Pożyj sobie za 12 zł

Zaczynamy od wyprawy po schab. Rzucili go na drugi koniec Krakowa, więc musimy tłuc się autobusami prawie trzy kwadranse. Ale Ludmiły to nie zniechęca. Całą drogę zerka na gazetkę supermarketu, w której jest nasz pierwszy wspólny schab. Chudziutki, soczysty i krwistoczerwony. Ludmiła jest podekscytowana, przez co wygląda o wiele młodziej niż siedzące obok dziewczyny. Te utknęły w swojej epoce, wlepiając beznamiętne spojrzenia w tablety.

- Prawdziwe cudo, jak Boga kocham! - Ludmiła aż dyszy z podniecenia, gdy odchodzimy od kasy. - Cudo za 13,99 zł. Dasz wiarę? To o 4 zł taniej niż w osiedlowym sklepie!

- Mogę go ponieść?

- Nie, mój drogi, jeszcze byś mi go poobijał.

Przez kolejne trzy kwadranse jechania przez miasto podglądam, jak Ludmiła czule dotyka schab.

Życie z pudełka po kaszy

Ma 76 lat i jest moją przewodniczką po świecie emerytów. Poprosiłem ją o to, bo od wielu miesięcy słyszę, że moje pokolenie (trzydziestolatków) na starość będzie musiało żyć o wiele skromniej niż dzisiejsi emeryci. Tylko co to właściwie znaczy?

- Jeden kotlecik będę miała na jutro, drugi na niedzielę, a dwa zrobimy sobie teraz. Nie jadłam ich od kilku miesięcy. Fiu, fiu - Ludmiła zaczyna ćwierkać przy porcjowaniu schabu.

- Kotlety są aż takim rarytasem? - podnoszę wzrok znad garnka, do którego wrzucam obrane ziemniaki.

- Najedz się za wszystkie czasy. Bo ile kotletów nakupisz na starość?

- Za dzisiejszą średnią emeryturę, czyli 1970 zł brutto, kupiłbym ich sporo.

- Mój drogi, zaraz cię zdzielę tłuczkiem do mięsa! - ćwierkanie Ludmiły nagle przechodzi w warczenie. - Widział kto na oczy średnią emeryturę!

- Są tacy, co widzieli, ale racja, ponad połowie polskich seniorów nigdy listonosz takich pieniędzy nie przyniósł - próbuję się ratować, przytaczając statystyki ZUS. - Dostają poniżej 1800 zł brutto.

Ludmiła każe mi odłożyć ziemniaki i prowadzi do swojego skarbca. To szafka wypełniona pudełkami. Z tego z napisem "Kasza jaglana" wysypuje to, za co musi przeżyć przez miesiąc. Ledwie 371 zł. Z pudełka po ryżu opłaca mieszkanie, gaz, prąd i telefon (503 zł), a z tego po kaszy jęczmiennej - lekarstwa (71 zł). Razem w skarbcu ma ukryte 945 zł, bo tyle dostaje emerytury na rękę. Ale każdego dnia może sobie pożyć najwyżej za 12 zł.

Tak rodzi się pożądanie schabu.

Polska biednieje. To widać w liczbach

Zapychanie kiszek

Siadam w fotelu Ludmiły i uważnie studiuję historię zawartości jej kiszek. Ona tak nazywa paragony ze swoich zakupów. Analizuje je co wieczór, żeby sprawdzić, czy jej ciało aby za dużo nie pochłonęło.

Poniedziałek: połówka chleba, pomidory, cebula (do kanapek na śniadanie i kolację), ziemniaki, kalafior i kefir (na obiad). Razem: 10,10 zł.

Wtorek: serek (do chleba na rano), mąka, jabłka i jajka (na racuchy na drugą część dnia). Razem: 8,77 zł.

Środa: chleb (do wtorkowego serka i na resztę tygodnia), kurczak (na dwa dni), herbata. Razem: 19,56 zł.

Czwartek: kasza manna i mleko (na śniadanie), ziemniaki i ogórek (do środowego kurczaka), cukier. Razem: 8,69 zł.

Piątek: śmietana, koncentrat pomidorowy, makaron, kość wieprzowa (na zupę), śliwki węgierki (do knedli). Razem: 7,48 zł.

Sobota i niedziela: mleko (do grysiku), maślanka (do ziemniaków i jajek sadzonych), kasza i ćwiartka z kurczaka (do krupniku i na drugie danie), jabłka. Razem: 15,88 zł.

Resztę tygodniowej puli, czyli 13,52 zł, Ludmiła odłoży na środki czystości, szampon, papier toaletowy i mydło lub na dodatkowe lekarstwa. Dawniej, jak była sprawniejsza, zostawało jej więcej, bo pojechała na bazarek i nakupowała warzyw za grosze. Teraz sił brak, więc ciężkie musi kupić na miejscu, a to drożej wychodzi. Świadomość, że gdzieś jest taniej, a już nie można tam dotrzeć, psuje jej starość.

Myślą jest zawsze o kilka supermarketów dalej.

Trudno jej się pogodzić z tym, że im starsza, tym jej paragony krótsze. Grysiki i chleby coraz bardziej się na nich rozpychają. Nie zostawiają miejsca na nic innego. A przecież to bujda, że człowiek na starość nie ma już żadnych potrzeb poza zapychaniem kiszek. Ludmiła nadal chciałaby sprawić sobie jakiś kosmetyk i ubranie, żeby wyjść do ludzi i zadać szyku. Zamiast tego musi sobie wmawiać, że starej babie już nie wypada. Czasem myśli, jak pięknie byłoby jeszcze pojechać do Rzymu albo Chorwacji.

- Niekiedy zadaję sobie pytanie, czy jeszcze żyję. I wtedy patrzę na paragony.

- Sprawdza pani na paragonach, czy żyje?!

- Gdyby nie one, to czasem bym się nie pokapowała. Ale skoro zapycham jelita, to jeszcze jakoś się tlę, prawda?

Uśmiech

Kiedy tłukliśmy się przez cały Kraków po schab, Ludmiła była rozpaloną młódką. A gdy zaczęła spoglądać na swoje paragony, przemieniła się w zgaszoną babcię. Po chwili jednak znów się uśmiecha, bo wychodzimy na spacer.

- O, widzisz tamtą kobiecinę z laską? - wskazuje na przygarbioną staruszkę. - Twarz ma całą pokrzywioną, jakby chciała komuś tą laską przyłożyć.

- Polacy tak wyglądają na ulicach - zgadzam się z emerytką. - Jakby mieli niedowład mięśni odpowiedzialnych za uśmiech.

- Mnie to denerwuje u starych. Uśmiechasz się do nich, a oni na ciebie patrzą spode łba. Wszystko na tych twarzach mają: wściekłość, cierpienie, oburzenie. Tylko nie uśmiech.

Ludmiła podchodzi do kobieciny z laską i uśmiechając się do niej, mówi "dzień dobry". Staruszka nie odpowiada, spogląda na moją przewodniczkę jak na wariatkę.

- A pani co tak wesoło? - pytam Ludmiłę.

- Smutki zostawiam w domu, a do ludzi wychodzę z uśmiechem na ustach. Inaczej nikt by nie chciał na mnie patrzeć. Bo na co? Nie dość, że to stare, zmarszczone, to jeszcze smutne. Dziś każdy ma swoją depresję i nie chce, żeby go na dokładkę jakaś staruszka zasmucała. No to odwraca od niej głowę. A ja tak nie chcę! Więc się uśmiecham, czasem na siłę. Cóż mi to szkodzi?

Student sika do klozetu emeryta

- Jak przeszedł na emeryturę, zaczęliśmy od gotowania jajek. Musiałam go wszystkiego nauczyć, bo nic chłopina o życiu nie wiedział - Ludmiła ubolewa nad przyjacielem.

- Starym zwyczajem wrzucałem do garnka całą małą wytłaczankę, czyli sześć jaj - wspomina 68-letni Władysław. - Myślałem: "Przecież nie wiem, ile mi się zachce. Może zjem trzy z chrzanem, a z kolejnych trzech zrobię kanapki. A może mi się odmieni i zużyję tylko jedno. Jaja to nie majątek, najwyżej się wyrzuci".

- No słyszysz, jaki głupi był! Jakby tego było mało, do gotowania malutkich jajeczek brał wielki gar.

- Taki akurat był umyty. Ochrzaniła mnie, że już nie mogę być rozbuchany, bo młodość za mną, teraz muszę myśleć. No to zacząłem się zastanawiać, ile jaj potrzeba mi tego wieczoru do szczęścia. Dwa. Więc brałem dwa i wkładałem do małego garnuszka, jak uczyła Ludmiła. Jeśli jeszcze chciałem zagotować wodę na herbatę, to odpalałem oba palniki jedną zapałką. Bo po co marnować drugą?

- Zuch chłopak! Wyrósł na człowieka - mówi z dumą Ludmiła.

Przez 22 lata Władysław pomagał prowadzić koledze warsztat samochodowy. Zarabiał na czarno około 1600 zł. Na kawalerskie życie starczało, jednak ciągle myślał o emeryturze. - Przez te wszystkie lata prosiłem kolegę, żeby odprowadzał za mnie składki, ale pokazywał dochody i rozkładał ręce - wspomina. - Próbowałem znaleźć inną robotę, ale bez skutku.

W końcu kolega zachorował i zlikwidował warsztat. Władysław dostał 728 zł emerytury. - Byłem ogłuszony, bo samych opłat miałem prawie sześć stów - mówi. - Nic, tylko ogłosić bankructwo. Ale jak i komu? Chciałem się zapić na śmierć, ale nie miałem za co. Szukałem jakiejś dorywczej roboty, ale samych młodych chcieli. Załamałem się i przez miesiąc nie wychodziłem z mieszkania. Ludmiła donosiła mi jedzenie. Kiedyś przyprowadziła też studenta.

- Wnuk koleżanki szukał pokoju do wynajęcia - wyjaśnia Ludmiła. - Zapytałam, ile może zapłacić. On, że 400 zł. To wytargowałam dodatkowe 50 zł i przedstawiłam go Władziowi.

- Spojrzałem na studenta i pomyślałem: "A więc to tak, szczawiku. Teraz będziesz mi łaził po chałupie, jadł z moich garnków, sikał do mojego klozetu. I to wszystko dlatego, że jestem emerytem. Koniec świata".

Władysław stał się pilnym uczniem Ludmiły, a zarazem surowym nauczycielem dla szczawika. Gdy ona nakazała mycie naczyń w misce, świeżo upieczony emeryt zaczął strofować studenta, że robi to w strumieniu wody. Gdy wyśmiała codzienne kąpiele, Władysław zarządził: "Jedna wanna wody na osobę w tygodniu". Gdy zadała pytanie, czy to nie przesąd, że po każdym sikaniu spuszcza się wodę, były mechanik powtórzył je chłopakowi. A że ten był uległy, to w wieku 19 lat zaczął żyć jak emeryt.

- Stał się towarzyszem mojej niedoli, ale ledwie zdążyłem go polubić, a już się przeprowadził do innego lokum - dziwi się Władysław.

Kto powinien finansowo pomagać starszym, czyli zaopiekuj się mną, dziecko

Pan już się nażył

Po odejściu studenta Władysław próbował znaleźć robotę jako mechanik, parkingowy i sprzedawca. Miał wtedy wrażenie, jakby nagle znalazł się za szklaną ścianą. Ludzie mogli od biedy na niego popatrzeć, ale podać ręki i przyjąć do pracy już nie chcieli.

Pracodawca I: - Z emerytów się wyleczyłem. Jesteście za bardzo rozgoryczeni, roszczeniowi i wszystko wiecie lepiej.

Pracodawca II: - Jeszcze mi pan tu zejdzie i będzie kłopot. To nie na moje nerwy. Pan już sporo się nażył i teraz powinien odpoczywać w domu.

Pracodawca III: - Potrzebuję ludzi, do których klienci będą lgnęli. Pan wybaczy, do starszych nie lgną.

Idealną pracą dla Władysława okazało się nocne stróżowanie. Nikt go nie musi oglądać ani z nim rozmawiać. Za dziesięć dyżurów po osiem godzin w miesiącu dostaje trochę ponad 400 zł na rękę. W sam raz, żeby - z pomocą Ludmiły - napchać kiszki.

Jednak po pierwszej wypłacie wpadł w euforię. Zapomniał, że jest emerytem. Założył krawat i zaprosił znajomą do restauracji na kolację. Za udany wieczór zapłacił 80 zł. Pod koniec miesiąca musiał go odpokutować, jedząc wyłącznie chleb z marmoladą.

Męskość zżarły mole

Najpiękniejsze Polki Władysław trzyma na szafie. Są już mocno pożółkłe i przyprószone kurzem. Jak jego poczucie męskości.

Można wśród nich znaleźć Ewę Wachowicz i Anetę Kręglicką. Przez prawie 30 lat wycinał je z gazet, a później wkładał do teczki. Oglądał je, gdy miał dobry humor, bo akurat wpadła mu dodatkowa fucha albo kupił sobie nowe meble. Nie wiadomo, o czym wtedy myślał, ale na pewno czuł krzepę.

Kiedy przeszedł na emeryturę, przestał sięgać po najpiękniejsze Polki. Jego kolekcja zatrzymała się na Rozalii Mancewicz, Miss Polonia 2010. Nie ma złotowłosej Marceliny Zawadzkiej z Malborka ani Pauliny Krupińskiej, pięknej brunetki z Piastowa.

- Bo na emeryturze mężczyzna już się nie zachwyca - ucina Władysław.

Ludmiła jego kolekcji nie widziała, ale przypomina sobie, że w czasach, gdy potrafił się jeszcze zachwycać, był elegancikiem. W niedzielę zakładał jedną ze swoich marynarek i paradował po mieście. - Miał powodzenie u kobiet, można nawet powiedzieć, że był z niego kawał bezecnika - mówi Ludmiła. - Żadnej nie zaprowadził do ołtarza, bo myślał, że zawsze będzie wolnym ptakiem. A teraz wszystkie marynarki pewnie mu mole zżarły.

Władysław przestał też słuchać muzyki. Bo jak lecieli Skaldowie albo Czerwone Gitary, nogi same się rwały do tańca. A po co się mają rwać, skoro zachwyt nad kobietami minął? Od muzyki to tylko żal się człowiekowi robi. A żal, jak mawia Ludmiła, psuje ludzi na starość.

W Polsce jest prawie 6,5 mln emerytów: Jak wyciągnąć emerytów z domu

3650 okazji

- Po przejściu na emeryturę zaczęłam unikać ludzi, bo ogarnął mnie wstyd, że jestem takim dziadem - opowiada 71-letnia Anna. - Dopóki zarabiałam, wszędzie było mnie pełno: imieniny znajomych, wycieczki do Zakopanego, lody w kawiarni. Nie żyłam dostatnio, bo byłam tylko fryzjerką, ale wystarczało, żeby ruszyć się z miejsca. Teraz nie umiem oszczędzić na środki czystości, a co dopiero na wyjście do kawiarni.

Jedyne, co Anna ma na emeryturze, to pierogi ruskie. Stały się walutą, którą płaci sąsiadowi za zreperowanie kranu, jego żonie za podrzucenie cięższych zakupów z supermarketu, a znajomej za wypocenie pisma do spółdzielni mieszkaniowej. Za ruskie postanowiła też kupić młodość 23-letniej wnuczce, która jako ekspedientka zarabia tylko 1300 zł. Po odliczeniu stałych opłat zostaje jej tyle samo, ile babci, czyli 15 zł na dzień.

Najpierw Anna lepiła sto pierogów w tygodniu, później trzysta, a w końcu tak się rozhulała, że zrobienie pięciuset przestało być problemem. Większość sprzedaje do pobliskiego baru, resztę - sąsiadom. Po odliczeniu kosztów składników zarabia około 290 zł tygodniowo. Całość przekazuje wnuczce.

- Przez te pierogi Kinga odżyła! - Anna z radości podskakuje na krześle. - Zaczęła się malować, ładnie ubierać i wychodzić z koleżankami na dancingi. Gdyby się jeszcze okazało, że poznała tam bogatego kawalera, mogłabym już umrzeć w spokoju. Bo wtedy wszystko by się przed nią otworzyło.

Wszystko, czyli szansa na założenie rodziny, skończenie studiów, może sukces w pracy, po prostu szczęście.

Anna już na nic nie czeka. Dzieci wykarmiła, miłość pochowała, a każdy orgazm, który był jej pisany, przeżyła. Mogłaby jeszcze kupić likier, upiec ciasto i zrobić przyjęcie dla dawnych koleżanek z zakładu fryzjerskiego. Pracowały ze sobą 20 lat, teraz milczą. Pewnie każda ledwo spina koniec z końcem, a bieda emerytom zamyka usta. Annie marzy się, żeby to towarzystwo ożywić. Ale więcej ruskich już nie nalepi (dłonie grabieją od reumatyzmu), a z puli Kingi nie odejmie. Lepiej samej dogorywać, niż wnuczce na to pozwolić.

- A gdyby Kinga lepiła swoją młodość, a pani swoją?

- Wnuczka nie umie robić pierogów, wychodzą jej straszne kulfony. Nie ulepiłaby nawet obiadu, a co dopiero młodości. Zresztą... jestem emerytką od ponad 10 lat. To jest co najmniej 3650 okazji, żeby stanąć przed lustrem, spojrzeć na swoje ciało i przekonać się, że już nic nie jest warte. Bo źle ubrane, nieumalowane, przez nikogo od dawna niedotykane. Myślisz, że którąś z tych okazji zmarnowałam? Wykorzystałam każdą! Teraz nie umiem sobie wmówić, że coś mnie jeszcze czeka.

Diabeł

Tego diabła dobrze znają emeryci. Do znajomej Anny napisał SMS-a: "Chcesz wygrać 200 tysięcy złotych?". Staruszka chciała, więc zaczęła wysyłać do diabła SMS-y. Ale zamiast wygranej, którą pragnęła zostawić dzieciom, dostała rachunek na 400 zł. Za te pieniądze zwykle żyła przez miesiąc. Później potrzebowała już kilkudziesięciu złotych więcej. Na pieluchy, bo ze strachu przed diabłem zaczęła mieć problemy z trzymaniem moczu.

Inna znajoma Anny dostała od wnuków laptop. Nauczyli ją, jak przelewem przez internet płacić za mieszkanie i prąd. Emerytce z początku się wydawało, że to kolejny śmieszny wymysł młodych, którzy cieszą się z każdej zaoszczędzonej sekundy (jakby ich oszczędzanie miało sens). Ale gdy usłyszała, że w ten sposób uniknie płacenia prowizji, zaczęła robić przelewy.

- Mówiłam jej, że te komputery i internety nie są dla nas - wspomina Anna. - Ale nie usłuchała, bo była chytra i nie chciała płacić prowizji.

Staruszka w coś kliknęła i obudziła diabła. Najpierw wyłudził od niej hasło do konta bankowego, a potem ukradł prawie całą emeryturę. Płakała przez tydzień.

Anna też miała kontakt z diabłem. Zadzwonił i powiedział, że ma dla niej nowy telefon i promocyjny abonament. Diabeł miał miły, kobiecy głos, więc Anna mu zaufała. Po miesiącu dostała rachunek o 30 zł wyższy od obiecanego. Okazało się, że komórka miała włączony internet i pobierała aktualizacje oprogramowania.

- Musiała pani zdefiniować dostęp do internetu - przekonywali w biurze obsługi klienta.

- Zdefiniowałam dostęp? Boże broń, przecież nawet nie wiem, co to znaczy.

Teraz, jeśli ma zadzwonić, wkłada okulary i ostrożnie dotyka przycisków na telefonie. Tylko te, które zna, bo reszty boi się bardziej niż śmierci.

Ceny stop, emerytury w górę. Czy będą podwyżki?, Jak mieć wyższą emeryturę , Przyszły emerycie, zrób to sam

Budzik

W mózg Anny jest wmontowany budzik, który nie pozwala jej marnować czasu. Zanim przeszła na emeryturę, włączał się tylko kilka razy dziennie - gdy miała wstać do pracy, zrobić rodzinie obiad i kolację, a później sprawdzić, czy córka odrobiła lekcje. Od ponad 10 lat budzik dzwoni co kilkadziesiąt minut. Jakby się zorientował, że czasu pozostało już niewiele.

Godz. 6.30: - Matko Boska! Ja tu leżę, a tam sklepy otwierają. Trzeba lecieć po zakupy!

Godz. 7.15: - Jezus Maria! Dopiero wychodzę, a tu tyle roboty na mnie czeka.

Godz. 8.15: - Chrystusie nazareński! Ludzie już w pracy siedzą, a ja ledwie zdążyłam zrobić zakupy. Szybko ziemniaki na farsz gotować!

Godz. 9: - Skaranie Boskie! Dopiero pierwszy pieróg. Gdzie tam do końca!

Godz. 12: - Matko przenajświętsza! W radiu już hejnał grają, a ja dopiero skończyłam. Zupę przecież trzeba zrobić!

Gdy ponad setka pierogów jest już gotowa, a zupa zjedzona, budzik daje wytchnąć. Anna ucina sobie godzinną drzemkę.

Godz. 14: - Boże najsłodszy! Tyle spać w dzień to grzech. Tylko co teraz robić? Zadzwonię do wnuczki, może chce, żebym jej ugotowała obiad... Mówi, że już jadła. To może zajrzę do starszej sąsiadki i sprawdzę, czy jej czegoś nie potrzeba... Wszystko ma. W takim razie zobaczę, co dają w telewizji.

Godz. 14.30: - Rany Boskie! Przecież nie mogę tak gapić się w ekran. Wyjdę na spacer, może kogoś spotkam.

Godz. 15.30: - Jezu Chryste! Człowiek tak się włóczy bez sensu, a tu trzeba szybko wrócić do domu i placki ziemniaczane usmażyć!

Godz. 16.30: - Panie Boże! Tyle tych placków narobiłam. Zadzwonię do córki i zapytam, czy jej przywieźć... Nie chce. To może tyrknę do wnuczki? Nie, przecież już dzisiaj z nią rozmawiałam. Włączę telewizor, niedługo "Teleexpress".

Godz. 18.45: - O wszyscy święci! Tyle godzin przesiedziałam bezczynnie, a mogłam chociaż pójść do kościoła, żeby czas spożytkować. Trzeba się ruszyć! Tylko gdzie? Umyję łazienkę. Że też wcześniej o tym nie pomyślałam!

Godz. 19.30: - Wielkie nieba! "Wiadomości" już się zaczynają, a ja kolacji nie zrobiłam.

Godz. 21: - Matko Boska! Ja jeszcze nieumyta, a tu już trzeba się położyć, żeby wcześnie wstać i zrobić kolejne pierogi! Człowiek się grzebie całe życie, jakby mu czasu zbywało.