncelik vereceğiz.
• Kamu imkânlarıyla dağıtılan kalitesiz kömür yerine, altyapı bulunan
bölgelerde ihtiyaç sahibi yurttaşlarımıza ücretsiz doğal gaz temin
ederek havanın kirlenmesini önleyeceğiz.
152• Konut sorununu, çocuklarımızı havasız ve doğal alansız bırakan beton
kuleler yerine, sağlam ve dayanıklı ekolojik konut projeleri üreterek
çözeceğiz.
• “Her Üç Otomobil İçin İki Ağaç” kampanyasıyla otoparkları estetik ve
kente uyumlu biçimde tasarlayacağız.
• Çevre kirlenmesinin bedelini, kullanana ve kirletene ödettireceğiz.
• Bedel ödemenin sürekli bir kirletme hakkına dönüşmesine izin
vermeyeceğiz.
HAYVAN HAKLARI
• Hayvanların ait oldukları doğa ortamlarının düzenlenmesini,
hayvanlara yönelik kötü muamelelerin caydırıcı ceza kanunları
kapsamına alınmasını sağlayacağız.
• Vahşi hayvan kaçakçılığının ve kaçak üretim çiftliklerinin önüne
geçeceğiz.
• “Pet shoplarda” canlı hayvan satışının yasaklanmasını; hayvana
işkencenin sistematik hale getirildiği sirk, yunus parkı ve benzeri
kurumların kapatılmasını sağlayacağız.
• Hayvanlar için izin verilen sınırlı alanların çok sıkı denetim altına
alınarak evrensel normlara uygun hale getirilmesini; soyu yok olma
tehlikesi içinde olan türlerin aktif şekilde korunmalarını sağlayacağız.
ATIK YÖNETİMİ
• Atık tarım ürünlerinin yenilenebilir enerji için hammadde olarak
kullanılmasını sağlayacak Ar-Ge çalışmalarına destek ve hız vereceğiz.
• Belediyelerin ve sanayilerin atık su arıtımı yapması için gerekli teşvik
mekanizmalarını kuracağız.
• Sanayinin çevre dostu Organize Sanayi Bölgelerinde toplanmasını
sağlayacak ve OSB’lerin atık su arıtımını etkin şekilde
gerçekleştirmeleri için gereken yasal altyapıyı kuracağız.
• Tüm yurttaşlarımızı, özel ve kamu kuruluşlarını, atık ayrıştırması
konusunda bilinçlendirecek ve geri dönüşüm pratiklerini ekonomik
önlemlerle destekleyeceğiz.
153• Uluslararası koruma altında olan alanlarda maden araması ve HES
yapmayacağız.
• Kirliliği kaynağında önleyecek tedbirleri geliştirecek ve atıkların geri
kazanılmasını sağlayacağız.
DOĞAL KAYNAKLARIN YÖNETİMİ
• Halkımızın ortak varlığı olan doğal kaynaklarımızın yolsuzluk ve kötü
yönetim sonucunda ticari rant sağlama aracına dönüştürülmesine
son vereceğiz.
• İnsanın ekolojik dengenin sahibi değil, parçası olduğu yaklaşımını
benimseyeceğiz.
• Stratejik önemi giderek artan su kaynaklarımızın korunması ve
geliştirilmesi için uzun vadeli planlar uygulayacağız.
• Suyun etkin ve sürdürülebilir kullanımı için farkındalık artırıcı
faaliyetlerin yayılmasını destekleyeceğiz.
• Kamuya ait olan su kullanım hakkının devredilmesine izin
vermeyeceğiz.
• Tüm tarafların katılımı ile bilimsel ölçütler çerçevesinde hazırlanacak
adil bir “Su Kanunu” çıkaracağız.
ÇEVREYE VE SOSYAL DOKUYA DUYARLI YAKLAŞIM
• Verimli topraklarımızı hızla yok eden erozyonla mücadele için gerekli
kaynağı sağlayacağız.
• Çevresel Etki Değerlendirmesini (ÇED), insana ve çevreye duyarlı
anlayışın gereği olarak dikkatle ve şeffaflıkla ele alacağız.
• ÇED süreçlerine halkın katılımı konusunda AB mevzuatına uygun
biçimde gerekli mekanizmaları kuracağız.
• ÇED'in yanı sıra, kapsamlı bir Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED)
yürütülmesini sağlayacağız.
• Yeşil Yol Projesi’nin yeni bir imar dalgası oluşturmak için yapıldığı
iddialarını değerlendirecek ve halkımızın bu konudaki endişelerini
gidereceğiz.
154DOĞA DOSTU ÜRETİM
• Tarımsal üretimin ekolojik koşullar ve toprak özelliklerine sadık
kalınarak yapılmasını teşvik edeceğiz.
• Tarım sektöründe iklim değişikliği etkilerine karşı uyum stratejisi
geliştireceğiz.
• Yurttaşlarımızın besin ihtiyacını yerel kaynaklarımızla karşılamak için
yeni yöntemlerin bulunması için araştırma üniversiteleriyle birlikte
çalışacağız.
• Tarım, doğa ve sosyal politikalarımızın merkezine, doğaya ve ekolojik
aile çiftçiliğine dönüş temelli nüfus hareketlerini koyacağız.
• Meraları özel mülkiyet olmaktan çıkaracağız.
YAŞAM KALİTESİ YÜKSEK KENTLER
AKILLI KENTLER
• Bilişim alanındaki yeniliklerin sürdürülebilir kalkınmanın öncüsü
olmasını sağlayacağız.
• Akıllı kentler, akıllı enerji şebekeleri, akıllı ölçümler ve akıllı taşıma
sistemleri ile bilişim teknolojilerinin etkisini yaygınlaştıracak ve
günlük hayatı kolaylaştırmasını sağlayacağız.
• Akıllı kent sistemlerinin yaygınlaşması için uygulamaların yazılımlarını
açık kaynak olarak geliştireceğiz.
• Akıllı kentlere dönüşüm için il bazında dijital plan ve stratejilerin
hazırlanmasını sağlayacağız.
• Yerel yönetimlerde açık devlet ve açık veri anlayışını
yaygınlaştıracağız.
• Tüm yeni konut ve binalarda yeni bilişim altyapısı ile uyumlu dağıtım
şebekelerinin kurulmasını teşvik edeceğiz.
ÇAĞDAŞ KENTLER
Planlama Kriterleri
• “Ulusal Mekânsal Gelişim” strateji planı hazırlayacağız.
155• Bölge, havza ve kent-kır ölçeğinde bütünleşik planlama anlayışı
geliştireceğiz.
• Havza yönetimini, ortak vizyon, ortak strateji ve ortak proje
sistematiği içinde katılımcı ortamlarda yapacağız.
• Kentlerin risk, değer, yoksulluk, yoğunluk, siluet haritalarını
hazırlayacağız.
• Tüm stratejik projelerin ve yatırım kararlarının, bu haritalar
gözetilerek planlanmasına özen göstereceğiz.
• Yaşanabilirlik ölçütleri belirleyecek, kentleri bu ölçütler
doğrultusunda hazırlanacak endeksler çerçevesinde değerlendirecek
ve geliştireceğiz.
Kent Planlaması
• Kentlerin aşırı planlanması ile yaşanan büyümenin yol açtığı sorunları
önleyecek ve kentlerde yaşam kalitesini yükselteceğiz.
• Düzenli kentsel gelişimi sağlamak ve dar gelirli yurttaşlarımız için
hazırlanacak konut projelerinde kullanılmak üzere kamu eliyle arsa
üretimi gerçekleştireceğiz.
• Kentlerin gelişiminde, ekonomi ve ekoloji dengesini gözeteceğiz.
• Kamuya ait arsa ve arazilerin kent sakinlerinin yararına aykırı olacak
şekilde ranta açılmasına son vereceğiz.
• Toplu taşıma olanaklarını artırıp, ulaşım ağlarını geliştirerek trafik
sıkışıklığını önleyeceğiz.
Çağdaş Bir İmar Kanunu Yapacağız
• İmar Kanunu ve mevzuatını, uluslararası standartlar ile uyumlu hale
getireceğiz.
• İmar Kanunu ve mevzuatını kentsel büyüme yerine kentsel
iyileştirmeyi temel alacak şekilde düzenleyeceğiz.
• Yapılaşma, güçlendirme ve altyapı konularındaki yönetmelikleri yeni
İmar Kanunu’nun kapsamına alacağız.
• Yeni İmar Kanunu’nda, enerji ve karbon tasarruflu uygulamaları,
çevre korumayı, açık alanlar ve nitelikli kamu alanlarının
geliştirilmesini gözeteceğiz.
156• Risk azaltma araçlarını, yöntem ve sakınım planlarını hayata
geçireceğiz.
• 2/B arazisinde binası olup hak sahipliği şartlarını taşıdığı
halde, bedelin yüksek olması ya da taksit süresinin
yetersizliğinden dolayı başvuru yapamamış veya başvuru
yaptığı halde bedelini ödeyememiş yurttaşlarımıza yeni bir
süre tanıyacağız.
• Belde yüksekliğinden kaynaklanan sorunları, bedeli kabul
ederek ödeme yapmakta olan yurttaşlarımızın aleyhine bir
durum yaratmaksızın çözeceğiz.
• 2981 Sayılı İmar Affı Kanunu’na göre Tapu Tahsis Belgesi
sahibi olan ya da Tapu Tahsis Belgesi’ni hak etmiş olmakla
birlikte henüz bu belgeyi almamış olan yurttaşlarımıza bir yıl
içerisinde tapuları verilecektir.
• Başlangıç bedelini ödemiş olmaları kaydıyla tapu tahsisi
yapılacak yurttaşlarımızdan ek bir bedel alınmayacaktır.
Kolektif Tasarım Anlayışını Benimseyeceğiz
• Stratejik tasarım planları ile ortak karar ve ortak tasarıma öncelik
vereceğiz.
• Yeni kent modellerini vizyon atölyelerinde geliştireceğiz.
• Kamu kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve özel sektörün bu atölyelere
katılmasını sağlayacağız.
• Tasarımcıların ve tüm paydaşların bir araya gelerek fikir alışverişinde
bulunabileceği bir zemin hazırlamak amacıyla “Anadolu Tasarım
Atölyeleri” (ATA) kuracağız.
• Uyumlu Bina”, “Yeşil Bina”, “Yaşayan Sokak”, “Bizim Mahalle” projelerini
bu atölyelerde iş birliği ile şekillendireceğiz.
• Yenilik ve yaratıcılığı tasarımlarımızın dayanağı yapacağız.
• Yenilikçi ve yaratıcı sektörlerin gelişimi için sanayi ve üniversite
buluşma ortamları yaratacak, iş birliği program ve projeleri
geliştireceğiz.
• Parsel bazında yapılaşma yerine yapı adası bazında yapılaşma için
teşvikler getireceğiz.
157• Sektörel çeşitlilik için mavi ve yeşil ekonomilere öncelik vereceğiz.
• Gayrimenkul ve finans sektörü kadar önemli olan koruma sektörünü
de destekleyeceğiz.
KONUT
• TOKİ’yi Kuruluş Amacına Göre Yeniden Düzenleyeceğiz
• TOKİ’nin, sahip olduğu tüm kaynakları sosyal konut üretimi için
kullanmasını sağlayacağız.
• TOKİ’nin, kentlerin fiziksel özellikleriyle bağdaşmayan, tarihsel, doğal
ve yerel kimliklerini dikkate almayan tekdüze konutlar inşa etmesini
önleyeceğiz.
• TOKİ’nin konut inşa edeceği yerleşmeleri, ihtiyacın en çok olduğu
yerlerden başlayacak şekilde belirleyeceğiz.
• TOKİ eliyle, başta engelli yurttaşlarımız olmak üzere, toplumda
desteğe ihtiyacı olan tüm kesimlere sağlıklı yaşayabilecekleri konutlar
inşa edeceğiz.
Dar ve Orta Gelirli Yurttaşlar İçin Konut Üreteceğiz
• Konut kooperatifleri mevzuatını yeniden düzenleyerek, konut sahibi
olmayan dar gelirli kooperatif üyelerine TOKİ’nin konut yapım kredisi
vermesini sağlayacağız.
• Özel sektörün de dar gelirlilere yönelik konut üretmesi için yasal
düzenlemeler yapacağız.
• TOKİ’nin ürettiği konutların satışında, dar gelirliler için uygun ödeme
seçenekleri sunacağız.
• Konut birlikleri ve kooperatiflerinin dar gelirliler için kiralık sosyal
konut inşa etmelerini olanaklı hale getireceğiz.
• Kirada oturan dar gelirli yurttaşlarımıza, sağlıklı konutlarda
oturabilmeleri için gelir düzeylerine göre kira yardımı yapacağız.
158KENTSEL DÖNÜŞÜM
• Kentsel dönüşümde, yetkiyi yerel yönetimlere vereceğiz.
• Kentsel dönüşümü, kent rantını değil, kent sakinlerinin refah düzeyini
artırmanın bir aracı olarak göreceğiz.
Kentsel Dönüşümde Uzlaşmacı Bir Yaklaşım Benimseyeceğiz
• Kentsel dönüşümde “Proje Meşruiyeti” ve “Proje Demokrasisi”
ilkeleriyle hareket edeceğiz.
• Yurttaşlarımızın örgütlenmelerini ve kendi seçtikleri temsilciler
aracılığıyla kentsel dönüşüm projelerinin karar süreçlerine katılımını
sağlayacağız.
• Kentsel dönüşümün mekân ve yaşama dair olumsuz etkilerini kent
sakinlerinin katılımıyla oluşturulacak projelerle en aza indireceğiz.
Yerinde Dönüşüm Anlayışı ile Hareket Edeceğiz
• Asgari yer değiştirme için yerinde dönüşüm modelleri geliştireceğiz.
• Kentsel dönüşümde aidiyeti ve komşuluk ilişkilerini gözeteceğiz.
• Yer değiştirmenin kaçınılmaz olduğu hallerde kayıpları tazmin edecek
finans sistemleri geliştireceğiz.
• Kentsel dönüşüm projelerinde, ÇED’in yanı sıra Sosyal Etki
Değerlendirme (SED) raporlarını da zorunlu kılacağız.
• Kentsel Dönüşümde Yeni Finansman Modelleri Geliştireceğiz
• Dönüşümün finansmanını sağlamak üzere “Kentsel Dönüşüm Fonu”
kuracağız.
• Kentsel dönüşüm sonucunda yapılan konutların çapraz finansman
modelleri ile dar gelirli hak sahipleri tarafından da alınabilmesine
olanak sağlayacağız.
• Kentsel dönüşüm fonuna kaynak sağlanması için “Proje Ortaklık
Payı” (POP), “İmar Hakları Transferi”, AL-VER Bonusu ve Değerin Artış
Paylaşımı (DAP) uygulamalarından faydalanacağız.
159RİSK AZALTMA VE AFET PLANLAMASI
• Kentsel seyreltme yöntemiyle, deprem riski altındaki her yerde kolay
ulaşılabilecek ve güvenli alanlar oluşturacağız. Bu alanların, amacı
dışında kullanılmasını önleyeceğiz.
• Doğal afet riski yüksek olan yerleşim yerlerinde afete karşı alınacak
önlemleri ve afet sonrası müdahale planlamasını yerel yönetimlerle
birlikte hazırlayacağız.
• Risk azaltma kararlarının, risk altındaki bölgelerde yaşayan
yurttaşlarla birlikte alınması için hem ulusal, hem de yerel ölçekli
platformlar oluşturacağız.
• Belediyeler ile riskleri azaltmak üzere “sakınım planları” hazırlayacağız.
• Kentlerde “sakınım planı” uygulamalarında, AFAD, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yerel yönetimler arasındaki görev ve sorumluluk
dağılımını yeniden düzenleyeceğiz.
Riskli Bölgelerde Kentsel Dönüşüme Özel Önem Vereceğiz.
• Afet riski taşıyan alanlardaki kentsel dönüşümle ilgili mevzuatı
yeniden düzenleyeceğiz.
• Afet riskinin yüksek olduğu yerlerde kaynakları artırarak kentsel
dönüşüme hız kazandıracağız.
• Deprem riski taşıyan alanlarda, kentsel dönüşümü yurttaşlarımızın
can güvenliğini tehlikeye atmadan gerçekleştirecek, güvenli konutlar
üreterek hak sahiplerine vereceğiz.
Kurumsal ve Yasal Düzenlemeler
• Yapı Denetim Kanunu, DASK Kanunu, Afet Risk Altındaki
Alanların Dönüşümü Kanunu ve İmar Kanunu dâhil, tüm imar
mevzuatını bütüncül ve yetki karmaşasını önleyecek şekilde yeniden
düzenleyeceğiz.
• Kuracağımız “Risk Yönetimi Eşgüdüm ve Uygulama Merkezi”
aracılığıyla, her alan, sokak ve yapı için risk haritaları ve risk azaltma
planları hazırlayacağız.
160• Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) mevzuatını yeniden
düzenleyeceğiz. Sistemin, riskleri azaltma hedefiyle işletilmesini ve
yerel yönetimlerle bağlantılı kılınmasını sağlayacağız.
İSTANBUL
İstanbul’u VasıFlı İş Gücünün Merkezi Haline Getireceğiz
• Tüm vasıflı iş gücüyle İstanbul’u, ilham veren, tasarım odaklı,
yenilikçilikte önder bir “yaratıcı kent” haline getireceğiz.
• Yaratıcı iş gücünü destekleyerek İstanbul’un ekonomik dinamizminin
itici gücü haline getireceğiz.
• İstanbul’un en yüksek düzeyde ziyaretçi, vasıflı iş gücü ve yatırım
çekerek hızla zenginleşen bir kent olmasını sağlayacağız.
• İstanbul’da vasıflı beşeri sermayeyi artıran en önemli etken olan
bilgi ekonomisine, özellikle bilişim teknolojisi altyapısına yatırım
yapacağız.
• Kamu ve özel sektör tarafından yapılan Ar-Ge harcamalarının
İstanbul’da yoğunlaştırılmasını sağlayacağız.
• İstanbul’da bilişim ekonomisini desteklerken eşzamanlı olarak kültür
endüstrisini de teşvik edeceğiz.
Kültür Kenti İstanbul
• İstanbul’u, tarihi dokusu, doğal güzellikleri ve coğrafi konumu ile
küresel bir kültür merkezi konumuna getireceğiz.
• İstanbul’un tüm kültürel yönlerini destekleyeceğiz. İstanbul’un, kültür
sanat etkinlikleri, yerel ve uluslararası yemek kültürü, galeriler, stüdyo
ve atölyeler, festivallerle anılan bir dünya kenti olmasını sağlayacağız.
• Tüm kimliklerin barış ve ahenk içinde yaşadığı, kültürel farklılıkların
zenginlik olarak görüldüğü bir İstanbul yaratacağız.
• İstanbul’un; her dinin, mezhebin, etnik grubun, cinsel yönelimin ve
cinsiyetin özgürce yaşadığı bir kent olmasını sağlayacağız.
Altyapısı Güçlü, Güvenli Kent İstanbul
• İstanbul’un başta ulaşım sorunu olmak üzere, tüm altyapı sorunlarını
çözeceğiz.
161• İstanbul’un yaşam kalitesi bakımından Avrupa’nın en gelişmiş kentleri
arasında yer almasını sağlayacağız.
• Tarihi ve kültürel dokuyu koruyarak raylı sistemlerin İstanbul
ulaşımındaki payını %50’ye çıkaracağız.
• Deniz ulaşımını İstanbul ulaşım ağının odağına yerleştireceğiz.
• İstanbul’da kent sakinlerinin kamusal alanda var olabilecekleri
meydanlar yaratacağız.
• İstanbul’un olası bir afete en iyi şekilde hazırlanması için bir an bile
kaybetmeden deprem iyileştirme planını eksiksiz uygulayacağız.
ANKARA
Türkiye’nin Kalbi, Güçlü Başkent Ankara
• Cumhuriyet Ankara’sına sahip çıkacağız.
• Ankara’nın başkent işlevlerini güçlendirecek, devlet kurumlarının
ve kamu bankalarının merkezlerinin başka illere taşınmasına izin
vermeyeceğiz.
• Ankara’nın tüm Anadolu kentlerine bilim, Ar-Ge ve yüksek
teknolojide önderlik yapması için yeni projeler geliştireceğiz.
• Ankara’yı, Anadolu’nun hava, kara ve demir yolu ulaşımında
Türkiye’nin ana iletişim merkezi konumuna getireceğiz.
• Ankara’yı, Anadolu’daki tüm kentlerin izleyeceği ideal bir kentleşme
modeli ekseninde geliştireceğiz.
Başkenti Ar-Ge ve Yenilikçi Politikalarla Geliştireceğiz
• Ankara’da geleneksel sektörlere odaklı bir yenilikçilik anlayışını hayata
geçirecek ve başta mobilya, tekstil, makine endüstrileri olmak üzere
yüksek katma değer üreten iktisadi faaliyetlere ağırlık vereceğiz.
• Ankara’daki teknokentler arasında iş birliğini sağlayarak, Ar-Ge
faaliyetlerini ve savunma endüstrisine yönelik yazılım çalışmalarını
güçlendireceğiz.
162Kültürün ve Sanatın Başkenti
• Ankara’yı sanatsal üretim ve bilimsel araştırmalar bakımından
yeniden dünya kentleriyle yarışabilecek hale getireceğiz.
• Başta Anadolu uygarlıklarına dayanan kültürel miras olmak üzere,
• Ankara’nın tarihi zenginliklerini merkeze alan bir turizm atılımı
gerçekleştireceğiz.
• Ankara’nın kent merkezlerini kültürel açıdan yeniden canlandıracağız.
• Türkiye’nin farklı bölgelerinin mimari ve kültürel özelliklerini bir arada
barındıran yerleşkeler oluşturacağız.
İZMİR
Yenilikçilik
• Üniversitelerle iş birliği içerisinde, İzmir’in mevcut sanayi
altyapısının bilgi teknolojileri ile uyumlu hale getirilmesi çalışmalarını
hızlandıracağız.
• Üniversitelerin tasarım bölümleri ile nihai ürün üreten firmaların
markalaşmaya dönük olarak ortak projeler üretmesini teşvik
edeceğiz.
• İzmir’i biyomedikal sanayisinde bir dünya devine dönüştüreceğiz.
• Bölgenin jeotermal enerji, rüzgâr ve güneş enerjisi potansiyelini
değerlendirmek amacıyla yenilenebilir enerji alanında Ar-Ge
çalışmalarını teşvik edeceğiz.
• İzmir’de sanayi kuruluşlarının bilişim teknolojilerinden ve yaratıcı
ektörlerin sunduğu hizmetlerden en üst düzeyde faydalanabilmeleri
için etkin kümelenme çalışmaları gerçekleştireceğiz.
Tarım
• İzmir ve yakın çevresinde tarım desteklerini ikiye katlayacak, tarıma
dayalı sanayileri geliştireceğiz.
• Başta organik tarım çiftlikleri olmak üzere katma değeri yüksek
üretimi teşvik edeceğiz.
163Lojistik
• İzmir’i Asya ile Avrupa pazarları arasındaki önemli bağlantı
noktalarından ve lojistik merkezlerinden biri haline getireceğiz.
• Kentin merkezi bütçeden hak ettiği payı almasını sağlayarak, İzmir’i
Akdeniz havzasının önde gelen liman kentleri arasına sokacağız.
Turizm Kenti
• Şehir, sağlık, kruvaziyer, termal, kültür-tarih, spor, kongre ve fuar
alt sektörlerine yapılacak yatırımlarla İzmir’de turizm çeşitliliğini
artıracağız.
• Yaşam kalitesi bakımından ülkemizin en ileri kentlerinden biri olan
İzmir’i, turizmin 12 ay boyunca canlı olduğu bir kent haline
getireceğiz.
• Tarih turizminin önde gelen merkezlerinden olan Selçuk ve
• Bergama’yı, raylı sistemlerle İzmir kent merkezine ve havalimanı
bağlayacağız.
• İzmir’i küresel çapta kabul gören bir sağlık turizmi merkezi haline
getireceğiz.
• İzmir’in küresel ölçekte yüz milyar doları aşan dünya tıp turizmi
pastasından en az %10 pay almasını ve bir milyonun üzerinde hasta-
turisti ağırlamasını sağlayacağız.
YEREL YÖNETİMLER
YERİNDEN YÖNETİM ANLAYIŞI
• Merkezden yapılan planlama ve karar alma süreçlerinde yerel
yönetimlere danışacağız.
• Merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasında hizmet bütünlüğünü
sağlayacağız.
• Merkezi idarenin, yerel yönetimler üzerindeki denetim yetkisini
kötüye kullanmasının önüne geçeceğiz.
164• Plan onama konusundaki çok başlılığı ortadan kaldıracak ve onama
yetkisini yerel yönetimlere devredeceğiz.
• Yerel yönetim mevzuatında planlama bütünlüğü sağlayacağız.
• Büyükşehir statüsündeki illerde, köylere tüzel kişiliklerini yeniden
kazandıracağız.
• Muhalefet belediyelerinin hizmet üretemez duruma düşürülmesini
önleyeceğiz.
KAYNAK YÖNETİMİ
Yerel Yönetimleri Borç Yükünden Kurtaracağız
• İlçe ve belde belediyelerinden Büyükşehirlere devredilen borç
yükünü azaltmak için gereken mali kaynağı sağlayacağız.
• Yerel yönetimlerin mali kaynaklarını, yüklendikleri sorumlulukla
orantılı hale getireceğiz.
• İller Bankası’nı, yerel yönetimlerin mali ve teknik ihtiyaçlarını
karşılayacak şekilde yeniden yapılandıracağız.
Kaynak Üretebilen, Kaynak Kullanımında Söz Sahibi Yerel
Yönetimler
• “Yerel Yönetim Reformu” ile yeni kaynaklar üretebilen bir belediyecilik
anlayışını tesis edeceğiz.
• Büyükşehir yasası ile hazineye devredilen arazileri, kentin sağlıklı ve
planlı gelişmesi için kullanılmak üzere yerel yönetimlerin kullanımına
açacağız.
• Doğal kaynakların, maden ve taş/kum ocaklarının özel sektöre
tahsisinde, yerel yönetimlerin karar alma süreçlerine etkin katılımını
sağlayacağız.
• Mali Kaynakların Dağıtımını Hakça Yapacağız
• İller Bankası’nın yönetimini, siyasi kayırmacılığa yol açmayacak
şekilde yerel yönetimlere devredeceğiz.
• Kaynakların tahsisine ilişkin esasları, uygulamada farklılıklara imkân
vermeyecek şekilde yeniden düzenleyeceğiz.
165• Tarihi ve kültürel değerlerin korunması için emlak vergisinin %10’u
oranında alınan katkı paylarının kullanımında, yetki ve sorumluluğu
doğrudan yerel yönetimlere vereceğiz.
YEREL YÖNETİMDE ŞEFFAFLIK
Belediyelerin yatırım kararlarının, ihalelerinin ve harcamalarının
düzenli olarak İnternet’te ilan edilerek kamu denetimine açılmasını
sağlayacağız.
• İmar planlarının yasal gereklilik olan askıya asılarak duyurulması ile
yetinmeyecek, sürekli olarak İnternet üzerinden izlenebilmesine
olanak tanıyacağız.
• Belediye başkanlarının, yöneticilerinin servet beyanlarının her
yıl yenilenerek İnternet’te yayınlanmasını yasal zorunluluk haline
getireceğiz.
• Başta belediye meclisi, kent konseyi, kent kurultayı, ekonomik ve
sosyal konsey toplantıları olmak üzere kentle ilgili karar alma
süreçlerini içeren önemli toplantıların yerel radyo ve televizyon
kanallarında canlı olarak yayınlanmasını sağlayacağız.
YEREL YÖNETİMDE KATILIMCILIK
• Yurttaşla belediye arasındaki anlaşmazlıkları çözüme kavuşturmak
için, kent uzlaşma kurulları oluşturacağız.
• Mahalle meclislerini ve forumlarını, kentteki katılımcı yönetimin etkin
bileşenleri haline getireceğiz.
• Yerel sivil inisiyatifleri teşvik edecek, mahalle örgütlenmelerini
destekleyeceğiz.
• Kentlerin planlanmasında yerel yönetimlerin meslek odalarıyla yakın
iş birliği içinde çalışmasını sağlayacağız.
• Kentlerin planlanması ve tasarlanmasında, mahalle eylem planı
anlayışını uygulayarak mahallede yaşayanların önceliklerini dikkate
alacağız.
166MUHTARLAR
• Muhtarların çağın gereklerine göre hizmet verebilmesi için gerekli
altyapıyı oluşturacak, özlük hakları ve çalışma koşullarını
iyileştireceğiz.
• Büyük kentlerde, mahalle muhtarlıklarının boyutlarını daraltacak, tüm
yurttaşların bireysel hizmet alabilmesine olanak tanıyacağız.
• Mahalle muhtarlarının, belediye meclislerinde, köy muhtarlarının ise
il genel meclislerinde sorumluluk bölgeleri ile ilgili konularda söz
sahibi olmasını sağlayacağız.
BÖLGESEL GELİŞME
BÖLGESEL KALKINMA
• Bölgeleri, ekolojik tehditlere daha dirençli hale gelmeleri için yeniden
yapılandıracağız.
• Kırsal alanlarda, eğitim ve sağlık başta olmak üzere temel kamu
hizmetlerinin kalitesini kentlerle aynı seviyeye ulaştıracağız.
• Bölgeler arası ekonomik ve sosyal gelişmişlik farkını hızla azaltmak
amacıyla, başta GAP, DAP, DOKAP, ZBK, YHGP gibi
uygulama aşamasında olan tüm bölgesel kalkınma projelerini hızla
tamamlayacağız.
• Az gelişmiş bölgelerin finans kaynaklarına erişimini kolaylaştıracağız.
• Türkiye’nin AB bölgesel politikalarına uyumunun artırılmasını
ve bu süreçle bağlantılı fonların daha geniş çapta ve daha verimli
kullanılmasını sağlayacağız.
Bölgesel Kalkınma İçin Yerel Kaynakları Geliştireceğiz
• Bölgelerin yerel kaynaklarına ve sahip oldukları bilgi birikimine
uygun olacak şekilde bölgesel uzmanlaşmayı teşvik edeceğiz.
• Yenilikçi bölgesel politika ve planlarla, kaynakların yerinde
kullanılmasını sağlayacağız.
• Tüm bölgelerde, yerel kaynaklara dayanan ve rekabet gücü yüksek
sanayi sektörlerini destekleyeceğiz.
167• Yerel potansiyeli harekete geçirebilmek için üniversitelerle iş birliği
içinde Ar-Ge faaliyetlerini teşvik edeceğiz.
Bölgeler Arası İş Birliğini Güçlendireceğiz
• İl ve kent bazlı gelişim modeli yerine, bölgesel gelişme merkezlerini
esas alan bir anlayışı benimseyeceğiz.
• Altyapı hizmetlerini ve yatırımlarını gelişim havzalarının merkezlerine
yoğunlaştıracağız.
• Az gelişmiş bölgelerde sanayi envanterleri hazırlayacak, uygun
sektörel özelliklerde bölgesel üretim ve gelişme kümeleri
oluşturacağız.
• Farklı bölgeler arasında, kaynak ve bilgi aktarımına dayanan ilişkilerin
ve ortaklıkların kurulmasını teşvik edeceğiz.
• Bölgelerin birbirleriyle ve dış dünya ile etkin iletişim kurabilmeleri,
mal ve bilgi aktarımı sağlayabilmeleri için ulaştırma ve iletişim
yatırımlarını artıracağız.
KENT AĞLARI
• Farklı bölge ve kentlerin sosyal, kültürel ve ekonomik çeşitliliğini,
gelişim ve dönüşümün temel birleştirici gücü olarak
değerlendireceğiz.
• Kentlerin birbirleriyle iş birliği yapmasını sağlayarak, geleceğe dönük
yeni potansiyellerin ortaya çıkmasını sağlayacağız.
• Kentler için geleneksel uzmanlaşma alanlarından akılcı uzmanlaşma
alanlarına doğru yapısal bir dönüşüm gerçekleştireceğiz.
• Birbiriyle ekonomik bağımlılık ilişkisi içerisinde bulunan kentler
arasında yönetsel bütünlüğü ve eşgüdümü sağlamak amacıyla
kentsel koalisyonlar oluşturacağız.
KALKINMA AJANSLARI
• Kalkınma Ajanslarının etkinliğini artıracak, yönetim ve karar alma
süreçlerinde iktidara yakınlık gözetmeksizin ilgili tüm STK’lerin temsil
edilmesini sağlayacağız.
168• Kalkınma Ajanslarının sorumluluk alanlarını ve kapsadıkları coğrafi
birimleri yeniden tanımlayarak daha işlevsel hale getireceğiz.
• Kalkınma Ajanslarının dağıttığı kaynakların, etkin ve adil
kullanılmasını güvence altına alacağız.
• Kalkınma Ajansları bünyesinde kuracağımız Girişimci Destek Ofisi ile
fizibilite aşamasından nihai ürünün pazara sunulmasına kadar tüm iş
süreçlerine dair sektörel bazda uzman desteği sağlayacağız.
DOĞU VE GÜNEYDOĞU ANADOLU’NUN EKONOMİK KALKINMASI
Öncelikli Yatırım Alanları
• Yapılacak kamu yatırımları ile Bölge’de büyüme hızını Türkiye
ortalamasının %2 üzerine çıkaracağız.
• Aile Sigortası Programı ile Bölge’de yoksullukla etkin şekilde
mücadele edecek, bölgeler arası gelir adaletsizliğini azaltacağız.
• Aile Sigortası Programı ile yapılacak yardımlar aracılığı ile bölgede
tüketimi artıracak, ekonomiyi canlandıracağız.
• 2025 yılına kadar Bölge’de kişi başına düşen ortalama geliri Türkiye
ortalamasının %70’i düzeyine çıkaracağız.
• Güneş enerjisi kapasitesi çok yüksek olan bölgede, bu alandaki
yatırımları teşvik edecek ve yeni nesil güneş pili endüstrisini
kuracağız.
• Bölgede petrokimyaya dayalı sanayi kümelenmeleri oluşturacağız.
• Şeker fabrikalarını özelleştirme kapsamından çıkaracak ve şeker
endüstrisini ayağa kaldıracağız.
• Bölgede, çalışanların güvenliğini esas alacak şekilde madencilik
sektöründeki potansiyeli canlandıracağız.
Doğru ve Yerinde Teşvik
• Doğu ve Güneydoğu’da seçilmiş yatırımlara sıfır faizli ve uzun vadeli
kredi vereceğiz.
• Sektör temelinde, yeni, somut ve etkin bir yatırım teşviki uygulaması
başlatacağız.
169• Yeni tesis ve fabrikaların kurulmasını sağlamak amacıyla yerli ve
yabancı sermayeye, doğrudan yatırım yapması koşuluyla güçlü
teşvik sağlayacağız.
• Bölgede KOBİ’ler ve aile işletmeciliğini destekleyecek, Küçük Girişim
Kredisi’ni yaygınlaştıracağız.
• Kalkınma için ekonomik teşvikleri ve sosyal yardımları doğrudan
bölge halkına, işsiz ve yoksul kitlelere ulaştırabilecek kurumsal yapıyı
hızla oluşturacağız.
• GAP’ı Hızla Tamamlayacağız
• GAP’ın öncelikli ve sürdürülebilir sektörleri olan yenilenebilir enerji,
organik tarım, organik tekstil, organik gıda, teknoloji ve turizmin
gelişimini sektörel kümelenmelerle destekleyeceğiz.
• Güneydoğu Anadolu Projesi’ni (GAP) tüm boyutları ile dengeli bir
şekilde hızla tamamlayacağız.
• GAP’a ayrılmış kaynakların amaçları dışında kullanılmasını
önleyeceğiz.
Bölgeler Arası Bütünleşmeyi Sağlayacağız
• 16 milyar TL’yi aşan demir yolu yatırımlarıyla Bölge’yi, Akdeniz ve
Karadeniz limanlarına ve komşu ülkelere açacağız.
• Kars-Tiflis demiryolunu hızla tamamlayarak Doğu Anadolu
ile Kafkasya ve Orta Asya arasında ekonomik ve ticari ilişkileri
geliştireceğiz.
• Ankara-Diyarbakır hızlı tren hattını bitireceğiz.
170YURTTAŞ VE DEĞER TEMELLİ
DIŞ POLİTİKA
CHP’nin dış politikasına yön veren dört ana unsur vardır. Birincisi,
yurttaşlarımızın güvenlik, huzur ve refahına öncelik veren, yurttaşı
temel alan dış politika anlayışıdır. İkincisi, CHP’nin kuruluşundan ve
sosyal demokrasiden gelen değerlerdir. Üçüncüsü, Türkiye’nin tarihi
birikimini, coğrafi konumunu ve kültürel zenginliğini esas alan çoğulculuk
düşüncesidir. Dördüncü unsur ise dünyaya açıklığımızı ve dünya ile
bütünleşmemizi artıracak bölgesel iş birlikleri, ittifaklar ve ortaklıklar
geliştirme anlayışıdır. CHP, yurttaş merkezli, değerleri temel alan, çoğulcu
ve dünyaya açık, dünya ile barışık bir dış politikayı hayata geçirecektir.
Tehlikeli Yalnızlık: Ne Yurtta Ne Dünyada Barış
AKP, komşularla ilişkilerimizin düzeltildiği ve başta AB ve ABD olmak
üzere güçlü aktörlerin Türkiye’ye destek verdiği olumlu bir dış politika
ortamında iktidara gelmiştir. Yunanistan’la yakınlaşma diplomasisi
kurulmuş, Suriye ile Adana, Rusya ile Avrasya Protokolleri imzalanmıştır.
Önde gelen AB üyeleri ile ABD, Türkiye’nin AB’ye katılım sürecinin
önündeki engelleri kaldırmaya çalışmıştır. Bugüne gelindiğinde ise
Türkiye’nin tüm komşularıyla arası bozulmuş, AB ve ABD ile ilişkiler kopma
noktasına gelmiştir. AKP, Türkiye’yi bölgesinde ve dünyada değersiz ve
tehlikeli bir yalnızlığa sürüklemiştir.
AKP’nin mezhepçi ve maceraperest dış politikası, komşularına karşı
takındığı buyurgan üslubu ve tutucu otoriterliğe dönüşen politikaları
yüzünden Türkiye’nin bu olumlu imajı değişmiştir. Türkiye örnek
alınan bir ülke olmaktan çıkmıştır. AKP’nin, Trans-Atlantik, Kafkasya ve
Orta Asya dünyasına sırt çevirerek yürüttüğü, Orta Doğu’da bölgesel
güç olma çabalarıysa tam bir başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Türkiye,
komşu ülkelerdeki bölünmelerin ve çatışmaların bir parçası haline
getirilmiş, komşularının toprak bütünlüğüne göz diken ülke durumuna
düşürülmüştür.
171AKP’nin maceracı dış politikasının bedelini tüm yurttaşlarımız
ödemektedir. Sadece Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı oldukları için, Orta
Doğu’daki bazı topraklarda can güvenlikleri dahi tehlike altındadır.
Yurttaşlarımız birçok ülke ile ticaret yapamamakta, önemli ticaret
yollarından dışlanmaktadır.
Türkiye artık bölgesinde ve dünyada ciddiye alınmayan, uluslararası
süreçlerden dışlanan, hatta kimi komşularınca açıkça düşman olarak
algılanan bir ülke konumuna getirilmiştir. AKP’nin dış politikası, “ne yurtta,
ne dünyada barış” sağlamıştır. AKP’nin dış politika yönetimi, Cumhuriyet’in
dünyada ve kendi bölgesinde yarattığı kimliğe ve birikime çok büyük
zarar vermiştir.
Yurttaş Merkezli Dış Politika
Dış politikada öncelik yurttaşlarımızın güvenliği, huzuru ve refahıdır.
CHP, yurttaşlarımızın canını, hakkını ve refahını her zaman ve dünyanın
her yerinde en etkin şekilde savunacak ve koruyacaktır. Coğrafyamız
fırsatlar kadar tehlikelerle doludur. Devletler zayıflamakta, aşiret ve
mezhep çatışmaları tırmanmakta, suç ve terör örgütleri ülkeleri kan
gölüne çevirmektedir. Ülkemizin geleceğini düşünürken bu tehlikeleri
yakından izlemek ve yurttaşlarımızın güvenliğini teminat altına almak
gerekmektedir. CHP iktidarında devlet, politikaları ile yurttaşlarının canını
tehlikeye atan değil, dünyanın neresinde olursa olsun yurttaşlarına güven
veren bir aktör olacaktır. Girişimcilerimizin meşru haklarının korunması
ve yatırım olanaklarının artırılması, öncelikli dış politika hedeflerimizden
olacaktır.
CHP iktidarında özellikle sınır bölgelerimizde teröre karşı uluslararası iş
birliği ile hareket edilecek ve akılcı bir güvenlik politikası izlenecektir.
Radikal terör örgütlerine karşı, özellikle AB, ABD ve Rusya güvenlik yapıları
arasındaki eşgüdüme katkı sağlanacaktır.
Türkiye’nin hedefi, terör örgütlerinin ve mezhep savaşlarının bölge
halkına ve yurttaşlarımıza zarar vermesinin engellenmesi amacıyla, bölge
ülkelerinin güvenlik kurumlarının çağdaş ilkeler altında güçlendirilmesine
172katkıda bulunmak olmalıdır. Bölgede güvenliğin sağlanması için, güçlü bir
bölgesel iş birliğinin temelini atmak olmalıdır.
Değerleri Temel Alan Dış Politika
Değerlerimizin kaynakları, Cumhuriyetimizin tarihinde ve sosyal
demokraside bulunmaktadır. CHP barışçıl bir dış politika izleyecektir.
Barışçılık, kurucu liderimiz Mustafa Kemal Atatürk'ün "yurtta sulh, cihanda
sulh" sözü ile bizlere çizdiği en önemli hedeflerden biridir. Barışçılık
bölgede ve dünyada istikrar, huzur ve refahın teminatıdır. CHP, tüm
dış politika sorunlarının barışçı ve diplomatik yollardan çözülmesi için
çalışacaktır.
CHP iktidarının dış politikası insan hak ve özgürlüklerine dayalı olacaktır.
İnsan haklarının, bölgemizde ve dünyada uluslararası hukukun
kurumlarının ve kurallarının temel belirleyeni olması, CHP’nin en önemli
hedeflerindendir. CHP iktidarı, insan haklarının güçlendirilmesi için
uluslararası örgütler ve sivil toplum örgütleri ile iş birliği içinde çalışacaktır.
Türkiye insan haklarına saygılı, örnek bir ülke olacak; insan hakları
örgütlerinin lider ülkesi ve yılmaz destekçisi konumuna gelecektir.
Uluslararası hukuk dış politikanın meşruiyetinin temelidir. CHP’nin dış
politikası uluslararası hukuka saygıyı esas alacaktır. Türkiye uluslararası
hukuka riayet eden, uluslararası hukukun gelişimine katkıda bulunan
bir aktör haline gelecektir. CHP dış politikasını çok taraflı kurumlarla ve
uluslararası toplumla ile uyum içinde yürütecektir. Türkiye, BM başta
olmak üzere üyesi olduğumuz tüm uluslararası kuruluşlarda barış,
istikrar ve kalkınmanın sağlanması için her türlü katkıyı yapacaktır.
Anlaşmazlıklarda tüm taraflarla iletişim halinde olacaktır. CHP, ülkelerin
bağımsızlığına, egemenlik haklarına ve toprak bütünlüklerine saygı
duyacaktır.
CHP iktidarının dış politikası, eşitlikçi olacaktır. Türkiye, her ülkenin eşit
haklara sahip olduğunun ve her ülkeye eşit oranda saygı gösterilmesi
gerektiğinin bilincinde olarak hareket edecektir. Türkiye hiçbir ülkeye
"ağabeylik" taslamayacak, tüm muhataplarına "eşit ortaklar" olarak
yaklaşacaktır.
173CHP iktidarının dış politikası dayanışmacı olacaktır. CHP, tüm dünyada
sosyal adaletin yerleşmesi, ekonomik eşitsizlikler ile gelir dağılımındaki
adaletsizliklerin giderilmesi için çalışacaktır. Yoksulluğun ve insan onurunu
inciten koşulların yok edilmesi, CHP’nin öncelikli hedeflerinden olacaktır.
Türkiye’nin farklılıkları ve çok kültürlülüğü en önemli dış politika gücüdür.
AKP öncesi hükümetler dış politikada Türkiye’nin çok boyutlu kimliğini
ön plana çıkarmaya çalışmıştır. Türkiye, barındırdığı her kültürle başka
bir coğrafyaya bağlanabilir. Türkiye, sahip olduğu demokrasi deneyimi,
Batı’yla ilişkileri, inanç ve değerleri, laikliği ile özgün bir ülkedir. Türkiye
farklı bölgelerin kültürel özelliklerini taşımaktadır. Bu nedenle çevremizde
bulunan ve farklı kültürlere sahip olan ülkeler Türkiye’yi kendilerine yakın
hissetmektedir. Çok renkliliğini ve çok sesliliğini koruduğu müddetçe
de bölgesinin en önemli cazibe merkezi olacaktır. Türkiye bütün dini ve
mezhepsel kimliklere saygılı, seküler yapısıyla, Anadolu’nun kültürünün
ve dini geleneklerinin bütün bölge ülkelerine de ışık tutacağı bir istikrar
odağı haline gelecektir.
Dış politikamız tüm kültürlere, dinlere, mezheplere eşit mesafede
olmalı, bunların barış ve huzur içinde yaşadığı bir dünya için dünya
siyasetine katılmalıdır. İşte bu yüzden CHP, dış politikada tüm inançlar
arasında eşitliği sağlayan laiklik ilkesini savunmaktadır. İşte bu yüzden
dış politikada, özgürlüğün, eşitliğin ve demokratik yaşam biçimlerinin
teminatı ve toplumsal ahengin dayanağı olan sekülerizm başta olmak
üzere, Cumhuriyetimizin tüm kazanımlarına sıkı sıkıya bağlı kalınacaktır.
Dünyaya Açık Dış Politika
CHP, bölgesel bütünleşme çabalarına hız verecektir. Bu kapsamda
serbest ticaret antlaşmalarının, yatırımların karşılıklı teşvik edilmesi ve
korunmasına dönük antlaşmaların; serbest dolaşım düzenlemelerinin;
bilim, kültür ve eğitim alanlarındaki iş birliği antlaşmalarının
akdedilmesine hız verilecek ve daha da önemlisi bu anlaşmaların etkin
olarak uygulanması sağlanacaktır. CHP liderliğinde Türkiye, bölgesine ve
dünyaya hiç olmadığı kadar açık hale gelecektir.
174Türk dış politikasının tarihinde kökleşmiş olan Avrupa yönelimi CHP
iktidarında devam ettirilecektir. AKP’nin, ideolojik saplantılarla, Türkiye’yi
ve Türk dış politikasını Orta Doğululaşmaya sürüklemesine son
verilecektir. CHP, Avrupa'yı temelinde demokrasi, insan hakları ve sosyal
devlet bulunan bir değerler bütünü olarak tanımlamaktadır. Bu şekilde
tanımlanmış bir Avrupa'nın parçası olmak Türkiye'ye güç katacaktır.
AB ülkeleri ve ABD, teknolojik yenilik, yeni kurumlar oluşturma ve yeni
uluslararası ortaklık kurma kapasiteleri bakımından öncül konumlarını
sürdürmektedir. Türkiye insan haklarına, demokrasiye, eğitime,
teknolojiye, kadınlara, sanata önem veren bu ailenin parçası olmalıdır.
AB, yakın bölgelere yönelik komşuluk, göç ve enerji politikalarına öncelik
vermektedir. Türkiye’nin yeni bir genişleme sürecinde yer alması, bu
alanlarda ortaya koyacağı politikalara katkıda bulunmasına bağlıdır. AB
değerlerini içselleştirmesine ve yakın çevresinde temsil etmesine bağlıdır.
Yalnızca CHP, Türkiye'nin durma noktasına gelen AB sürecini yeniden
canlandırabilecek vizyona sahiptir. CHP, sol, sosyal demokrat müttefikleri
ile beraber hem Avrupa’nın reformuna katkıda bulunacak, hem de
Türkiye’ye kapanan kapıları açacaktır. Türkiye'nin AB'ye adaylığını CHP
başlatmıştır, bu süreci başarıyla tamamlayacak olan da yine CHP’dir.
Dünya Savaşı sonrasında Orta Doğu’da bölge dışı dinamiklerin etkisiyle
oluşturulan sistem, bölge halklarının özgürlük ve refah beklentilerini
karşılamakta zorlanmaktadır. Ortaya çıkan otoriter rejimler bölgede
yaşanan gelişmeler sonucu teker teker yıkılmaktadır. Ancak halkların
demokratik siyasi talepleri ile başlayan hareketler, radikal örgütler
tarafından kullanılarak tekrar dikta rejimlerine dönüştürülmek istenmiştir.
Bu tehlikeli gidişatı daha da karmaşık hale getiren husus, bölgemizde
bir mezhep savaşının körüklenmesidir. Bu savaşların altında ezilenler
barış, özgürlük ve insanca yaşama beklentisi içindeki bölge halklarıdır. Bu
halklar, Cumhuriyetimizin özgürlükler ve refah anlamında kendi halkına
sağladığı büyük olanaklar nedeniyle Türkiye’ye hep gıpta ile bakmıştır.
CHP, Türkiye’yi Orta Doğu’da tekrar itibarlı, güvenilir ve sorun çözücü
örnek bir ülke konumuna getirecektir. Orta Doğu’daki komşularımıza
yönelik buyurgan üslup, saldırgan tavır ve mezhepçi politikalar terk
edilecek, onun yerini yapıcı diyalog, iyi, kalıcı ve sürdürülebilir ilişkiler
alacaktır.
175Avrupa yönelimi canlanan Türkiye, Balkanlar’da daha etkin olacaktır.
İdeolojik saplantılardan mezhepçilikten uzak bir politika gütmeye
başlayan bir Türkiye, Kuzey Afrika’da ilişkilerini yeniden canlandıracaktır.
Dostlarını eşitleri olarak kabul eden, Batı dünyası ile iyi ilişkileri ile tekrar
cazibe merkezi haline gelen bir Türkiye, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile
ilişkilerini güçlendirebilecek, ekonomik entegrasyonu artırabilecek ve bu
ülkelerle Batı dünyası arasında bir köprü işlevi görecektir.
CHP, Türk dış politikasını dünyanın yükselen coğrafyalarına da açacaktır.
Bu coğrafyalarda Türkiye’nin mevcudiyeti göstermelik, şatafatlı ziyaretlerin
ötesine ancak CHP’nin yürüteceği çok taraflı politikalarla taşınacaktır.
Avrupa, Asya, Kuzey ve Güney Amerika’da kıta temelli bölgesel birliklerin
oluşumunun yanı sıra ülkeler arasında kıta sınırlarını aşan ortaklıklar
kurulmaktadır. Ülkemiz birden çok bölgenin ve çok sayıda yeni güç
merkezinin yer aldığı bir coğrafyada bulunmanın verdiği önemli
üstünlüklere sahiptir. Yurttaşlarımız için en üst düzeyde barış, güvenlik
ve refahın sağlanması, yakınımızdaki tüm bölge ve ortaklıklarla iş birliği
fırsatlarını iyi değerlendirmemize bağlıdır.
CHP Türkiye’nin bölgesel iş birliği alanlarını güçlendirme kararlılığındadır.
Asya kıtasında hızlı bir ekonomik büyüme yaşanmaktadır. CHP, dünya
ekonomisinde ağırlığı artan bu ülkelerle ortak paydaları bularak ekonomik
ve kültürel ilişkilerimizi en üst düzeye taşıyacaktır. CHP, güçlü Sosyalist
Enternasyonal bağları ile, dayanışmacı ve eşitlikçi politikaları ile Türkiye’yi
Latin Amerika’da saygı duyulan ve sevilen bir aktör haline getirecektir.
Afrika kıtasını kendi içindeki hesaplaşmaların oyun alanı olarak görmeyen
bir Türkiye, tüm Afrika ülkeleri ile dayanışma ve kalkınma ortaklığı
temelinde kalıcı ilişkiler geliştirecektir. CHP’nin değerler temelli, çok taraflı
ve çoğulcu politikaları ile Türkiye, Kuzey-Güney ve Doğu-Batı eksenlerinde
uluslararası hareketliliğin merkezi haline gelecektir.
CHP’nin HedeFİ: Barış, Demokrasi ve Kalkınma
CHP, dış politikada öncelikleri iyi belirlenmiş, enerjisini önceliklerine
yoğunlaştıran, diplomatik hayatın gerektirdiği nezakete riayet eden yapıcı
bir anlayışı öne çıkaracaktır. CHP’nin dış politikasında, maceraperestliğe,
hamasete, iç politik kaygılarla sorumsuz davranışlara yer olmayacaktır.
176CHP’nin hedefi AKP’nin dış politikamızda ve bölgemizde açtığı yaraları
sarmaktır. CHP, temellerini attığı Cumhuriyet dış politikasını tekrar ayağa
kaldıracaktır. Dış politika, yeniden, temelinde yurttaş olan, yurttaşın
güvenliği ve huzuru bulunan, evrensel değerler üzerinde yükselen bir
eksene oturtulacaktır.
CHP “yurtta barış, cihanda barış” hedefine ulaşmak için ülkemizin bütün
kaynaklarını seferber edecektir. CHP’nin yurttaş merkezli, değer temelli,
çoğulcu, barışçı ve dünyaya açık, tutarlı politikaları, Türkiye'yi bölgesel
barış, kalkınma ve demokrasi merkezi haline getirecektir. CHP iktidarında
Türkiye, yeniden, sorumluluklarını bilen, ortak hedeflere ulaşmak için iş
birliği yapan, diplomatik nezaketi ile örnek olan, güvenilir ve itibarlı bir
ülke olacaktır.
Dış politikamızdaki ana ilkelerimizden biri, yurttaşlarımızın akraba
topluluklarının bulundukları ülkelerde demokratik haklarını en
ileri düzeyde kullanabilmelerine, özgür şekilde ve iyi koşullarda
yaşayabilmelerine katkıda bulunmaktır. Bu yaklaşım Türkmen, Kürt,
Kafkas, Balkan veya Orta Asya kökenli yurttaşlarımız arasında hiçbir ayrım
gözetmeksizin uygulanacaktır. Bu hedefe dönük adımlar, CHP’nin temel
dış politika ilkeleri arasında yer alan, “komşuların iç işlerine karışmama”
yaklaşımı ile uyumlu olacaktır.
CHP, Türkiye’nin bölgesinde barışın ve güvenliğin tesis edilmesi ve
yeniden örnek bir ülke haline gelmesi için ülkemizin pusulasını tekrar
çağdaş medeniyet yoluna çevirmesi gerektiğine inanmaktadır. CHP
iktidarında AB ile yarım kalmış üyelik sürecinin tamamlanması için
gereken tüm adımlar ivedilikle atılacaktır. AB üyelik sürecinde ülkemizin
ilerlemesi, yürütülen Trans Atlantik ticaret ve yatırım müzakerelerinde
ülkemizin hak ettiği yeri almasına katkı sağlayacaktır. CHP, TTIP vasıtasıyla
elde edeceğimiz saygın konumu ve yumuşak gücü evrensel demokratik
ilkeler çerçevesinde bölgemizde istikrarın yeniden tesisi yolunda
kullanacaktır. Bu sayede bölge halkları ile karşılıklı çıkar kanallarının
yeniden açılması mümkün hale gelecektir.
177AVRUPA BİRLİĞİ
AB Üyesi Türkiye
• 1963 yılında başlattığımız AB sürecini, iktidara geldiğimizde tam
üyelikle sonuçlandıracak ve Türkiye’yi AB’nin saygın bir üyesi
yapacağız.
• Cumhuriyetimizin kuruluşundan bu yana çağdaş uygarlık ve
demokrasi yolundaki kararlı yürüyüşümüzü, AB üyeliğiyle yükselterek
devam ettireceğiz.
• AB’deki sosyal demokrat partilerle dayanışma halinde, medeniyet
çatışmalarından ve önyargılardan uzak bir Avrupa yaratılmasına katkı
sunacağız.
AB’yle Müzakereler
• AB’ye tam üyelik gerçekleşene kadar, vize, tarım destekleri ve
bölgesel kalkınma alanlarında halkımızın refahı için etkin
müzakereler yürüteceğiz.
• Türkiye’nin AB’yle, AB’nin de Türkiye’yle daha barışçı ve güçlü
olacağını ilgili tüm kesimlere anlatacağız.
• AB’ye tam üyeliğimizin adil olmayan tek taraflı ödünlere
bağlanmasına karşı çıkacağız.
• Kıbrıs Türk halkının meşru taleplerinin AB tarafından dikkate
alınmasının, Avrupa ideallerine en uygun siyaset olduğunu her
fırsatta tekrarlayacağız.
• AB ile ABD arasında müzakere edilmekte olan Transatlantik Ticaret
ve Yatırım Ortaklığı Anlaşması’nda Türkiye’nin çıkarlarının
korunmasını sağlayacağız.
YURT DIŞINDAKİ İNSANLARIMIZ
Eğitim
• İhtiyaç duyulan alanlar için öğretmen atamaları yapacak, atamalarda
Avrupa’da yaşayan Türkiye kökenli eğitmenlere öncelik vereceğiz.
178• Eğitimlerine Türkiye'de devam etmek isteyen gençlerimizin, yıl
kaybına uğramamaları için gerekli düzenlemeleri yapılacağız.
Kültürel Etkileşim
• Kültürleri ayıran değil, birleştiren bir dış politika izleyeceğiz.
• Kültürel etkileşimi artırmak ve yurt dışında yaşayan gençlerimize
danışmanlık hizmetleri sunmak amacıyla “Uluslararası Gençlik
Merkezleri” kuracağız.
• Türkiye’nin AB üyeliği sürecinde yurt dışında yaşayan insanlarımızın
katkı ve desteğini alacağız.
Diplomatik Girişimler
• Çifte vatandaşlık hakkının kazanılması için gereken tüm diplomatik
girişimleri gerçekleştireceğiz.
• Diplomatik girişimlerle Türkiye kökenlilerin can ve mal güvenliğini
artıracağız.
Temsiliyet
• Yurt dışındaki yurttaşlarımızın sorunlarının TBMM’ye daha etkin
şekilde taşınması için yurt dışı seçim bölgeleri oluşturacağız.
• Her 300 bin seçmene bir milletvekili düşecek şekilde, yurt dışındaki
yurttaşlarımızın TBMM’de 10 milletvekili ile temsil edilmesini
sağlayacağız.
Askerlik
• Yurt dışında verilen “askerlik yapamaz raporunun” Türkiye tarafından
da kabul edilmesi sağlayacağız.
• Yurt dışında yaşayan yurttaşlarımızın askerlik hizmetini, tanıtım
programlarında görev yaparak tamamlamalarına olanak tanıyacağız.
Yurt Dışındaki Hizmetler
• Yurt dışı temsilciliklerinde, öncelikle yurt dışında yetişmiş genç
insanlarımızın görev almalarını sağlayacağız.
• Konsolosluk hizmetlerini geliştirecek, işlem harçlarını yarı yarıya
düşüreceğiz.
179Türkiye’deki Hizmetler
• Mavi kart sahiplerinin Türkiye’deki işlemlerini kolaylaştıracağız.
• Emeklilerin yurt dışından getirdikleri araçları Türkiye’de daha uzun
süre kullanabilmesine olanak tanıyacağız.
• Gümrük kapılarındaki sorunları kurumsal tedbirlerle gidereceğiz.
ULUSLARARASI KURULUŞLARLA İLİŞKİLER
• Türkiye’nin üye olduğu bütün uluslararası kuruluşlarda ulusal ve
bölgesel sorunları etkili bir şekilde dile getirirken, ulusal
önceliklerimizi kararlılıkla savunacağız.
• Uluslararası kuruluşlarda daha çok yurttaşımızın etkili görevler
almasını sağlayacak, ülkemize ve insanlığa daha fazla hizmet
edeceğiz.
• Üyesi olduğumuz NATO'nun bir savunma ittifakı olarak görevlerini
etkili bir şekilde yerine getirmesini destekleyeceğiz.
• İttifak üyelerinin sorumluluklarının gereğini eksiksiz ve zamanında
yapmalarını isteyecek ve ittifakın BM Güvenlik Konseyi’yle uyum
içinde hareket etmesini sağlamaya çalışacağız.
Barış İçin Uluslararası İş Birliği
• Tüm dış ilişkilerimizde BM yasasını temel kılavuzumuz, “Yurtta sulh
dünyada sulh” sözünü ana ilkemiz olarak kabul edeceğiz.
• BM ve üyesi olduğumuz kuruluşların düzenlediği ve meşruiyetini BM
Güvenlik Konseyi’nin bağlayıcı kararlarından alan uluslararası barışı ve
güvenliği koruma operasyonlarına katkı sağlayacağız.
• Nükleer ve kimyasal silahların yayılmasını önlenmek için verilen
mücadeleye etkin bir şekilde katılacağız.
• Kitle imha silahlarından arınmış bir dünyaya ulaşmak için bütün
uluslararası platformlarda katkı sunacağız.
Daha Adil Bir Dünya
• Uluslararası kuruluşlarda eşitlik ilkesinin yerleşmesi ve herkesin
görüşünün dikkate alınması için gerekli girişimlerde bulunacağız.
180• Dünyada yoksullukla mücadele eden, kadın haklarını savunan ve
hukukun üstünlüğünü öne çıkaran bir düzen kurulmasına yönelik
uluslararası girişimleri destekleyeceğiz.
• Sosyal demokrat bir parti olarak, ülkeler arasındaki ekonomik
uçurumların ve küresel gelir dağılımındaki adaletsizliklerin
giderilmesi için çalışacağız.
ORTA DOĞU
Orta Doğu’da Model Ülke Türkiye
• Türkiye için, Ortadoğu’da maceracılıktan, kibirden, fırsatçılıktan ve
hamasetten uzak bir dış politika ile sözüne güvenilir ve saygın bir ülke
modeli yaratacağız.
• Türkiye’nin, Orta Doğu’da istikrar üreten, tutarlı ve yapıcı bir ülke
olarak, saygınlığını yeniden kazanması için kararlılıkla çalışacağız.
• Laikliğe, kadın-erkek eşitliğine ve insan haklarına vereceğimiz önemle
Türkiye’yi bölgesinde ilham kaynağı olan bir ülke yapacağız.
• Barış çabalarına yapacağımız katkılarla samimiyetimizi ve
inandırıcılığımızı yeniden tesis edecek, Türkiye’yi Orta Doğu’da güçlü,
istikrarlı ve müreffeh bir lider ülke yapacağız.
• Komşularımız ve bölge ülkeleriyle buyurgan olmayan ve karşılıklı
ilişkileri geliştirmeye dayanan kapsamlı ilişkiler inşa edeceğiz.
• Komşularımızın iç işlerine müdahale etmeyecek, bağımsızlık,
egemenlik ve toprak bütünlüklerine saygı duyacağız.
Orta Doğu’da Barış ve İstikrar
• Mezhepçi ve dogmatik siyasete son vereceğiz. İnancı ne olursa olsun,
insana insan olduğu için her yerde sahip çıkacağız, saygı
göstereceğiz.
• İsrail-Filistin sorununa, iki devlet esasına dayalı kalıcı bir çözüm
bulmak için yapılan girişimlere destek olacağız.
• Orta Doğu barış sürecine olumlu katkı yapma gücümüzü artırmak
amacıyla Türkiye-İsrail ilişkilerinin normalleşmesi için gerekli koşulları
oluşturacağız.
181• Orta Doğu’da demokratikleşme, basın özgürlüğü, kadın hakları ve
sivil toplum alanlarındaki tüm ilerlemeleri destekleyeceğiz.
• Bölgede, dış müdahaleleri ve askeri çözümleri değil, barışçıl
yöntemleri ve diplomasiyi öne çıkaracağız.
Orta Doğu’da Güvenlik
• Bölgeye yayılan her türlü terör örgütüyle mücadele etmek için
kararlılıkla tedbirlerimizi alacağız.
• Terörle mücadelede, BM Güvenlik Konseyi’nin ilgili kararlarına
uyacağız.
• Yurttaşlarımızın, bölgede güven içinde seyahat edebilmeleri ve
yatırım yapabilmeleri için gerekli koşulları sağlayacağız.
SURİYE
• Suriye’de Barış ve İstikrarı Sağlamaya Dönük Adımlar Kalıcı barışı
sağlamaya dönük bütün uluslararası girişimleri ve BM
Suriye Özel Temsilcisi’nin çalışmalarını destekleyeceğiz.
• Suriye halkının dostumuz olduğunu hiç unutmadan, iç savaşın
taraflarıyla görüşebilen bir siyasi parti olarak, Suriye’ye barış ve güven
getirmek için samimiyetle çalışmaya devam edeceğiz.
• Suriye’de sürmekte olan savaşta taraf tutmayacak, Suriye’nin
geleceğine dış müdahaleler olmaksızın Suriye halkının karar
verebileceği koşulların yaratılmasına yardımcı olacağız.
• Türkiye ile Suriye arasındaki ekonomik ilişkileri yeniden hukuki zemin
içinde canlandıracağız.
• Suriye ile sağlıklı ekonomik ilişkiler kurarak, bölgemizi ve kentlerimizi
yeniden inşa ederek kalkındıracağız.
Terörle Mücadele
• Uluslararası anlaşmalar çerçevesindeki yükümlülüklerimizi yerine
getirerek Türkiye’nin teröre destek veren bir ülke olarak anılmasını
engelleyeceğiz.
182• IŞİD başta olmak üzere, Irak ve Suriye’deki teröristlere yapılan her
türlü yardımı önleyeceğiz ve teröre karşı kesin bir tavır alacağız.
• Irak ve Suriye’de etkin olan terör örgütlerinin ülkemiz için yarattığı
güvenlik tehditlerini ortadan kaldıracağız. Topraklarımızda yuvalanan
terör unsurlarını temizleyeceğiz.
• Türkiye havalimanlarının ve sınırlarının Irak ve Suriye’ye giden
teröristlerin bir sıçrama tahtasına dönüşmesini önleyeceğiz. Geçişlere
aracılık eden iç unsurlarla yasal yollarla etkin biçimde mücadele
edeceğiz.
Suriyeli Sığınmacılar
• Suriye’deki savaş nedeniyle ülkemize sığınan kardeşlerimizi insanlığa
yakışır koşullarda, düzenli bir şekilde misafir edeceğiz.
• Sığınmacılara yapılan yardımların şeffaf ve denetlenebilir olmasına
özen göstereceğiz.
• Şaibeli yardımları ya da insani yardımların suistimalini kararlılıkla
araştıracağız.
• Suriye’den gelen göç dalgasının getirdiği sorunlarla baş etmek için
uluslararası kuruluşları bir an önce harekete geçireceğiz.
• Sığınmacı kardeşlerimizin, Suriye’ye dönebilmeleri için gerekli barış
ortamının yeniden sağlanması için yürütülen girişimlere aktif destek
olacağız.
IRAK
• Irak toplumunun tüm katmanlarının hakça temsil edileceği katılımcı
bir demokrasiye kavuşabilmesi için Irak halkına her türlü desteği
vereceğiz.
• Türkiye ile Irak'ın ortak çıkarlarının gerektirdiği her alanda merkezi
Irak Hükümeti ve Kürt Bölgesel Yönetimi ile Irak Anayasası’nın çizdiği
sınırlar içerisinde iş birliğimizi geliştireceğiz.
• Irak’ı oluşturan tüm unsurlarla eşit ve iyi ilişkiler kuracağız.
• Türkmenlerin sorunlarının adil biçimde çözümlenmesine katkıda
bulunacağız.
183Irak’la Ekonomik İlişkiler
• Irak Merkezi Yönetimi ve Kürt Bölgesel Yönetimi’nin anayasal
hükümler çerçevesinde varacakları mutabakat uyarınca, Irak ile enerji
iş birliğimizi, kaynaklarımızın çeşitlendirilmesini de içerecek şekilde
en üst seviyeye çıkarmaya çalışacağız.
• Irak’la ekonomik ilişkileri olan yurttaşlarımız ve iş dünyası için, elverişli
koşulların geliştirilmesine dönük adımlar atacağız.
• Irak’ın inşasında şirketlerimizin yeniden etkin şekilde rol almalarını
sağlayacağız.
• Irak’ın bölgemizde önde gelen ticari ortağımız haline gelmesine
çalışacağız.
Irak’la İlişkilerde Güvenlik
• Irak'ın, komşularının kamu düzenine ve toprak bütünlüğüne yönelik
her türlü hareket ya da girişime engel olması için çalışacağız.
• Irak topraklarından Türkiye'ye herhangi bir tehdidin yöneltilmesine
olanak verilmemesi için girişimlerde bulunacağız.
İRAN
• Komşumuz İran’la geleneksel iyi ilişkilerimizi sürdüreceğiz.
• Ekonomik ilişkilerin yanı sıra başta turizm olmak üzere ilişkilerimizi
çok yönlü olarak güçlendireceğiz.
• İran’la yürütülen ticari ilişkileri kendi kişisel çıkarları için suistimal
eden ve kamu görevlileriyle rüşvet ilişkisine giren şahısların tüm
karanlık ilişkilerini aydınlatmak ve bu şahısları yargı önüne çıkarmak
için gerekli adımları atacağız.
MISIR
• Mısır’la bozulan ekonomik, kültürel ve siyasi ilişkilerimizi güven,
dostluk ve dayanışma temelinde yeniden inşa edeceğiz.
• Mısır’la iş birliği halinde bölge sorunlarının giderilmesi için
çalışacağız.
184• Mısır’ın iç siyasetini, Türkiye kamuoyunu yanıltmak üzere kullanan
anlayışa son vereceğiz.
• Başta TRT ve AA tarafından olmak üzere, yapılan tek taraflı
yayınların Türk ve Mısır halklarının dostluk ilişkilerini bozmasına izin
vermeyeceğiz.
ABD
• ABD’yle ilişkilerimizi karşılıklı saygı, güven ve süreklilik çerçevesinde
en üst düzeye çıkaracağız.
• Bunu yaparken eşitlik temelinde yeni bir anlayışla ve iki ülkenin de
Batı dünyası içinde özgün bir konuma sahip oldukları düşüncesiyle
hareket edeceğiz.
• Gelişen bölgesel ve uluslararası gündeme göre değil, kalıcı ortak
değer ve çıkarlara göre iş birliği yapacağız.
• Türkiye ile ABD arasında yeni bir kültürel ve sanatsal diyalog ortamı
yaratacağız.
• ABD’ye yükseköğrenim için giden genç yurttaşlarımızın güven
köprüsü oluşturmalarını teşvik edeceğiz.
ABD ile Ekonomik İlişkiler
• ABD’yle stratejik ve askeri ilişkilerle sınırlı olmayan başta ekonomik,
bilimsel ve kültürel etkileşime açık yeni bir ortaklık tesis edeceğiz.
• İş dünyamızı ABD ile daha kapsamlı ve derin ekonomik ilişkiler
kurmaları için teşvik edeceğiz.
• İş dünyası için lojistik ve iletişim desteğini sağlayacağız.
• Türkiye’deki üniversite ve tekno-kentlerin ABD üniversiteleriyle
önemli alanlarda ortak projeler geliştirmeleri ve iş birliğine gitmeleri
için gerekli zemini hazırlayacağız.
YUNANİSTAN
• Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkilerin iyi komşuluk ve dostluk
temelinde geliştirilmesi için çalışacağız.
185• Ege Denizi’ni halklarımızı ayıran değil, birleştiren bir denize
dönüştüreceğiz.
• Bu amaçla öncelikle Ege’deki illerimiz ve Yunan adaları arasında
ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda etkileşimi artıracağız.
• Ege sorunlarını ikili görüşmeler yoluyla hakkaniyet ilkesine göre
çözmeye çalışacağız.
• İkili planda çözülemeyen sorunları ise yine karşılıklı mutabakat
sağlanması halinde uluslararası hukuk mercileri önünde
sonuçlandırmayı hedefleyeceğiz.
• Özgürlükçü demokrasi ve hukuk devleti anlayışımız uyarınca azınlık
mensupları ve kurumlarının tüm medeni, siyasi, ekonomik, sosyal
ve kültürel haklardan ve azınlık haklarından eksiksiz yararlanmalarını
yasal düzenlemeler yoluyla teminat altına alacağız.
Batı Trakya’daki Türkler
• Batı Trakya Türk azınlığının sorunlarının çözümü için, geçmişteki
girişimlerden de gerekli dersleri çıkararak, Yunanistan’la sonuç odaklı
müzakereler yürüteceğiz.
• Batı Trakya'da yaşayan Türk nüfusun, Lozan Antlaşması'ndan ve
diğer uluslararası antlaşma ve sözleşmelerden kaynaklanan hak ve
çıkarlarının korunması için kararlılıkla çalışacağız.
KIBRIS
Kıbrıs’ta Kalıcı Çözüm
• Kıbrıs sorununda adil ve kalıcı bir çözüme ulaşılması için çalışacağız.
• Kıbrıs sorununu, KKTC'nin ve Kuzey Kıbrıs Türk halkının kazanılmış
haklarını koruyarak ve Kıbrıslı Türkler ile Kıbrıslı Rumların siyasal
eşitliğini sağlayarak çözeceğiz.
• Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki gücünü artıracak ve Doğu
Akdeniz’deki enerji kaynaklarının adil bölüşümünü sağlayacağız.
• Kıbrıs Türk halkını ekonomik yaptırım ve uluslararası ambargolara
karşı desteklemeye devam edeceğiz.
186• Kıbrıs Türk halkı uluslararası alanda eşit temsil olanağına kavuşana
kadar, Kıbrıslı Türklerin siyasi temsili için gerekli tüm desteği
vereceğiz.
• Kıbrıs'ta makul bir süre içinde bir çözüme ulaşılamaması halinde,
KKTC'nin uluslararası alanda tanınması için aktif bir diplomasi
stratejisi uygulayacağız.
KKTC ile İlişkiler
• KKTC’nin egemenlik haklarını ve demokratik iradesini savunacağız.
• KKTC’nin iç işlerine müdahale edilmesine izin vermeyeceğiz.
• Kıbrıs Türk halkının haysiyetini inciten söylem ve uygulamalara son
vereceğiz.
• Bağımsız KKTC’nin anayasal kurumlarıyla karşılıklı saygı çerçevesinde
iletişim kuracağız.
KAFKASYA
• Rusya’yla varılacak anlayış birliği çerçevesinde, Kuzey Kafkasya’daki
akraba topluluklar ile ülkemizdeki Kafkas göçmenlerinin ekonomik ve
kültürel ilişkilerinin geliştirilmesine çalışacağız.
• Başta Rusya olmak üzere, Kafkasya ve Hazar havzasının enerji
kaynaklarının Batı'ya aktarılmasında Türkiye’nin vazgeçilmez bir
transit koridor olması için çalışacağız.
• Komşumuz Azerbaycan'la kardeşlik bağlarımızı, karşılıklı güven
esasına dayalı olarak daha fazla güçlendireceğiz.
• Dağlık Karabağ sorununun Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü
çerçevesinde müzakereler yoluyla çözüme kavuşturulması için
girişimlerde bulunacağız.
• Ermenistan'la iyi komşuluk ilişkileri kurulmasını amaçlayacak ve
Türkiye ile Ermenistan arasındaki sorunları çözme çabası içinde
olacağız.
• Güney Kafkasya'da barış ve istikrarın sağlanması ve bunu
takiben bölgenin sürdürülebilir bir barış ve iş birliği ortamı içinde
kalkındırılmasına yönelik olarak yapıcı ve etkin şekilde çalışacağız.
187RUSYA
Ekonomik İlişkiler
• Rusya Federasyonu’yla ekonomik ve ticari ilişkilerin daha fazla
geliştirilmesini sağlayacağız.
• Türk girişimcilerinin başta Rusya olmak üzere Avrasya Ekonomik
Birliği’ndeki varlıklarını destekleyecek, ulusal mevzuatların ve
pratiklerin yarattığı sorunların çözümü için yapıcı destek vereceğiz.
• Turizm sektörünün geliştirilmesi ve çeşitlendirilmesi için iki ülkenin
girişimcileri, yerel yönetimleri ve sivil toplum kuruluşları arasında
temas ve iş birliğini sağlayacak mekanizmalar kuracağız.
• Türkiye'nin enerji güvenliği konusunda, kişisel ilişkilerden uzak,
iki devletin de sahip olduğu kurumsal birikimi dışlamadan ve
olabildiğince şeffaf temaslar kuracağız.
Eğitim, Bilim ve Sanat Alanlarında İş Birliği
• Eğitim, teknoloji ve sanat alanlarında Türkiye’nin ve Rusya’nın önde
gelen üniversitelerinin iş birliği yapmasını sağlayacak kurumsal
düzenlemeleri gerçekleştireceğiz.
• İki ülke arasında eğitim ve bilim alanlarında kurulacak iş birliğini
hem piyasaya dönük olarak hem de sosyal ve kültürel içeriği ile
destekleyeceğiz.
• Ar-Ge ve yenilikçilik alanlarında Rusya’nın olanaklarının, Türkiye'deki
girişimcilik kültürü ile birleştirilmesi için çalışacağız.
Barış ve İstikrara Dönük Adımlar
• Ukrayna ile Rusya arasındaki gerilimlerin barışçı biçimde ve bölgede
daha fazla istikrarsızlığa yol açmadan çözülmesini destekleyeceğiz.
• İlhakını tanımadığımız Kırım’da Tatarların haklarının korunması
konusunda ısrarlı olacağız.
Türkiye’deki Ruslar, Rusya’daki Türkler
• Türkiye ve Rusya arasındaki sosyal ve kültürel ilişkileri derinleştirecek,
her iki ülkede yaşamakta ve çalışmakta olan yurttaşların iki ülke
arasında güçlü köprüler kurmasını sağlayacağız.
188• Rus kökenli Türk yurttaşları ile Rusya’daki Türk yurttaşların topluma
entegrasyonu ve iki ülke ilişkilerine katkılarının desteklenmesi için
mütekabiliyet çerçevesinde çalışmalar yapacağız.
• Çifte vatandaşlığa engel olan, Rusya’daki mevzuatın değiştirilmesi
için girişimde bulunacağız.
ORTA ASYA CUMHURİYETLERİ
• Tarihsel, kültürel ve akrabalık ilişkimiz olan Orta Asya Cumhuriyetleri
ile ihmal edilen ilişkileri ileri noktaya taşıyacağız.
• Bu ilişkileri çok yönlü kılmak için cesur teşvik mekanizmaları
sağlayacak, özellikle dil eğitimi, teknik iş birliği ve ortak araştırma
projeleri geliştirme konusunda kurumsal mekanizmalar geliştireceğiz.
• Başta vize uygulamaları ve çalışma izinleri olmak üzere, bölge
ülkeleri ile iletişim ve ulaşım maliyetlerini azaltacak çözüm önerileri
geliştirmeye çalışacağız.
• Bölgenin doğalgaz gibi enerji kaynaklarının daha büyük kapasite ile
Türkiye üzerinden Avrupa’ya ve başka pazarlara ulaştırılması ve ortak
refaha katkıda bulunulması için çaba harcayacağız.
• Devletlerle sınırlı kalan ilişkileri toplumlar arasındaki ilişkilere
dönüştürmek için samimi ve sürdürülebilir adımlar atacağız.
BALKANLAR
• Demokrasiyi, kültürel çoğulculuğu ve ekonomik refahı aynı anda
hedefleyen bir yaklaşımla, Balkanlardaki tüm ülkelerle dostluk ve iyi
komşuluk ilişkilerini ilerleteceğiz.
• Balkanlarda tarihsel önyargıları besleyecek ve yanlış beklentiler
yaratarak bölge halkları arasındaki ilişkileri bozacak politikalardan
uzak duracağız.
• Balkan tarihine bakışta dinsel ve etnik radikalizme hizmet eden
hamasi söylem ve yaklaşımlara prim vermeyeceğiz.
• İlişkilerimizi tek bir tarihsel anlayışın, tek bir ideolojinin ya da siyasi
anlayışın dar bakışıyla sınırlamayacağız.
189• Bölgede ekonomik iş birliği ve siyasal istikrarı geliştirmeye yönelik
çok yönlü ve ikili iş birliği olanaklarını oluşturacağız.
Balkanlarda Yaşayan Türkler
• Balkanlarda yaşayan akraba toplulukların, bulundukları ülkelerde eşit
yurttaşlar olarak yaşayabilmesi için çalışacağız.
• Balkan Türklerinin, yaşadıkları ülkenin demokrasisine ve kalkınmasına
katkıda bulunmasını destekleyeceğiz.
• Onların haklarını ve güvenlik içinde yaşama iradelerini kararlılıkla
savunacağız.
AFRİKA
• Kuzey Afrika başta olmak üzere Afrika’daki tüm ülkelerle, öğrenci
değişimi, ticari yatırım, turizm ve kültürel değişim olanaklarını
geliştireceğiz.
• Afrika’da demokrasi ve kalkınma girişimlerine, yolsuzluk ve
yoksullukla mücadeleye katkıda bulunacağız.
• İç savaş noktasına gelen pek çok çatışmaya taraf olmayacak, barışçıl
çözüm için tüm girişimleri destekleyeceğiz.
• İnsan haklarına saygı göstermeyen, soykırım suçu işleyen veya
terörist faaliyetleri destekleyen grup ya da liderlerle ilişki
kurmayacağız.
Tunus
• Tunus’la ikili ilişkilerimizi geliştireceğiz.
• Dost Tunus halkının parlamenter demokrasi, laiklik ve barışçıl
dönüşüm girişimlerini destekleyeceğiz.
Libya
• CHP iktidarında, Libya ile bozulan ilişkileri onaracak, diplomatik ve
ticari ilişkilerimizi eski düzeyine getireceğiz.
• İş adamlarımızın, mühendislerimizin ve işçilerimizin Libya’da güvenle
çalışabilmesi için gereken adımları atacağız.
190• Libya hükümetine karşı silahlı mücadele veren grupların
desteklenmesine ve Libya’nın iç işlerine müdahale girişimlerine son
vereceğiz.
• Libya halkı ile tarihsel ve ekonomik bağlarımızı güçlendireceğiz.
GÜNEY AMERİKA
• Güney ve Orta Amerika ülkeleriyle ilişkilerimizi zenginleştirme ve
geliştirme politikamızı sürdüreceğiz.
• Özellikle Latin Amerika’nın sosyal demokrat ve sosyalist yönetim ve
partileriyle ilişkilerimizi güçlendirerek, hem ülkeler arası ilişkileri, hem
de partiler arası dayanışmayı geliştirmeye özen göstereceğiz.
• Öğrenciler, iş adamları ve sanatçılardan oluşan farklı gruplar için Latin
Amerika kıtasında iş birliği koşullarını geliştireceğiz.
UZAK DOĞU
• Çin, Japonya, Hindistan, Endonezya ve Avustralya başta olmak
üzere, bölge ülkeleriyle ilişkilerimizin geliştirilmesine öncelik ve
ağırlık vereceğiz.
• Türk firmaları ile Japon ve Kore firmalarının üçüncü pazarlarda birlikte
hareket etmelerini teşvik edeceğiz.
• Güney Kore ile eğitim alanında iş birliğini geliştireceğiz.
Çin Halk Cumhuriyeti
• Çin ile ekonomik ilişkileri ve ticareti geliştirecek, Türkiye’nin aleyhine
olan dış ticaret dengesini düzelteceğiz.
• Girişimcilerimizin Çin’deki yatırımlarının çeşitlenmesi ve artmasını
teşvik edeceğiz.
• Bilim, akademi ve teknoloji alanlarında Çin ile iş birliğini en üst
düzeye çıkaracağız.
• Genç kuşakların Çin dillerini ve kültürünü öğrenme olanaklarını
yaygınlaştıracağız.
191GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER
• Gelişmekte olan ülkeler arasındaki ticaretin ve kültürel etkileşimin
dünya barışına ve sürdürülebilir kalkınmaya olan katkısından
hareketle, bu coğrafyalarla kurulacak ilişkilere özel önem atfedeceğiz.
• Bu ülkelerle ortak yatırımları, Ar-Ge programlarını ve öğrenci değişim
programlarını geliştireceğiz.
192BİLGİ TOPLUMUNA DOĞRU
Günümüzde sanayi toplumları hızla gelişmekte ve bilgi toplumları
haline gelmektedir. Başta iktisadi faaliyetler olmak üzere kamusal ve özel
yaşantımızın neredeyse her alanında bilgi teknolojilerinin yoğun olarak
kullanıldığı bir çağ yaşanmaktadır. Bu büyük dönüşüm tüm toplumlara
büyük fırsatlar sunarken, bu değişimin gerisinde kalanları da büyük
tehlikeler beklemektedir. CHP, Türkiye’de bu değişimi iyi anlayan ve bu
değişime yalnızca ayak uydurmakla kalmayıp, Türkiye’yi bu değişimin
önemli aktörlerinden biri haline getirecek vizyona ve projelere sahip olan
partidir.
Ekonomi ve Bilgi Toplumu
Bilgi toplumunun altyapısı, yüksek katma değerli, yeniliğe ve rekabetçi
üretime dayalı bir ekonomik düzendir. Bilgi ekonomisinin temel itici
gücü ise yeniliktir. Yenilik; üretimin, büyümenin ve zenginlik yaratmanın
başlıca kaynağı haline gelmiştir. Teknoloji geliştirmek, katma değeri
artırmak ve uluslararası rekabet gücünü yükseltmek her şeyden önce
bir ülkenin yenilik yaratma kapasitesini geliştirmesine bağlıdır. Türkiye
bu alanda elle tutulur bir ilerleme sağlayamamaktadır. Türkiye’de
katma değeri düşük ürünlerin üretimindeki yoğunlaşma, pekişerek
devam etmektedir. Teknoloji yoğun alanlarda net ithalatçı konumumuz
sürmektedir. Kronik cari açıkların altında da, düşük katma değer gerçeği
yatmaktadır. Türkiye’nin üretim deseninde köklü bir yapısal dönüşümü
gerçekleştirmek, ancak bilgi temelli yenilikçi bir ekonomi yaratmakla
mümkün olabilecektir. CHP’nin ekonomi programı bilgiye, bilginin
altyapısına ve insana yatırım yapmayı öncelemektedir.
Yenileşim politikaları hem yeni hem geleneksel sektörleri hedeflemelidir.
Geleneksel sanayi dallarında nitelikli tasarıma önem verilerek katma
değeri yüksek üretime geçilmesi sağlanmalıdır. Türkiye’de de gerekli
bilimsel yatırımlar yapıldığı takdirde düşük katma değerli üretim
sektörlerini yüksek katma değer üreten sektörlere dönüştürmek
mümkündür. Ekonomistlerin sürekli olarak dikkat çektiği “orta gelir
tuzağından” ancak bu sayede çıkılabilir.
193Eğitim
Bilgi toplumuna geçiş etkin ve köklü bir eğitim reformunu
gerektirmektedir. Yapılacak eğitim reformu iş gücünün verimliliğini,
ücretleri ve büyümenin niteliğini artıracaktır. Eğitim reformu bir yandan
mevcut teknolojilerin en üst düzeyde kullanılmasını diğer yandan yeni
teknolojilerin üretilmesini mümkün kılacaktır. Böylece tarım, sanayi ve
hizmetler sektörlerinde yüksek katma değerli üretim artacaktır. Küresel
rekabet gücümüz artacak, yurttaşlarımızın refah düzeyi yükselecektir.
CHP’nin eğitim reformu, yaşam boyu öğrenme anlayışını merkeze
alacaktır. Okul öncesi eğitim, herkes için ücretsiz ve zorunlu olacaktır.
CHP’nin eğitim reformu en az sekiz yıl kesintisiz ve örgün temel eğitimi
ve toplamda on üç yıl zorunlu eğitimi esas alacaktır. Bu sürede tüm
çocuklarımız iletişim, yabancı dil, matematik, bilim ve teknoloji, dijital
beceriler, öğrenmeyi öğrenme, sosyal ve yurttaşlık odaklı beceriler, girişim
becerileri ve kültürel farkındalık başta olmak üzere bilgi toplumunun
gerektirdiği tüm yetileri eksiksiz olarak kazanacaktır. CHP, temel eğitimin
ardından verilecek yüksek nitelikli bir mesleki ve akademik eğitim ile çağın
gerektirdiği niteliklere sahip vasıflı bir iş gücünün yetiştirilebileceğine
inanmaktadır.
Bilgi toplumu için iş gücünün yeni koşullara uyum sağlayabilecek nitelikte
yetiştirilmesi şarttır. Bilgi toplumunda iş gücü talebinin niteliği ve iş
gücünün sahip olması gereken vasıflar hızla değişmektedir. Günümüzde
eğitim çağında olan gençlerin erişkin yaşamları boyunca mesleklerini
ortalama yedi sekiz defa değiştirmeleri beklenmektedir. Yeni sanayiler
ve gelişen sektörler dar bir alanda uzmanlaşmış çalışanlara gereksinim
duymamaktadır. Bu sektörlerde daha çok, eleştirel düşünebilen, sorun
çözme yetisi gelişmiş, yaratıcı, iletişim becerilerine sahip ve özellikle
dijital alanda etkin elemanlar talep edilmektedir. İş gücünde aranan
temel özellik geniş bir alana yayılabilen dönüştürülebilir becerilerdir.
İleri yaşlarda dahi, kısa bir eğitim sürecinin ardından yeni bir mesleğin
gereklerini yerine getirebilen insanlara gereksinim duyulmaktadır.
Araştırma yapma, yeni bilgi üretme ve yeni teknoloji geliştirme
konusunda öncü kurumların başında üniversiteler gelmektedir.
194Bu nedenle üniversitelerin önemini çok iyi kavramak ve onların en
üst düzeyde gelişmesini sağlamak öncelikli politika hedefi haline
getirilmelidir. Üniversiteler onları besleyen en önemli kaynaktan yani
özgür düşünce ortamından yoksun bırakılmamalıdır. Aksi takdirde
kaybeden ülkemiz olacak ve Türkiye’nin bilgi toplumuna ulaşma hedefi
asla gerçekleşemeyecektir. CHP iktidarı üniversitelerimizin ve tüm
araştırma kurumlarımızın niteliklerinin geliştirilmesi ve dünyada saygın
kurumlar arasında yer alması için çalışmakta kararlıdır.
Bütüncül Bilgi Toplumuna Geçiş Stratejisi
Bilgi toplumuna geçiş ancak bütünsel ve çok yönlü bir yaklaşımla hareket
edilerek hızlandırılabilir. Bilgi ekonomisine geçiş sürecinin insani ve
toplumsal boyutları, teknolojik ve ekonomik boyutları kadar önemlidir.
Kültür ve Bilgi Toplumu
Bir toplumda yaratıcılık ve yenilikçiliğin gelişmesi öncelikle kültürel
altyapının gelişmesine bağlıdır. AB, yenilikçiliğin ancak “kültür tabanlı
yaratıcılık” sayesinde mümkün olabileceğini vurgulamaktadır. Bu
yüzden AB ülkeleri sanata ve sanatçılara ayrılan kaynakları büyük oranda
artırmaktadır.
Günümüzde kültür ve sanat faaliyetleri, bilgi ekonomisinin en hızlı
büyüyen sektörleri arasında yer almaktadır. İkincisi, ülkeler büyüme için
gerekli olan yatırımcıları, turistleri ve vasıflı iş gücünü kendilerine çekmeyi
ancak kültür etkinliklerini geliştirebildikleri ölçüde başarabilmektedir.
Üçüncüsü, yenilik ile sanatta yaratıcılık her geçen gün biraz daha fazla iç
içe geçmekte, birbirinden ayrı düşünülmeyen alanlar haline gelmektedir.
Ekonomide en çok yenilik yaratabilen ülkeler canlı kent kültürüne sahip
ülkelerdir.
Bilgi ekonomisinde ekonomik büyüme öncelikle zengin bir insan kaynağı
yaratma sorunudur. Ülkeler, yetenekli ve yüksek vasıflı bireylere çok yönlü
destek sağlayan, onları fikren ve manen besleyen bir toplumsal ve kültürel
ortamı sağlayabildiği ölçüde yeniliğin yolunu açabilmektedir. Yenilik ve
ekonomik büyüme bakımından en başarılı ülkeler, dışa açık ve bireylere
özgürlük ortamları sağlayabilen ülkelerdir.
195Özellikle yaratıcı bireyler, örneğin üstün yeteneklere sahip sanatçılar
ve bilim insanları, kendi görüş ve kimlikleri ile var olabilecekleri,
onları hoşgörü ile karşılayabilen mekân ve ortamlarda yaşamayı
tercih etmektedir. Bu tür bir çevre onların yaratıcı motivasyonlarını ve
enerjilerini, üretkenliklerini artırmaktadır.
Kısacası günümüzde sanat, bilimsel yaratıcılığın ve teknolojik gelişmenin
başlıca ateşleyicisi haline gelmiştir. Özgürlük ortamının, kültürün ve
sanatın önemini ne kadar iyi anlarsak ülkemizde yenilik, yaratıcılık ve
büyümeyi o ölçüde hızlandırmamız mümkün olacaktır. Bilgi toplumuna
giden en kısa yol kültür ve sanatın desteklenmesinden geçmektedir.
Sosyal Adalet
Bilgi toplumuna geçiş ekonomik zenginliği artırırken insani gelişmeyi
ve tüm yurttaşların sosyal refah düzeyini artırmayı zorunlu kılmaktadır.
Eşitsizliğin yoğun olduğu toplumlar bilgi ekonomisinin altyapısını
geliştirmekte başarılı olamamaktadır. Türkiye yoksulluk, çatışma ve
toplumsal çözülme sorunları ile sürekli olarak boğuşan bir toplum
olmaktan bir an önce çıkmalıdır. Bunun yolu değişimin tüm ekonomik,
insani ve kültürel boyutlarını birlikte ele alıp bu sorunların üstesinden
gelme kararlılığını göstermekten geçmektedir.
Bilgi toplumu demek eşitlik ve sosyal adalet demektir. Bilgi toplumunda
insana daha çok yatırım yapıldığı gibi emeğe de daha çok değer
verilmektedir. Bilgiye erişimin artması ile başta eğitim, sağlık gibi kamu
hizmetleri olmak üzere kültüre ve sanata, finansal hizmetlere erişim de
kolaylaşmakta ve hızlanmaktadır. Bireyler daha yüksek bir yaşam kalitesine
sahip olmaktadır. CHP, başta eğitim olmak üzere bilgi toplumuna geçişin
araçlarına erişimde, fırsat eşitliğini en kısa zamanda sağlayacaktır.
Yeşil Ekonomi
Yeni ekonomik gelişme anlayışı büyümeyi, çevreye karşı
sorumluluklarımızın göz önünde bulundurularak sağlamamız gerektiğini
öngörmektedir. Yaşadığımız çevreyi koruyarak büyümemiz gelecek
kuşaklara karşı sorumluluğumuzu yerine getirmemiz anlamına
196gelmektedir. İnsanı içinde yaşadığı doğa ve çevre ile birlikte düşünebilen
bir bakış açısı özellikle genç kuşaklara benimsetilmelidir.
Bilgi toplumuna geçişi hızlandırma yeşil teknolojilerin geliştirilmesi ve
kullanılması ile yakından ilgilidir. İklim değişikliği ve çevre konuları ciddi
bir ekonomik içerik kazanmıştır. İklim değişikliği ile baş edebilmek için
yeşil teknolojilerin ve yeşil ekonominin tercih edilmesi kaçınılmazdır. Yeşil
ekonomi verimliliği ve uzun dönem karlılığı en yüksek düzeye taşıyan
yatırım alanı haline gelmektedir. Türkiye çağı yakalamak, sürdürülebilir
büyüme sağlamak ve bu küresel sorunun çözümünde sorumluluk
almakta olduğunu göstermek için yeşil teknolojileri daha yaygın olarak
kullanmalıdır. Bunun da ötesinde ülkemiz kendi yeşil ekonomi modelini
geliştirmeli ve yeşil teknolojileri üretmek için bu alana büyük yatırımlar
yapmalıdır.
CHP iktidarında, sürdürülebilir enerji alanına yapılması gereken yatırımlar
hızla gerçekleştirilecektir. CHP, Türkiye’yi özellikle güneş enerjisi
araştırmaları konusunda dünyanın önde gelen ülkelerinden birisi haline
getirecektir. Günümüzde yeşil ekonomi yeniliğin, yüksek katma değerin ve
ekonomik büyümenin en önemli araçlarından biridir. Yeşil teknolojilerin
geliştirilmesi bilgi toplumuna geçiş sürecine yeni bir ivme kazandıracaktır.
CHP iktidarında ülkemizde yeşil teknolojilerin benimsenmesi, geliştirilmesi
ve daha yaygın olarak kullanılması için gerekli tüm adımlar atılacaktır.
Kadınların Çalışma Yaşamına Katılması ve Bilgi Toplumu
Bir ülkenin dünyada saygın bir yerinin olması için kadın erkek eşitliğinin
toplumun en temel değeri haline gelmesi gerekir. Bir ülkenin gelişmiş
bir ekonomiye kavuşması, kadınların iş gücü piyasasına yaygın olarak
katılmasına bağlıdır. Oysa Türkiye’de iş gücü piyasasının en belirgin
özelliklerinden biri, kadınların iş gücüne katılım oranının çok düşük
olmasıdır. Ülkemizde kadınların iş gücüne katılımını artırmak ve çalışan
kadınların refah düzeyini yükseltmek için, yasal düzenlemeler yapılmalı,
kayıt dışı çalışmanın önüne geçilmeli ve sosyal politikalar AB ölçütleri ile
uyumlu hale getirilmelidir.
Kadınların eğitim seviyesi yükseldikçe iş ve çalışma yaşamına katılımları
da artmaktadır. Eğitim seviyesi yükselen kadınlar kariyer basamaklarında
197daha fazla ve daha hızlı yükselerek kendilerini ekonomik ve toplumsal
yaşamda da güçlendirebilmektedir. Kadınların Cumhuriyet reformlarına
dayanan bu kazanımlarını korumak için çaba sarf etmek CHP’nin önde
gelen sorumlulukları arasındadır.
Kadınlar bilgi toplumunda ve ekonomisinde çok daha başarılı olmakta ve
çok yüksek konumlara gelebilmektedir. Bilgi toplumunda kadınlar yenilik
süreçlerinin merkezinde yer almaktadır. Yenilik geliştirme konusunda
önde olan ülkeler, bilim ve araştırma alanlarında çalışan kadınların
oranlarının erkeklerin düzeyine ulaştığı ülkelerdir.
CHP kadınların, iş gücüne çok daha yüksek oranlarda katılmalarını ve
yükselen bilgi ekonomisinde daha etkin bir biçimde yer almalarını
sağlamak için çalışacaktır. CHP ileri teknoloji üreten ve kullanan bir
bilgi ekonomisi hedefine ulaşabilmek için kadınların yaşamın bütün
alanlarında erkeklerle aynı haklara sahip olması ve aynı konuma gelmesi
için çalışacaktır.
Bilgi Toplumu için Uzlaşma ve Mutabakat
Bilgi toplumuna ulaşmak için devletin düzenleyici ve uzlaştırıcı
rol oynaması gerekmektedir. İş dünyası toplumsal sorumlulukları
konusunda bilinçli ve duyarlı olmalıdır. Emek dünyası ve işçi örgütleri
diyalog ve müzakere yollarını her zaman açık tutmalıdır. Devlet, işçi
ve iş dünyası, sadece çalışma hayatını ilgilendiren konularda değil,
tüm önemli konularda düzenli olarak bir araya gelerek toplumsal
mutabakat sağlamaya çalışmalıdır. Böyle bir mutabakat arayışı güçlü bir
sorun çözme kültürü yaratacak ve demokratik bir iklim içerisinde bilgi
toplumuna geçişin temelini oluşturacaktır. Uzun soluklu yatırımların
gerçekleştirilebilmesi için böyle bir siyasi istikrar ve uzlaşı ortamının
yaratılması gerekmektedir. Sosyal demokrat bir parti olarak CHP,
ülkemizde ihtiyaç duyulan bu büyük uzlaşmayı sağlayacaktır.
Sonuç
Özgürlükleri ve demokrasiyi en yüksek düzeye çıkarmayı başaramayan
ülkeler, bilgi ekonomisinin dinamik sektörlerini geliştirmekte yetersiz
198kalmaktadır. Kısa bir süre için yüksek ekonomik büyüme hızı yakalayan
otoriter rejimlerin başarıları kalıcı ve sürdürülebilir olmamaktadır. Bu
nedenle öncelikle yapılması gereken ülkemizde temel hak ve özgürlükler,
hoşgörü ortamı ve genel olarak demokrasi konularında karşılaştığımız
sorunların üstesinden gelmektir. Düzenli sanayi ilişkileri, kurallara
göre işleyen piyasalar, etkin bir hukuk devleti ve yüksek nitelikli bir
eğitim sistemi bilgi ekonomisine geçişin zorunlu koşulları arasında yer
almaktadır. CHP, ülkemizde adil rekabet ortamını, sağlam bir hukuk
düzenini ve tüm ekonomik aktörlerin geleceğe güvenle bakmasını
sağlayacak bir demokratik rejimi yerleştirme konusunda kararlıdır.
199SÖZÜMÜZÜ TUTARIZ, ÇÜNKÜ...
Biz, yüreğinde Cumhuriyet değerlerini taşıyanların, Mustafa Kemal
Atatürk’ün açtığı çağdaşlaşma yolundan ilerleyenlerin partisiyiz. Biz
geçmişinden güç alan, ama yüzü her zaman geleceğe dönük olanların
partisiyiz. Biz, kalkınma için, kalkınmış Türkiye için, “özgür insan” için
mücadele edenlerin partisiyiz. Biz “ne ezen, ne ezilen; insanca, hakça bir
düzen” diyenlerin partisiyiz. Biz “hiç umut yok mu?” diye soranlara, “umut
insanda” diye yanıt verenlerin partisiyiz. Biz korkunun yerine umudun
ülkesini kurmak için çalışanların partisiyiz. Biz, Cumhuriyet Halk Partisiyiz.
200201
201202